while sikli

Nimalarni örganasiz
whilesikli şart rost ekan kodni qanday takrorlaydi- Sikl yordamida sanaş va qiymat yiğiş
- Foydalanuvçi yaroqli javob bergunça söraş
- Çeksiz sikl nima va uni qanday töxtatiş mumkin
while True+breakandozasi
Nega bu muhim
Kompyuterlar bir işni zerikmasdan va xato qilmasdan köp marta bajarişni juda yaxşi uddalaydi. Öyin öyinçi çiqib ketgunça davom etadi. Bankomat PIN-kod töğri kiritilgunça yoki urinişlar tugagunça söraydi. Yuklab oliş tugagunça kutib turadi. Sikllar (loop) dasturingizga işni takrorlaş imkonini beradi. while sikli şart rost bölib turgan ekan takrorlanadi.
Birinçi while siklingiz
count = 1
while count <= 5:
print(f"Hisob: {count}")
count += 1
print("Tayyor!")Hisob: 1
Hisob: 2
Hisob: 3
Hisob: 4
Hisob: 5
Tayyor!Tuzilişi if ga öxşaydi:
while şart:
tana (şart True ekan qayta-qayta bajariladi)Python uni qanday bajaradi:
- Şartni tekşiradi. Agar u
Falsebölsa, tanani ötkazib yuboradi va sikldan keyingi kodga ötadi. - Agar
Truebölsa, butun tanani bajaradi. - 1-qadamga qaytadi.
Şart faqat har bir takrorlaniş boşida bir marta tekşiriladi. Agar u tananing örtasida yolğonga aylansa, tananing qolgan qismi baribir bajariladi.
Tananing har bir bajarilişi takrorlaniş (iteration) deyiladi. Bu yerda şart 6 marta tekşiriladi: 5 marta u True, 6-tekşiruvda esa (count 6 ga teng) False böladi va sikl tugaydi.
Sanaydigan siklning uç qismi
- Boşlaniş:
count = 1, sikldan oldin - Şart:
count <= 5, har bir takrorlanişdan oldin tekşiriladi - Yangilaş:
count += 1, tana içida, siklni tugaşga yaqinlaştiradi
Siklni kuzatiş
Sikl sizni çalğitsa, uni jadval bilan kuzating: har bir takrorlaniş uçun bitta qator.
total = 0
number = 1
while number <= 4:
total += number
number += 1
print(total)| Tekşiruv | number | number <= 4 | Tanadan keyin total |
|---|---|---|---|
| 1 | 1 | True | 1 |
| 2 | 2 | True | 3 |
| 3 | 3 | True | 6 |
| 4 | 4 | True | 10 |
| 5 | 5 | False | (sikl tugaydi) |
10Sanamaydigan sikllar
while sikli neça marta takrorlaş kerakligini oldindan bilmaganingizda eng foydali. Siz faqat qaçon töxtaş kerakligini bilasiz:
savings = 100_000
goal = 1_000_000
months = 0
while savings < goal:
savings = savings * 1.05 + 100_000 # 5% ösiş va har oylik qöşimça
months += 1
print(f"Maqsadga {months} oyda erişildi: {savings:,.0f} söm")Maqsadga 8 oyda erişildi: 1,102,656 sömHeç kim siklga "8 marta bajaril" demadi. U buni özi aniqladi.
Kiritilgan qiymat yaroqli bölgunça takrorlaş
Klassik qöllaniş: foydalanuvçi maqbul narsa yozgunça sörayveriş.
age = int(input("Yoşingizni kiriting (1-120): "))
while age < 1 or age > 120:
print("Bu töğriga öxşamaydi. Qaytadan urinib köring.")
age = int(input("Yoşingizni kiriting (1-120): "))
print(f"Rahmat! Siz {age} yoşdasiz.")input() ikki marta yozilganiga eʼtibor bering: bir marta sikldan oldin, bir marta esa yangi javob oliş uçun sikl içida. Bu takroriy kodni quyidagi while True andozasi yordamida yöqotiş mumkin.
