Kiritiş va turlarni özgartiriş

Nimalarni örganasiz
input()yordamida foydalanuvçidan qanday maʼlumot söraş- Nega
input()doim satr qaytaradi int(),float()vastr()bilan qiymatlarni qanday özgartiriş- Özgartiriş muvaffaqiyatsiz bölsa nima böladi, jumladan
12,5kabi önlik vergul bilan - Matnli javoblarni qanday tozalaş va kiçik interaktiv dasturlarni qanday yaratiş
Nega bu muhim
Hozirgaça dasturlaringizdagi har bir qiymat töğridan-töğri kodga yozilgan edi. Haqiqiy dasturlar esa foydalanuvçilarga javob beradi: kalkulyatorga sonlar, viktorinaga javoblar, röyxatdan ötiş formasiga ism kerak. input() dasturingizga söraş imkonini beradi, turlarni özgartiriş esa javoblarni hisob-kitob qiliş mumkin bölgan maʼlumotga aylantiradi.
Kiritişni söraş
input() xabarni (taklif matni, prompt) körsatadi, foydalanuvçi nimadir yozib, Enter ni bosişini kutadi va yozilgan narsani qaytaradi:
name = input("Ismingiz nima? ")
print(f"Tanişganimdan xursandman, {name}!")Ismingiz nima? Aziza
Tanişganimdan xursandman, Aziza!Taklif matnini böş joy bilan tugating, şunda foydalanuvçi yozgan matn savolingizga yopişib qolmaydi.
Bu saytda input() ni işga tuşiriş
Brauzerdagi muharrirlarda input() terminaldagi kabi işlaydi. Dastur töxtaydi, savol natijada körinadi, siz javobni öşa yerga yozib, Enter ni bosasiz.
input() doim satr qaytaradi
Foydalanuvçi son yozsa ham, siz matn olasiz:
age = input("Neça yoşdasiz? ")
print(type(age))Neça yoşdasiz? 20
<class 'str'>Matematik amal bajarmoqçi bölganingizda bu darhol muammoga aylanadi:
age = input("Neça yoşdasiz? ")
print(age + 1)TypeError: can only concatenate str (not "int") to strBaʼzan esa bundan ham yomoni böladi: xato çiqmaydi, faqat javob notöğri böladi:
a = "5"
b = "3"
print(a + b) # 8 emas, "53"Yeçim - satrni songa özgartiriş (quyidagi Turlarni özgartiriş bölimiga qarang).
Matnli javoblarni tozalaş: .strip()
Foydalanuvçilar javobning oldiga yoki oxiriga köpinça ortiqça böş joy qöyib yuboradi. Siz uni körmaysiz, Python esa köradi va javob endi mos kelmaydi:
city = input("Şahar: ") # foydalanuvçi " Samarqand " deb yozadi
print(city == "Samarqand")
city = city.strip()
print(city == "Samarqand")Şahar: Samarqand
False
TrueMatnli javoblar uçun darhol .strip() ni çaqiriş, katta-kiçik harf muhim bölmasa esa .lower() yoki .title() ni ham ulab qöyiş yaxşi odat:
city = input("Şahar: ").strip().title() # foydalanuvçi " samarqand " deb yozadi
print(f"{city}ga xuş kelibsiz!")Şahar: samarqand
Samarqandga xuş kelibsiz!Turlarni özgartiriş
| Funksiya | Nimaga özgartiradi | Misol | Natija |
|---|---|---|---|
int() | butun son | int("42") | 42 |
float() | önlik son | float("3.5") | 3.5 |
str() | satr | str(42) | "42" |
age_text = "20"
age = int(age_text)
print(age + 1)
print(type(age))21
<class 'int'>Odatda qiymat darhol özgartiriladi, buning uçun input() ni int() yoki float() içiga olasiz:
age = int(input("Neça yoşdasiz? "))
print(f"Keyingi yil {age + 1} yoşga tölasiz.")Python avval içkaridagi qismni bajaradi: input() satr qaytaradi, keyin int() uni özgartiradi.
