Obyektlarni ifodalaş va taqqoslaş

Nimalarni örganasiz
- Maxsus metodlar ("dunder metodlar") nima va Python ularni siz uçun qanday çaqiradi
__str__va__repr__print(), f-satrlar va röyxatlar nimani körsatişini qanday boşqaradi__eq__tenglikni qanday aniqlaydi va nega töplam hamda luğatlar uçun unga mos__hash__kerak__lt__vafunctools.total_orderingobyektlarni qanday saralanadigan qiladi va qaçon key funksiya yaxşiroq
Nega bu muhim
Klasslaringiz hali örnatilgan turlar kabi özini tutmaydi: print(book) <__main__.Book object at 0x...> ni körsatadi, bir xil kitoblar esa == emas. Maxsus metodlar (special methods) obyektlaringizni Python sintaksisiga ulaydi, şunda kitoblar röyxati tuşunarli körinişda çop etiladi, töplamda takrorlar yöqoladi, sorted() esa tartibni biladi.
Python maxsus metodlardan qanday foydalanadi
Maxsus metodlar yoki dunder metodlar ("double underscore") __init__ kabi ikkala tomonida ikkitadan pastki çiziqqa ega. Python ularni maʼlum sintaksis uçraganda çaqiradi. len(word) word.__len__() ni, a == b esa a.__eq__(b) ni çaqiradi. Klassingizda birini aniqlasangiz, öşa sintaksis obyektlaringiz bilan işlaydi. Qoida: maxsus metodni aniqlang, lekin boşqa hamma joyda oddiy sintaksisni işlating: playlist.__len__() emas, len(playlist).
__str__ va __repr__: odamlar va dasturçilar uçun matn
Pythonda obyektni matnga aylantirişning ikki usuli bor:
| Metod | Kim çaqiradi | Maqsad |
|---|---|---|
__str__ | print(obj), str(obj), f"{obj}" | foydalanuvçilar uçun tuşunarli matn |
__repr__ | repr(obj), f"{obj!r}", konsol, konteynerlardagi elementlar | dasturçilar uçun bir maʼnoli matn |
class Book:
def __init__(self, title, author, year):
self.title = title
self.author = author
self.year = year
def __str__(self):
return f"{self.title}, muallif: {self.author} ({self.year})"
def __repr__(self):
return f"Book({self.title!r}, {self.author!r}, {self.year!r})"
book = Book("Ipak yöli hikoyalari", "Dilnoza Karimova", 2024)
print(book) # __str__ ni işlatadi
print([book]) # röyxatlar __repr__ ni işlatadi (f"{book!r}" ham)Ipak yöli hikoyalari, muallif: Dilnoza Karimova (2024)
[Book('Ipak yöli hikoyalari', 'Dilnoza Karimova', 2024)]__repr__ matni - kitobni qayta yaratadigan kod (!r qöştirnoqlarni qöşadi). Faqat bittasini yozsangiz, __repr__ ni yozing: __str__ bölmasa, print() ham __repr__ dan foydalanadi.
__eq__: "teng" nimani anglatadi
Standart holatda obyektlaringizdagi == Klasslar va obyektlar darsida körganingizdek aynanlikni tekşiradi. __eq__ tenglikni qiymat böyiça aniqlaş imkonini beradi:
class Book:
def __init__(self, isbn, title):
self.isbn = isbn
self.title = title
def __eq__(self, other):
if not isinstance(other, Book):
return NotImplemented
return self.isbn == other.isbn # bir xil ISBN = bir xil kitob
a = Book("978-1", "Python asoslari")
b = Book("978-1", "Python asoslari (yumşoq muqova)")
c = Book("978-2", "Ipak yöli hikoyalari")
print(a == b, a == c, a != c)
print(a == "978-1")True False True
False!= avtomatik işlaydi. Aloqasi yöq tur uçun maxsus NotImplemented qiymatini qaytaring (False emas va xato çaqirmang): şunda Python ikkinçi obyektning metodini sinab köradi, oxirida esa aynanlikka (False) qaytadi.