Maxsus qiymat bilan töxtaş
Yana bir andoza - sentinel: "töxta" degan maʼnoni bildiruvçi maxsus qiymat.
total = 0
number = int(input("Son kiriting (tugatiş uçun 0): "))
while number != 0:
total += number
number = int(input("Son kiriting (tugatiş uçun 0): "))
print(f"Yiğindi: {total}")7, 5, 3, 2, 1, 0 kiritilganda:
Yiğindi: 18Çeksiz sikllar
Agar şart heç qaçon yolğon bölmasa, sikl abadiy davom etadi:
count = 1
while count <= 5:
print(count)
# count += 1 unutilgan, şuning uçun count doim 1Bu 1 ni çeksiz çop etaveradi. Agar bu sizda sodir bölsa:
- Terminalda dasturni töxtatiş uçun Ctrl + C ni bosing.
- Şu saytdagi muharrirda Töxtatiş tugmasini bosing yoki vaqt çegarasini kuting.
Siklni işga tuşirişdan oldin özingizdan söring: şartni nima yolğonga aylantiradi?
while True va break
Baʼzan "abadiy" aylanib, örtadan break bilan çiqib ketiş eng tuşunarli yöl böladi:
while True:
answer = input("Çiqiş uçun 'quit' deb yozing: ").strip().lower()
if answer == "quit":
break
print(f"Siz yozdingiz: {answer}")
print("Xayr!")7, 5, 3, 2, 1, 0, quit kiritilganda u har bir qiymatni qaytarib çop etadi, keyin Xayr! deb yozadi.
break şart nima deyişidan qatʼi nazar siklni darhol tugatadi. Bu tekşiriş misolidagi takroriy input() dan xalos qiladi va yana bir muammoni tuzatiş imkonini beradi: foydalanuvçi yigirma deb yozsa int(input()) yiqiladi. Avval matnni .isdecimal() bilan tekşiring. U faqat satr böş bölmaganda va har bir belgi int() özgartira oladigan raqam bölgandagina True:
while True:
text = input("Yoşingizni kiriting (1-120): ").strip()
if text.isdecimal() and 1 <= int(text) <= 120:
break
print("Iltimos, 1 dan 120 gaça butun son yozing.")
age = int(text)
print(f"Rahmat! Siz {age} yoşdasiz.")yigirma, keyin 150, keyin 25 kiritilganda:
Yoşingizni kiriting (1-120): yigirma
Iltimos, 1 dan 120 gaça butun son yozing.
Yoşingizni kiriting (1-120): 150
Iltimos, 1 dan 120 gaça butun son yozing.
Yoşingizni kiriting (1-120): 25
Rahmat! Siz 25 yoşdasiz.Mantiqiy operatorlar darsidagi qisqa tutaşuv buni xavfsiz qiladi: text.isdecimal() False bölsa, Python int(text) ni umuman bajarmaydi.
break (va uning hamkori continue) haqida break, continue va else darsida köproq örganasiz.
Özingiz sinab köring
Sonni topiş öyini, maxfiy son oldindan belgilangan. Dasturni işga tuşiring va taxminlaringizni birma-bir yozing.
Köp uçraydigan xatolar
1. Bittaga adaşiş
count = 1
while count < 5: # 5 gaça sanaş közda tutilgan edi
print(count)
count += 11
2
3
4Oxirgi qiymat ham qamrab olinişi kerakmi, yöqmi - hal qiling: < 5 4 da, <= 5 esa 5 da töxtaydi. Oxirgi takrorlanişni kuzatiş bu xatoni aniqlaydi.
2. Notöğri joyda yangilaş
count = 1
while count <= 3:
count += 1
print(count) # 1, 2, 3 ni çop etiş közda tutilgan edi2
3
4Tana içidagi qatorlar tartibi muhim. Odatda yangilaş oxirida keladi.
3. Notöğri qatorlarni çekiniş bilan yoziş
count = 1
while count <= 3:
print(count)
count += 1 # çekiniş yöq, demak sikldan taşqarida1
1
1
... (Töxtatiş yoki Ctrl + C bosilgunça abadiy)count += 1 heç qaçon bajarilmaydi, şuning uçun şart heç qaçon özgarmaydi. Takrorlanişi kerak bölgan hamma narsa while ostida çekiniş bilan yozilişi kerak. Dasturingiz qotib qolganday tuyulsa, avval yangilaşni tekşiring.
