Skip to content

Modullar va import ​

Rasm: Modullar va import

Nimalarni örganasiz

  • Modul (module) nima va Python kodi nega modullarga bölinadi
  • Uç xil import usuli: import x, from x import y va import x as y
  • Modulni dir() va help() bilan qanday örganiş
  • Öz modul va paketlaringizni qanday yoziş va dasturni fayllarga qanday böliş
  • if __name__ == "__main__": nimani anglatadi va qaçon işlatiladi

Nega bu muhim ​

Haqiqiy dasturlar fayllarga bölinadi: dökon ilovasida mahsulotlar uçun bitta, tölovlar uçun boşqa fayl bölişi mumkin. Heç kim kvadrat ildiz funksiyasini özi yozmaydi: Python bilan birga yuzlab sinovdan ötgan modullar, yaʼni standart kutubxona (standard library) keladi. Import qiliş - ulardan foydalaniş usuli.

Modul nima ​

Modul - bu şunçaki Python fayli. Uning nomi .py siz fayl nomi: math sizga matematik funksiyalarni beradi, siz yozgan prices.py fayli esa prices nomli modul.

python
import math

print(math.sqrt(81))
print(math.pi)
text
9.0
3.141592653589793

import math sizga modul içidagi hamma narsani saqlaydigan math nomini beradi. Tarkibiga nuqta orqali murojaat qilasiz: math.sqrt. PEP 8 tavsiyasiga köra, importlar faylning boşida turadi.

Import qilişning uç usuli ​

import module ​

python
import random

random.seed(1)
print(random.randint(1, 6))
text
2

Oldindagi modul nomi har bir nom qayerdan kelganini körsatadi. Bu odatiy usul.

from module import name ​

python
from math import sqrt, pi

print(sqrt(16))
print(round(pi, 2))
text
4.0
3.14

Endi sqrt va pi töğridan-töğri mavjud, lekin math nomining özi aniqlanmagan.

import module as alias ​

python
import statistics as st

scores = [78, 92, 85, 64]
print(st.mean(scores))
text
79.75

as modulga qisqaroq nom beradi, masalan import pandas as pd.

from module import * dan saqlaning ​

* barça oçiq nomlarni import qiladi va bu sizning özgaruvçilaringizni indamay almaştirib yuborişi mumkin:

python
e = "Elbek"            # öquvçi ismini saqlaydigan özgaruvçi
from math import *     # math da e nomli konstanta bor...

print(e)
text
2.718281828459045

Sizning e özgaruvçingiz math.e bilan qayta yozildi. import math bilan bunday bölişi mumkin emas.

Modulni örganiş ​

dir() modul içidagi nomlarni röyxatlaydi. Töliq röyxat uzun, şuning uçun uni filtrlang:

python
import math

names = [name for name in dir(math) if name.startswith("is")]
print(names)
text
['isclose', 'isfinite', 'isinf', 'isnan', 'isqrt']

help(math.isclose) funksiyaning hujjatini körsatadi (interaktiv qobiqda undan çiqiş uçun q ni bosing).

Öz modulingizni yoziş ​

Köp faylli misollar kompyuteringizda işlaydi

Bu sahifadagi muharrir bir vaqtda bitta faylni işga tuşiradi, şuning uçun bir neçta .py faylli misol va maşqlarda "Işga tuşiriş" tugmasi yöq. Ularni kompyuteringizda (fayllarni bitta papkaga qöyib) yoki fayl brauzeri bir neçta fayl yaratiş imkonini beradigan Laboratoriyada sinab köring.

Har qanday .py faylni şu papkadagi boşqa fayl import qila oladi:

py
# greetings.py
DEFAULT_CITY = "Toşkent"

def hello(name):
    return f"Salom, {name}!"

def welcome(name, city=DEFAULT_CITY):
    return f"{city} şahriga xuş kelibsiz, {name}."
py
# main.py
import greetings

print(greetings.hello("Aziza"))
print(greetings.welcome("Bekzod", "Samarqand"))
print(greetings.DEFAULT_CITY)

main.py ni şu papkadan işga tuşiring:

text
python main.py
text
Salom, Aziza!
Samarqand şahriga xuş kelibsiz, Bekzod.
Toşkent

greetings.py ning yuqori darajasida aniqlangan hamma narsa greetings modulining atributiga aylanadi. import greetings.py emas, import greetings deb yozasiz. Modul bitta dastur davomida faqat bir marta işga tuşadi; uni yana import qilsangiz, öşa modul obyektidan qayta foydalaniladi.