__hash__: töplam va luğatlardagi teng obyektlar
Töplamlar va luğat kalitlariga xeş - obyektdan hisoblangan son kerak, teng obyektlarning xeşi esa teng bölişi şart. Şuning uçun __eq__ ni aniqlaş standart xeşni olib taşlaydi va bunday Book ni töplamga qöyiş TypeError: cannot use 'Book' as a set element (unhashable type: 'Book') beradi. __eq__ soliştiradigan xuddi şu atributlarni xeşlaydigan __hash__ qöşing:
class Book:
def __init__(self, isbn, title):
self.isbn = isbn
self.title = title
def __eq__(self, other):
if not isinstance(other, Book):
return NotImplemented
return self.isbn == other.isbn
def __hash__(self):
return hash(self.isbn)
donations = [Book("978-1", "Python asoslari"), Book("978-2", "Ipak yöli hikoyalari"),
Book("978-1", "Python asoslari")]
unique = set(donations)
print(len(unique), Book("978-2", "?") in unique)2 TrueFaqat heç qaçon özgarmaydigan narsani xeşlang
Obyekt töplam yoki luğatda turganda uning xeşi özgarsa, Python uni boşqa topa olmaydi. Faqat ISBN kabi özgarmas atributlarni xeşlang.
Tartiblaş: __lt__ va total_ordering
< __lt__ ("less than", kiçik) ni çaqiradi va u bilan sorted(), min() va max() obyektlaringizda işlaydi. Oltita taqqoslaş metodining hammasini yoziş zerikarli, şuning uçun functools.total_ordering dekoratori siz __eq__ va __lt__ ni bersangiz, <=, > va >= ni özi töldiradi:
from functools import total_ordering
@total_ordering
class Version:
def __init__(self, text):
self.parts = tuple(int(p) for p in text.split("."))
def __repr__(self):
return f"Version({'.'.join(map(str, self.parts))!r})"
def __eq__(self, other):
if not isinstance(other, Version):
return NotImplemented
return self.parts == other.parts
def __lt__(self, other):
if not isinstance(other, Version):
return NotImplemented
return self.parts < other.parts # kortejlar elementma-element taqqoslanadi
v1, v2 = Version("3.9.2"), Version("3.10.0")
print(v1 < v2, v2 >= v1, max(v1, v2))
print(sorted([Version("1.2"), Version("1.10"), Version("1.9")]))True True Version('3.10.0')
[Version('1.2'), Version('1.9'), Version('1.10')]Satr sifatida "3.10.0" < "3.9.2" True bölgan bölardi; sonlar kortejlari esa töğri taqqoslanadi. __lt__ __eq__ bilan kelişişi kerak (Köp uçraydigan xatolarga qarang).
__lt__ mi yoki key funksiya?
__lt__ ni faqat versiyalar yoki sanalar kabi bitta aniq tabiiy tartib uçun aniqlang. Boşqa tartiblar uçun key funksiyani işlating: sorted(group, key=lambda s: s.name).
__init__, __repr__ va __eq__ ni qöl bilan yoziş takroriy iş; Dataclasslar darsida ularni siz uçun yaratadigan @dataclass ni körasiz.
Özingiz sinab köring
Money ga __str__ va __hash__ qöşing va ularni sinab köring.
Köp uçraydigan xatolar
1. Satr qaytarmaydigan __str__
class Product:
def __init__(self, name, price):
self.name = name
self.price = price
def __str__(self):
print(f"{self.name}: {self.price} söm") # qaytariş örniga çop etadi
print(Product("Çoy", 15000))Çoy: 15000 söm
TypeError: __str__ returned non-string (type NoneType)Matn birinçi paydo böladi, şuning uçun __str__ işlagandek körinadi, lekin u None qaytardi va taşqi print() xato berdi. Tuzatiş: matnni return qiling.
2. __eq__ ga zid __lt__
from functools import total_ordering
@total_ordering
class Result:
def __init__(self, subject, score):
self.subject = subject
self.score = score
def __eq__(self, other):
return (self.subject, self.score) == (other.subject, other.score)
def __lt__(self, other):
return self.score < other.score # Yomon: fanni eʼtiborsiz qoldiradi
a = Result("Matematika", 88)
b = Result("Fizika", 88)
print(a == b, a < b, b < a)
print(a > b, b > a)False False False
True Truea va b na teng, na tartiblangan, şuning uçun avtomatik yaratilgan > ikkala holatda ham True beradi: a > b ham, b > a ham. Tuzatiş: ikkalasida bir xil atributlarni, masalan (self.score, self.subject) ni soliştiring yoki ball böyiça key funksiya bilan saralang.