4. Kiritilgan qiymatni tekşirmasdan özgartiriş
age = int(input("Yoşingizni kiriting: ")) # foydalanuvçi yozadi: yigirmaValueError: invalid literal for int() with base 10: 'yigirma'Tuzatiş: while True bilan sikl qiling, text.isdecimal() ni tekşiring va faqat şundan keyin int() ni çaqiring - yuqoridagi tekşiriş misolidagidek.
Maşqlar
1. Teskari sanaş
10 dan 1 gaça teskari sanab çop eting, keyin Uçdik! deb yozing.
Yeçim
n = 10
while n >= 1:
print(n)
n -= 1
print("Uçdik!")2. Ikki barobarlaş
1 dan boşlang va qiymat 1000 dan kiçik ekan uni ikki barobar oşiring. Har bir qiymatni çop eting.
Yeçim
value = 1
while value < 1000:
print(value)
value *= 2Oxirgi çop etilgan qiymat - 512. Keyingi ikki barobar qiymat 1024 şartdan ötmaydi.
3. Raqamlarni sanang
Satrga aylantirmasdan musbat butun sonda neçta raqam borligini sanang. Siklda // 10 dan foydalaning. number = 2026 uçun 4 ni çop eting.
Yeçim
number = 2026
digits = 0
while number > 0:
number //= 10 # oxirgi raqamni olib taşlaymiz
digits += 1
print(digits)Ehtiyot böling: number = 0 uçun bu 0 ni çop etadi. Bu holatni if bilan alohida boşqariş mumkin.
4. Urinişlar soni çeklangan PIN-kod
Töğri PIN-kod - "1234". PIN-kodni 3 martagaça söring. Töğri kiritilsa Kirişga ruxsat berildi, 3 ta notöğri urinişdan keyin esa Karta bloklandi deb çop eting.
Yeçim
correct_pin = "1234"
attempts = 0
granted = False
while attempts < 3 and not granted:
pin = input("PIN: ")
attempts += 1
if pin == correct_pin:
granted = True
else:
print("PIN notöğri")
if granted:
print("Kirişga ruxsat berildi")
else:
print("Karta bloklandi")granted mantiqiy özgaruvçisi bayroq (flag) deyiladi. U sikl içida nimadir sodir bölganini qayd etadi.
5. Kollats ketma-ketligi
Musbat butun son n dan boşlang. n 1 ga teng bölmagunça: agar u juft bölsa, 2 ga böling, aks holda uni 3 * n + 1 ga teng qiling. Har bir qiymatni, keyin esa neça qadam ketganini çop eting. n = 6 uçun ketma-ketlik: 6 3 10 5 16 8 4 2 1 (8 qadam).
Yeçim
n = 6
steps = 0
print(n, end=" ")
while n != 1:
if n % 2 == 0:
n //= 2
else:
n = 3 * n + 1
steps += 1
print(n, end=" ")
print()
print(f"Qadamlar: {steps}")Matematiklar bu har qanday boşlanğiç son uçun doim 1 ga yetib keladi deb hisoblaşadi, lekin buni hali heç kim isbotlamagan!
Xulosa
while şart:şart rost ekan tanasini takrorlaydi. Şart har bir takrorlanişdan oldin tekşiriladi.- Sanaydigan siklga boşlaniş, şart va yangilaş kerak.
- Neça marta takrorlaş kerakligini oldindan bilmasangiz,
whiledan foydalaning: yaroqli kiritişni kutiş, maqsadga erişiş yoki sentinel qiymat. - Şart heç qaçon yolğon bölmasa, çeksiz sikl hosil böladi. Uni Ctrl + C bilan töxtating.
breakbilanwhile True:sikldan örtada çiqiş imkonini beradi. Kiritilgan qiymat yaroqli son bölgunça söraş uçun uni.isdecimal()bilan birlaştiring.