Funksiya yaratiş

Nimalarni örganasiz
- Nega funksiyalar dasturni qisqaroq, tuşunarliroq va tuzatişga osonroq qiladi
defyordamida funksiyani qanday yaratiş va çaqiriş- Funksiyaga parametrlar orqali qanday qiymat beriş
- Funksiyani docstring bilan qanday hujjatlaş
- Funksiya çaqirilganda Python kodingiz böylab qanday harakatlanadi
Nega bu muhim
Siz birinçi darsdan beri funksiyalardan foydalanib kelyapsiz: print(), len(), input(), sorted(). Ularning har biri bir bölak işni oddiy nom ortiga yaşiradi. Endi öz funksiyalaringizni yozasiz.
Funksiyalarsiz dasturlar bir xil kodni takrorlaydi. Agar bir xil ön qator beş joyda uçrasa va unda xato bölsa, uni beş marta topib tuzatişingiz kerak. Funksiya bilan esa kodni bir marta yozasiz, unga nom berasiz va kerakli joyda işlatasiz.
Birinçi funksiyangiz
def greet():
print("Salom!")
print("Kursga xuş kelibsiz.")
greet()
greet()Salom!
Kursga xuş kelibsiz.
Salom!
Kursga xuş kelibsiz.Bu yerda ikki alohida qadam bor:
defbilan yaratiş Pythonga yangi buyruqni örgatadi. Hozirça heç narsa çop etilmaydi.greet()bilan çaqiriş içidagi kodni işga tuşiradi. Uni xohlagança marta çaqirişingiz mumkin.
Tuzilişi:
def function_name():
tana (çekiniş bilan)def- inglizça define (aniqlaş) sözining qisqartmasi.- Nom özgaruvçi nomlari bilan bir xil qoidalarga böysunadi.
snake_caseişlating va odatda feʼl tanlang, çunki funksiyalar biror iş bajaradi:greet,print_receipt,calculate_total. - Qavslar
()va ikki nuqta:şart. - Tana (body) xuddi
ifyoki sikldagi kabi çekiniş bilan yoziladi.
Parametrlar: funksiyaga qiymat beriş
Funksiya turli qiymatlar bilan işlay olsa, ança foydali böladi. Parametrlar (parameters) - qavs içida sanab ötilgan özgaruvçilar. Ular çaqiriş paytida uzatilgan qiymatlarni qabul qiladi:
def greet(name):
print(f"Salom, {name}!")
greet("Aziza")
greet("Bekzod")Salom, Aziza!
Salom, Bekzod!greet("Aziza") çaqirilganda Python avval name = "Aziza" deb qiymat beradi, keyin tanani bajaradi.
- Parametr - funksiya taʼrifidagi nom:
name. - Argument (argument) - çaqirişdagi qiymat:
"Aziza".
Funksiya vergul bilan ajratilgan bir neça parametr qabul qilişi mumkin. Argumentlar tartib böyiça moslanadi:
def print_receipt_line(item, quantity, price):
total = quantity * price
print(f"{item:<10} {quantity} x {price:>6,} = {total:>8,}")
print_receipt_line("Çoy", 2, 15000)
print_receipt_line("Somsa", 4, 8000)Çoy 2 x 15,000 = 30,000
Somsa 4 x 8,000 = 32,000Keyingi dars - Parametrlar va argumentlar - standart qiymatlar, kalit söz argumentlari va boşqa mavzularni öz içiga oladi.
Docstring bilan hujjatlaş
Docstring - funksiya tanasining birinçi qatorida yozilgan satr. U funksiya nima qilişini tavsiflaydi:
def print_banner(title):
"""Sarlavhani = belgilaridan iborat çiziqlar orasida çop etadi."""
line = "=" * (len(title) + 4)
print(line)
print(f" {title}")
print(line)
print_banner("Oylik hisobot")
help(print_banner)=================
Oylik hisobot
=================
Help on function print_banner in module __main__:
print_banner(title)
Sarlavhani = belgilaridan iborat çiziqlar orasida çop etadi.Python docstringni saqlab qöyadi, şuning uçun help() va kod muharrirlari uni körsata oladi. Docstringni qisqa va aniq yozing ("Çop etadi…", "Qaytaradi…"). Katta funksiyalar uçun keyingi qatorlarda batafsil maʼlumot qöşing.