Maşqlar
1. Tuşunarli körinişdagi kitoblar
LibraryBook(title, author, shelf) klassiga Python asoslari (Farrux Aliyev), B3 javon qaytaradigan __str__ va LibraryBook('Python asoslari', 'Farrux Aliyev', 'B3') qaytaradigan __repr__ bering. Öşa kitobni, uning repr() ini hamda u va LibraryBook("Navoiy şeʼrlari", "Alişer Navoiy", "A1") dan iborat röyxatni çop eting.
Yeçim
class LibraryBook:
def __init__(self, title, author, shelf):
self.title = title
self.author = author
self.shelf = shelf
def __str__(self):
return f"{self.title} ({self.author}), {self.shelf} javon"
def __repr__(self):
return f"LibraryBook({self.title!r}, {self.author!r}, {self.shelf!r})"
book = LibraryBook("Python asoslari", "Farrux Aliyev", "B3")
print(book)
print(repr(book))
print([book, LibraryBook("Navoiy şeʼrlari", "Alişer Navoiy", "A1")])Python asoslari (Farrux Aliyev), B3 javon
LibraryBook('Python asoslari', 'Farrux Aliyev', 'B3')
[LibraryBook('Python asoslari', 'Farrux Aliyev', 'B3'), LibraryBook('Navoiy şeʼrlari', 'Alişer Navoiy', 'A1')]2. Xaritadagi takrorlanmas nuqtalar
Koordinatalari teng joylar teng va xeşlanadigan bölgan Place(name, lat, lon) klassini yozing. Place("Registon", 39.6547, 66.9758), Place("Registon maydoni", 39.6547, 66.9758) va Place("Buxoro arki", 39.7778, 64.4103) ni töplamga qöying; uning uzunligini, keyin ikkala Registon joyi == ekanini çop eting.
Yeçim
class Place:
def __init__(self, name, lat, lon):
self.name = name
self.lat = lat
self.lon = lon
def __eq__(self, other):
if not isinstance(other, Place):
return NotImplemented
return (self.lat, self.lon) == (other.lat, other.lon)
def __hash__(self):
return hash((self.lat, self.lon))
visited = {
Place("Registon", 39.6547, 66.9758),
Place("Registon maydoni", 39.6547, 66.9758),
Place("Buxoro arki", 39.7778, 64.4103),
}
print(len(visited))
print(Place("Registon", 39.6547, 66.9758) == Place("Registon maydoni", 39.6547, 66.9758))2
True__hash__ __eq__ soliştiradigan aynan şu atributlarni kortejga joylab işlatadi.
3. Taqqoslanadigan davomiyliklar
__repr__ (Duration(250)), __eq__ va __lt__ li, @total_ordering bilan bezatilgan Duration(minutes) klassini yozing. Duration(130), Duration(95) va Duration(250) sayohatlari uçun saralangan röyxatni va eng uzun sayohatni çop eting. Keyin Duration(95) >= Duration(90) va Duration(60) != Duration(60) ni bitta qatorda çop eting.