Python modullarni qanday topadi ​

Python avval siz işga tuşirgan skriptning papkasini, keyin standart kutubxonani, keyin örnatilgan paketlarni qidiradi (bu röyxat - sys.path). Modul heç birida bölmasa:

py
import greetingz
text
ModuleNotFoundError: No module named 'greetingz'

Odatda sababi - nom xato yozilgani yoki fayl boşqa papkada turgani.

if __name__ == "__main__": ​

Har bir modulda __name__ nomli örnatilgan özgaruvçi bor. Faylni töğridan-töğri işga tuşirganingizda u "__main__" böladi. Fayl import qilinganda esa u modul nomi böladi, masalan "greetings":

python
print(__name__)
text
__main__

Bu nega muhim? Agar greetings.py print(hello("Test")) kabi sinov qatori bilan tugasa, har bir import greetings Salom, Test! ni ham çop etadi. Tuzatiş - dasturning işini main() funksiyasiga joylab, uni şu tekşiruv ostida çaqiriş:

python
def total_price(prices):
    return sum(prices)

def main():
    basket = [15000, 8000, 3000]
    print(f"Jami: {total_price(basket):,} söm")

if __name__ == "__main__":
    main()
text
Jami: 26,000 söm

Uni "agar bu fayl işga tuşirilayotgan dastur bölsa, şuni bajar" deb öqing. Boşqa fayldan import qilinganda __name__ modul nomi böladi, şuning uçun total_price funksiyasini olasiz, lekin heç narsa çop etilmaydi.

Dasturni fayllarga böliş ​

Mana ikki fayldan iborat kiçik dökon dasturi, ikkalasi bitta papkada:

py
# pricing.py
def apply_discount(amount, percent):
    return amount * (100 - percent) / 100

def format_som(amount):
    return f"{amount:,.0f} söm"
py
# shop.py
from pricing import apply_discount, format_som

PRODUCTS = {"çoy": 15000, "somsa": 8000, "şarbat": 12000}

def main():
    order = ["çoy", "somsa", "somsa"]
    total = sum(PRODUCTS[item] for item in order)
    print("Çegirmadan oldin:", format_som(total))
    print("10% çegirma bilan:", format_som(apply_discount(total, 10)))

if __name__ == "__main__":
    main()
text
python shop.py
text
Çegirmadan oldin: 31,000 söm
10% çegirma bilan: 27,900 söm

Çegirma qoidalari özgarganda qaysi faylni oçiş kerakligini aniq bilasiz.

Paketlar: papkadagi modullar ​

Loyihada modullar köp bölganda ularni paket (package) deb ataladigan papkaga guruhlaysiz:

text
my_project/
├── main.py
└── shop/
    ├── __init__.py
    ├── pricing.py
    └── products.py

main.py da keyin from shop import pricing (va pricing.format_som(...) ni çaqirasiz) yoki from shop.products import PRODUCTS deb yozasiz. Nuqta "içidagi" degani: shop.products - shop paketi içidagi products moduli. __init__.py fayli papkani oddiy paket sifatida belgilaydi; u böş bölişi mumkin va paket birinçi marta import qilinganda işga tuşadi. Kutubxonalar ham xuddi şu şaklni işlatadi: import matplotlib.pyplot as plt.

Standart kutubxona böylab qisqa sayohat
ModulNima qiladi
math, random, statisticshisob-kitob, tasodifiy sonlar, örtaça qiymatlar (math, random va statistics)
datetime, timesana, vaqt, davomiylik (Sana va vaqt)
collections, itertoolsCounter, defaultdict, sikl vositalari (collections va itertools)
pathlib, csv, json, refayllar, maʼlumot formatlari, matn andozalari (keyingi darslar)

Taşqi paketlar

Boşqa odamlar yozgan minglab paketlarni pip degan vosita yordamida örnatiş mumkin. Birinçi paketingizni pytest bilan testlaş darsida python -m pip install pytest bilan örnatasiz.

Özingiz sinab köring ​

Turli import usullarini sinab köring va math hamda random içida nimalar borligini örganing.

Köp uçraydigan xatolar ​

1. Faylni standart modul nomi bilan nomlaş ​

Bekzod zar öyinini random.py deb saqlaydi:

py
# random.py
import random

print(random.randint(1, 6))
text
python random.py
text
AttributeError: module 'random' has no attribute 'randint' (consider renaming '/home/bekzod/dice/random.py' since it has the same name as the standard library module named 'random' and prevents importing that standard library module)

Python avval skriptning öz papkasini qidiradi, şuning uçun import random haqiqiy modul örniga Bekzodning faylini import qiladi. Tuzatiş: faylni dice_game.py kabi nom bilan qayta nomlang va öz fayllaringizga math.py, string.py, json.py kabi nomlar bermang.

2. Ikki import usulini aralaştiriş ​

py
from math import sqrt

print(math.sqrt(25))
text
NameError: name 'math' is not defined. Did you forget to import 'math'?

from math import sqrt faqat sqrt ni aniqlaydi. Teskari xato, import math dan keyin sqrt(25), NameError: name 'sqrt' is not defined beradi. Tuzatiş: import math bilan math.sqrt(25), from math import sqrt bilan esa sqrt(25) deb yozing.

3. Importga .py qöşiş ​

py
import math.py
text
ModuleNotFoundError: No module named 'math.py'; 'math' is not a package

Python nuqtani "paket içidagi modul" deb öqiydi. Faqat modul nomi bilan import qiling: import math, yoki öz greetings.py faylingiz uçun import greetings.