int() va float()
Doim butun bölgan narsalar (yoş, miqdor, yil) uçun int() dan, önlik qismi bölişi mumkin bölgan narsalar (narx, vazn, harorat) uçun esa float() dan foydalaning:
weight = float(input("Vazn, kg: "))
height = float(input("Böy, metr: "))
bmi = weight / height ** 2
print(f"TVI: {bmi:.1f}")Boşqa özgartirişlar
print(int(3.99)) # float → int önlik qismni qirqib taşlaydi (yumaloqlamaydi)
print(round(3.99)) # yumaloqlaş kerak bölsa, round() dan foydalaning
print(float(7)) # int → float
print(int(" 42 ")) # atrofdagi böş joylar muammo emas
print(int("-15")) # minus belgisi muammo emas
print(str(3.5) + "kg") # son → satr, matn bilan birlaştiriş uçun3
4
7.0
42
-15
3.5kgÖzgartiriş muvaffaqiyatsiz bölganda
Agar matn kerakli turdagi songa öxşamasa, Python ValueError beradi:
int("yigirma")ValueError: invalid literal for int() with base 10: 'yigirma'Xabar "int() uçun 10 lik asosda notöğri literal" deydi. Baʼzi holatlar yangi boşlovçilarni hayron qoldiradi:
| Ifoda | Natija |
|---|---|
int("3.5") | ValueError: int() matndagi önlik nuqtani qabul qilmaydi |
int(float("3.5")) | 3: avval float ga, keyin int ga özgartiring |
int("") | ValueError: foydalanuvçi şunçaki Enter ni bosgan |
int("1,000") | ValueError: vergullarga ruxsat yöq |
float("1e3") | 1000.0: ilmiy yozuv qabul qilinadi |
float("12,5") | ValueError: önlik ajratgiç nuqta bölişi kerak |
Oxirgi qator Özbekiston va Yevropaning köp qismida muhim: u yerda odamlar önlik sonlarni köpinça vergul bilan yozadi. float() ning xato xabari int() nikidan biroz boşqaça:
float("12,5")ValueError: could not convert string to float: '12,5'Foydalanuvçilaringiz vergul yozişi mumkin bölsa, özgartirişdan oldin uni almaştiring:
weight_text = "12,5"
weight = float(weight_text.replace(",", "."))
print(weight)12.5Hozirça foydalanuvçilar töğri son yozadi deb hisoblang. Istisnolarni qayta işlaş darsida bu xatolarni uşlaşni va qayta söraşni örganasiz.
Hammasini birlaştiramiz
Kiçik, töliq interaktiv dastur:
print("=== Çoy puli kalkulyatori ===")
bill = float(input("Hisob summasi: "))
tip_percent = int(input("Çoy puli foizi: "))
people = int(input("Odamlar soni: "))
tip = bill * tip_percent / 100
total = bill + tip
per_person = total / people
print(f"Çoy puli: {tip:,.2f}")
print(f"Jami: {total:,.2f}")
print(f"Bir kişiga: {per_person:,.2f}")Uni 150000, 10 va 4 qiymatlari bilan işga tuşiring:
=== Çoy puli kalkulyatori ===
Hisob summasi: 150000
Çoy puli foizi: 10
Odamlar soni: 4
Çoy puli: 15,000.00
Jami: 165,000.00
Bir kişiga: 41,250.00Bu dasturning tuzilişi juda keng tarqalgan: kiritiş → özgartiriş → hisoblaş → natija.
Özingiz sinab köring
Dasturni işga tuşiring va u söraganda ikkita son yozing.
Köp uçraydigan xatolar
1. Kiritilgan qiymatni özgartirmasdan hisoblaş
price = input("Narx: ") # foydalanuvçi 50 deb yozadi
print(price * 2)Narx: 50
5050Xato yöq, şunçaki notöğri javob: satrni 2 ga köpaytiriş satrni takrorlaydi. Tuzatiş: qiymatni öqiyotganda özgartiring: price = float(input("Narx: ")).