Python funksiya çaqirişini qanday bajaradi
Python funksiya çaqirişiga yetib kelganda funksiya içiga ötadi, tanani bajaradi va keyin töxtagan joyiga qaytadi:
def show_step(number):
print(f" funksiya içida: {number}-qadam")
print("1. oldin")
show_step(2)
print("3. keyin")1. oldin
funksiya içida: 2-qadam
3. keyinAvval yarating, keyin çaqiring
Python faylingizni yuqoridan pastga qarab öqiydi. Funksiya uni çaqiradigan qator bajarilişidan oldin yaratilgan bölişi kerak:
say_hi()
def say_hi():
print("Salom")NameError: name 'say_hi' is not definedOdatiy tartib: yuqorida importlar, keyin funksiya taʼriflari, eng pastda esa ulardan foydalanadigan kod.
Biroq funksiya tanasida keyinroq yaratilgan boşqa funksiyani tilga oliş mumkin, faqat çaqiriş haqiqatan bajarilganda u funksiya mavjud bölsa bas:
def main():
print_header() # muammo yöq: faqat main() işlaganda çaqiriladi
print("Asosiy matn")
def print_header():
print("== Sarlavha ==")
main()== Sarlavha ==
Asosiy matnFunksiyalarni çaqiradigan funksiyalar
Katta vazifalarni har biri bitta iş bajaradigan kiçik funksiyalarga bölsangiz, ular bilan işlaş osonlaşadi:
def print_line():
print("-" * 30)
def print_title(text):
print_line()
print(text.center(30))
print_line()
def print_menu():
print_title("KAFE MENYUSI")
print("Çoy ................ 15,000")
print("Qahva .............. 45,000")
print_line()
print_menu()------------------------------
KAFE MENYUSI
------------------------------
Çoy ................ 15,000
Qahva .............. 45,000
------------------------------Endi çiziq uslubini özgartiriş uçun faqat bitta funksiyani tahrirlaş kifoya.
Böş funksiya tanasi
Xuddi if kabi, funksiya tanasi ham böş bölişi mumkin emas. Funksiyani hali rejalaştirayotgan bölsangiz, pass işlating:
def send_report():
pass # TODO: buni keyinroq yozamiz
send_report() # işlaydi, heç narsa qilmaydiFunksiyalar ham qiymat
Özgaruvçi nomi sonni körsatgani kabi, funksiya nomi ham funksiya obyektini körsatadi. Qavslarsiz siz funksiyaning özi haqida gapirasiz. Qavslar bilan esa uni çaqirasiz:
def greet():
print("Salom!")
print(greet) # funksiyaning özi
greet() # uni çaqiriş<function greet at 0x...>
Salom!Siz bu ğoyadan sorted() ga key=str.lower uzatganingizda foydalangansiz. Lambda va yuqori tartibli funksiyalar darsida bu mavzu davom ettiriladi.
Bu darsdagi funksiyalar natijani çop etadi. Köpinça esa funksiya boşqa kod foydalana oladigan qiymatni qaytarişi kerak, xuddi len() kabi. Buni return bajaradi, u Qaytariladigan qiymatlar darsida örganiladi.
Özingiz sinab köring
Istalgan matn atrofida ramka çizadigan funksiya yozing. Uni turli sözlar bilan çaqirib köring, keyin ramka belgisi uçun parametr qöşing.
Köp uçraydigan xatolar
1. Çaqirişda qavslarni unutiş
def greet():
print("Salom!")
greet # heç narsa qilmaydi: faqat funksiyaga işora qiladiDastur heç narsa çop etmaydi va xato ham bermaydi, şuning uçun bu xatoni payqaş qiyin. Tuzatiş: greet().
2. Argumentlar soni notöğri
def greet(name):
print(f"Salom, {name}!")
greet()TypeError: greet() missing 1 required positional argument: 'name'def greet(name):
print(f"Salom, {name}!")
greet("Aziza", "Bekzod")TypeError: greet() takes 1 positional argument but 2 were givenHar bir parametr uçun aynan bitta argument uzating. (Keyingi darsdagi standart qiymatlar ulardan baʼzilarini ixtiyoriy qiladi.)