Yeçim
from functools import total_ordering
@total_ordering
class Duration:
def __init__(self, minutes):
self.minutes = minutes
def __repr__(self):
return f"Duration({self.minutes})"
def __eq__(self, other):
if not isinstance(other, Duration):
return NotImplemented
return self.minutes == other.minutes
def __lt__(self, other):
if not isinstance(other, Duration):
return NotImplemented
return self.minutes < other.minutes
trips = [Duration(130), Duration(95), Duration(250)]
print(sorted(trips))
print(max(trips))
print(Duration(95) >= Duration(90), Duration(60) != Duration(60))[Duration(95), Duration(130), Duration(250)]
Duration(250)
True False4. Klass loyihalang: takrorsiz röyxatdan ötiş
Baʼzi öquvçilar törgaragiga ikki marta yoziladi. ID si bir xil öquvçilar teng böladigan, töplamga qöyiş mumkin bölgan va Student(4, 'Bekzod', 10) kabi çop etiladigan Student(student_id, name, grade) klassini loyihalang. Unga tabiiy tartib kerak emas. U quyidagi kod bilan işlaşi kerak:
signups = [Student(17, "Dilnoza", 9), Student(4, "Bekzod", 10), Student(17, "Dilnoza", 9)]
unique = set(signups)
print(len(unique))
print(sorted(unique, key=lambda s: s.name))
print(Student(4, "Bekzod", 11) in unique, Student(4, "Bekzod", 10) == "Bekzod")2
[Student(4, 'Bekzod', 10), Student(17, 'Dilnoza', 9)]
True FalseYeçim
class Student:
def __init__(self, student_id, name, grade):
self.student_id = student_id
self.name = name
self.grade = grade
def __repr__(self):
return f"Student({self.student_id!r}, {self.name!r}, {self.grade!r})"
def __eq__(self, other):
if not isinstance(other, Student):
return NotImplemented
return self.student_id == other.student_id
def __hash__(self):
return hash(self.student_id)
signups = [Student(17, "Dilnoza", 9), Student(4, "Bekzod", 10), Student(17, "Dilnoza", 9)]
unique = set(signups)
print(len(unique))
print(sorted(unique, key=lambda s: s.name))
print(Student(4, "Bekzod", 11) in unique, Student(4, "Bekzod", 10) == "Bekzod")5. Ikki öqituvçidan imtihon natijalari
__eq__, __hash__ va @total_ordering li __lt__ ning hammasi (score, student, subject) kortejidan foydalanadigan Result(student, subject, score) klassini yozing.
A öqituvçida matematika natijalari: Aziza 88, Bekzod 95, Dilnoza 88; B öqituvçida: Bekzod 95, Farrux 72. Ikkala röyxatni bitta töplamga qöying va uning uzunligini, keyin töplamning max() va min() ining student ini bitta qatorda çop eting. Nihoyat, key funksiya yordamida reytingni (eng yuqori ball birinçi, teng ballarda ismlar A dan Z gaça) 1. Bekzod 95 körinişida (ism 8 belgigaça töldirilgan) çop eting.
Yeçim
from functools import total_ordering
@total_ordering
class Result:
def __init__(self, student, subject, score):
self.student = student
self.subject = subject
self.score = score
def _key(self):
return (self.score, self.student, self.subject)
def __eq__(self, other):
if not isinstance(other, Result):
return NotImplemented
return self._key() == other._key()
def __hash__(self):
return hash(self._key())
def __lt__(self, other):
if not isinstance(other, Result):
return NotImplemented
return self._key() < other._key()
teacher_a = [Result("Aziza", "Matematika", 88), Result("Bekzod", "Matematika", 95), Result("Dilnoza", "Matematika", 88)]
teacher_b = [Result("Bekzod", "Matematika", 95), Result("Farrux", "Matematika", 72)]
combined = set(teacher_a + teacher_b) # takror yöqoladi
print(len(combined))
print(max(combined).student, min(combined).student)
ranking = sorted(combined, key=lambda r: (-r.score, r.student))
for place, r in enumerate(ranking, start=1):
print(f"{place}. {r.student:<8} {r.score}")4
Bekzod Farrux
1. Bekzod 95
2. Aziza 88
3. Dilnoza 88
4. Farrux 72Bitta _key() uçala metodni ham taʼminlaydi, şuning uçun ular doim kelişadi. Reytingga boşqa tartib kerak, şuning uçun u key funksiyadan foydalanadi.
Xulosa
- Maxsus (dunder) metodlar obyektlaringizni Python sintaksisiga ulaydi:
a == ba.__eq__(b)ni çaqiradi. Ularni aniqlang, lekin oddiy sintaksisni işlating. __repr__dasturçilar uçun kodga öxşaş matn beradi (!rva konteynerlar işlatadi);__str__print()uçun döstona matn beradi. Kamida__repr__ni yozing.__eq__tenglikni aniqlaydi (boşqa turlar uçunNotImplementedqaytaring). U xeşlaşni olib taşlaydi, şuning uçun xuddi şu özgarmas atributlar ustida__hash__qöşing.@total_orderingbilan__lt__va__eq__, agar ikkalasi bir xil atributlarni soliştirsa, barça taqqoslaşlarni beradi. Boşqa saralaş tartiblari uçun key funksiyani işlating.