2. Önlik kiritiş uçun int() dan foydalaniş
price = int(input("Narx: ")) # foydalanuvçi 12.5 deb yozadiValueError: invalid literal for int() with base 10: '12.5'Tuzatiş: qiymatning önlik qismi bölişi mumkin bölsa, float() dan foydalaning.
3. Önlik vergul yoziş
weight = float(input("Vazn (kg): ")) # foydalanuvçi 12,5 deb yozadiValueError: could not convert string to float: '12,5'Tuzatiş: foydalanuvçilarga nuqta yozişni ayting yoki ikkalasini ham qabul qiling: float(input("Vazn (kg): ").replace(",", ".")).
4. Taklif matnida böş joyni unutiş
name = input("Ism:") # foydalanuvçi Aziza deb yozadiIsm:AzizaYozilgan matn taklif matniga yopişib qoladi. Tuzatiş: taklif matnini böş joy bilan tugating: input("Ism: ").
Maşqlar
1. Aks-sado
Foydalanuvçidan sevimli taomini söring va <taom> juda mazali! ni çiqaring, taom nomi katta harflarda bölsin.
Yeçim
food = input("Sevimli taomingiz? ")
print(f"{food.upper()} juda mazali!")2. Tuğilgan yil
Foydalanuvçidan yoşini söring va u tuğilgan yilni çiqaring. Joriy yil 2026 va uning bu yilgi tuğilgan kuni allaqaçon ötgan deb hisoblang.
Yeçim
age = int(input("Yoşingiz: "))
print(f"Siz {2026 - age}-yilda tuğilgansiz.")3. Birlik özgartirgiç
Kilometrdagi masofani söring (unda önlik qism bölişi mumkin) va uni 2 xonali qilib milda çiqaring. 1 km = 0.621371 mil.
Yeçim
km = float(input("Kilometr: "))
miles = km * 0.621371
print(f"{km} km = {miles:.2f} mil")4. Natijani taxmin qiling
Işga tuşirmasdan ayting: har bir qator nima çiqaradi? Ulardan biri xato beradi: qaysi biri va nega?
print(int("8") + 2)
print("8" + str(2))
print(int(9.9))
print(float("2") * 3)
print(int("9.9"))Yeçim
1082: satrlar birlaştiriladi9:int()önlik qismni qirqib taşlaydi6.0ValueError:int()önlik nuqtali satrni özgartira olmaydi. Uning örnigaint(float("9.9"))dan foydalaning.
5. Qança vaqt qoldi
Daqiqalar sonini (butun son) söring va uni kun, soat va daqiqa qilib çiqaring, masalan, 1565 uçun 1 kun, 2 soat, 5 daqiqa.
Yeçim
total = int(input("Daqiqalar: "))
days = total // (24 * 60)
remaining = total % (24 * 60)
hours = remaining // 60
minutes = remaining % 60
print(f"{days} kun, {hours} soat, {minutes} daqiqa")Bu yerda input, int, //, % va f-satrlar birga işlatilgan. Keyingi bölimda if yordamida "0 kun" kabi keraksiz qismlarni yaşirişni örganasiz.
Xulosa
input("prompt ")foydalanuvçini kutadi va u yozgan narsani satr sifatida qaytaradi.int(),float()vastr()bilan özgartiring. Darhol özgartiring:int(input(...)).int(3.9)önlik qismni qirqib taşlaydi. Yumaloqlaş uçunround()dan foydalaning.int("3.5"),int("abc")yokifloat("12,5")kabi notöğri matnValueErrorberadi. Önlik vergul uçun.replace(",", "."), matnli javoblar uçun esa.strip()dan foydalaning.- Keng tarqalgan dastur tuzilişi: kiritiş → özgartiriş → hisoblaş → natija.