3. Ikki nuqta yoki çekiniş tuşib qoldi
def greet(name)
print(f"Salom, {name}!")SyntaxError: expected ':'def greet(name):
print(f"Salom, {name}!")IndentationError: expected an indented block after function definition on line 1Tuzatiş: def qatorini : bilan tugating va tanani 4 ta böşliq bilan çekintiring, xuddi if va sikllardagi kabi.
Maşqlar
1. Tuğilgan kun qöşiği
Ism bilan qisqa tuğilgan kun qöşiğini çop etadigan sing_birthday(name) funksiyasini yozing va uni ikki kişi uçun çaqiring.
Yeçim
def sing_birthday(name):
print("Tuğilgan kuningiz bilan,")
print("Tuğilgan kuningiz bilan,")
print(f"Tuğilgan kuningiz bilan, aziz {name},")
print("Tuğilgan kuningiz bilan!")
print()
sing_birthday("Aziza")
sing_birthday("Bekzod")2. Yulduzçalardan kvadrat
* belgilaridan iborat, eni size ta yulduzça va böyi size qator bölgan, içi töldirilgan kvadrat çop etadigan draw_square(size) funksiyasini yozing. Uni 3 va 5 bilan çaqiring.
Yeçim
def draw_square(size):
for _ in range(size):
print("* " * size)
draw_square(3)
print()
draw_square(5)3. Ölçov birliklarini özgartiriş jadvali
5 km = 3.11 mil kabi qator çop etadigan print_conversion(km) funksiyasini yozing. Keyin sikl yordamida uni 1, 5, 10, 21.1 va 42.2 km uçun çaqiring.
Yeçim
def print_conversion(km):
"""Masofani kilometr va milda çop etadi."""
miles = km * 0.621371
print(f"{km:>5} km = {miles:6.2f} mil")
for distance in [1, 5, 10, 21.1, 42.2]:
print_conversion(distance)4. Çaqirişlar tartibi
Kodni işga tuşirmasdan, aniq natijani yozib çiqing. Keyin işga tuşirib tekşiring.
def a():
print("A boşlandi")
b()
print("A tugadi")
def b():
print("B")
print("main boşlandi")
a()
b()
print("main tugadi")Yeçim
main boşlandi
A boşlandi
B
A tugadi
B
main tugadia() içida b() çaqirilganda Python b ni töliq bajaradi, keyin a içidagi keyingi qatorga qaytadi.
5. Baholar varaqasi
Uçta funksiya yozing:
print_header(school)maktab nomini ikki=çiziği orasida çop etadi.print_student(name, scores)ismni, vergul bilan ajratilgan baholarni va 1 ta önlik xonali örtaça bahoni çop etadi.print_report(school, students)qolgan ikkitasidan foydalanib,ism → baholar röyxatikörinişidagi luğat uçun töliq hisobot çop etadi.
print_report("7-maktab", {"Aziza": [5, 4, 5], "Bekzod": [3, 4, 4], "Dilnoza": [5, 5, 4]}) ni çaqiring.
Yeçim
def print_header(school):
line = "=" * 32
print(line)
print(school.center(32))
print(line)
def print_student(name, scores):
scores_text = ", ".join(str(s) for s in scores)
average = sum(scores) / len(scores)
print(f"{name:<10} {scores_text:<12} ört. {average:.1f}")
def print_report(school, students):
print_header(school)
for name, scores in students.items():
print_student(name, scores)
print_report("7-maktab", {"Aziza": [5, 4, 5], "Bekzod": [3, 4, 4], "Dilnoza": [5, 5, 4]})================================
7-maktab
================================
Aziza 5, 4, 5 ört. 4.7
Bekzod 3, 4, 4 ört. 3.7
Dilnoza 5, 5, 4 ört. 4.7Xulosa
def name(parameters):funksiya yaratadi.name(arguments)uni çaqiradi.- Parametrlar - taʼrifdagi nomlar, argumentlar - siz uzatadigan qiymatlar. Ular tartib böyiça moslanadi.
- Tananing birinçi qatoridagi docstring (
"""…""") funksiyani hujjatlaydi,help()esa uni körsatadi. - Funksiya uni çaqiradigan qator bajarilişidan oldin yaratilgan bölişi kerak.
- Katta vazifalarni bir-birini çaqiradigan kiçik funksiyalarga böling.
namefunksiyaning özini bildiradi,name()esa uni çaqiradi.