Maşqlar ​

1. Aylana kalkulyatori ​

math dan faqat pi va sqrt ni import qiling. Radiusi 5 bölgan aylananing yuzini (2 ta önlik xona), keyin yuzi 100 bölgan aylananing radiusini (2 ta önlik xona) çop eting.

Yeçim
python
from math import pi, sqrt

area = pi * 5 ** 2
print(f"{area:.2f}")

radius = sqrt(100 / pi)
print(f"{radius:.2f}")
text
78.54
5.64

2. Modulni örganing ​

dir() va comprehension ifodasidan foydalanib, string modulida pastki çiziq bilan boşlanmaydigan nomlar neçta ekanini, keyin öşa nomlarni çop eting.

Yeçim
python
import string

public = [name for name in dir(string) if not name.startswith("_")]
print(len(public))
print(public)
text
12
['Formatter', 'Template', 'ascii_letters', 'ascii_lowercase', 'ascii_uppercase', 'capwords', 'digits', 'hexdigits', 'octdigits', 'printable', 'punctuation', 'whitespace']

_ bilan boşlanadigan nomlar içki. Oçiq nomlar orasida digits va punctuation kabi tayyor satrlar bor.

3. Konvertor moduli ​

converters.py modulini yarating: unda som_to_usd(som, rate=12600) funksiyasi va faqat fayl töğridan-töğri işga tuşirilganda işlaydigan qisqa öz-özini tekşiriş kodi bölsin. Keyin modulni import qilib, 1,000,000 söm ni dollarda çop etadigan app.py ni yozing.

Yeçim
py
# converters.py
def som_to_usd(som, rate=12600):
    return som / rate

if __name__ == "__main__":
    assert som_to_usd(12600) == 1
    print("converters.py: barça tekşiruvlar ötdi")
py
# app.py
import converters

print(f"{converters.som_to_usd(1_000_000):.2f} USD")
text
python app.py
text
79.37 USD

python converters.py ni işga tuşirsangiz, uning örniga tekşiruv xabari çiqadi.

4. Qaysi nom ğolib? ​

Natijani oldindan ayting, keyin tekşiriş uçun kodni işga tuşiring.

python
from math import floor

def floor(x):
    return "mening floor funksiyam"

print(floor(3.7))

import math
print(math.floor(3.7))
Yeçim
text
mening floor funksiyam
3

def floor qatori importdan keyin kelgan, şuning uçun u import qilingan floor ni almaştirdi. math.floor esa hali ham haqiqiy funksiya, çunki u math moduli içida yaşaydi. Bu import math odatiy holatda xavfsizroq ekanining yana bir sababi.

5. Baho dasturini böling ​

Bu bir faylli dastur maʼlumotlar, hisob-kitob va çop etişni aralaştirib yuborgan:

python
scores = {"Aziza": [90, 85, 97], "Bekzod": [72, 64, 80], "Dilnoza": [88, 91, 79]}

for name, marks in scores.items():
    average = sum(marks) / len(marks)
    grade = "A" if average >= 85 else "B" if average >= 70 else "C"
    print(f"{name:<8} {average:5.1f}  {grade}")

Uni natijasi bir xil bölgan ikki faylga böling: grading.py (average(marks) va letter(avg) funksiyalari) va report.py (maʼlumotlar va __name__ tekşiruvi bilan himoyalangan main() funksiyasi).

Yeçim
py
# grading.py
def average(marks):
    return sum(marks) / len(marks)

def letter(avg):
    if avg >= 85:
        return "A"
    if avg >= 70:
        return "B"
    return "C"
py
# report.py
from grading import average, letter

SCORES = {"Aziza": [90, 85, 97], "Bekzod": [72, 64, 80], "Dilnoza": [88, 91, 79]}

def main():
    for name, marks in SCORES.items():
        avg = average(marks)
        print(f"{name:<8} {avg:5.1f}  {letter(avg)}")

if __name__ == "__main__":
    main()
text
python report.py
text
Aziza     90.7  A
Bekzod    72.0  B
Dilnoza   86.0  A

grading.py da çop etiş yöq, şuning uçun boşqa dastur uni import qilib, qayta işlata oladi.

Xulosa ​

  • Modul - bu .py fayl. import uni bir marta işga tuşiradi va nomlariga kiriş imkonini beradi.
  • import math → math.sqrt(); from math import sqrt → sqrt(); import statistics as st → st.mean().
  • from module import * dan saqlaning. Modullarni dir() va help() bilan örganing.
  • Bitta papkadagi öz fayllaringiz ham modullar, modullar papkasi esa paket.
  • Fayl töğridan-töğri işga tuşirilganda __name__ "__main__" böladi. Dasturning işini if __name__ == "__main__": ostiga qöying.
  • Fayllaringizga heç qaçon random.py yoki math.py kabi standart modul nomlarini bermang.

Qöşimça manbalar ​