Skip to content

Kiritilgan maʼlumotni tekşiriş ​

Rasm: Kiritilgan maʼlumotni tekşiriş

Nimalarni örganasiz

  • Nega kiritişga heç qaçon işonmaslik kerak va uni strip() hamda lower() bilan qanday normallaştiriş
  • ask_int va ask_choice kabi qayta işlatiladigan yordamçilarni qanday yaratiş
  • Maxsus kutubxonalarsiz foydalanuvçi nomlari va telefon raqamlarini qanday tekşiriş
  • Muammolar haqida xabar berişning ikki usuli: (ok, message) qaytariş yoki istisno çaqiriş
  • Urinişlar sonini qanday çeklaş

Nega bu muhim ​

Foydalanuvçilar xato yozadi, böşliq qöşadi, yes örniga Yes yozadi va -5 ta çipta söraydi. Kiritişga işonadigan dastur yiqiladi yoki, yanada yomoni, notöğri maʼlumot bilan işlaşda davom etadi. Tekşiriş (validation) maʼlumotni dasturga kirişdayoq nazorat qiladi, şunda kodingizning qolgan qismi unga tayana oladi.

Kiritişga heç qaçon işonmang ​

Siz 7 kutasiz, yetti, 7.5 yoki "" olasiz; yoş kutasiz, -4 olasiz. Tekşiriş uç qadamdan iborat: normallaştiriş (böşliqlar, harf registri), özgartiriş (int yoki float ga) va qoidalarni tekşiriş (oraliq, tanlovlar, uzunlik, format).

strip() ikki çetdagi böşliqlarni olib taşlaydi, lower() esa barça harflarni kiçik qilib, registr farqini yöqotadi:

python
for raw in ["yes", " Yes", "YES  ", "no"]:
    answer = raw.strip().lower()
    print(f"{raw!r:>9} -> {answer!r:>6} -> qabul qilindi: {answer in {'yes', 'y'}}")
text
    'yes' ->  'yes' -> qabul qilindi: True
   ' Yes' ->  'yes' -> qabul qilindi: True
  'YES  ' ->  'yes' -> qabul qilindi: True
     'no' ->   'no' -> qabul qilindi: False

Tekşirişdan oldin normallaştiring va normallaştirilgan qiymatni saqlang, aks holda "Toşkent " va "toşkent" ikkita şahar bölib qoladi.

Qayta işlatiladigan ask_int yordamçisi ​

Özgartiriş muvaffaqiyatsiz bölişi mumkin, şuning uçun try/except işlating; u muvaffaqiyatli bölgandan keyin oraliqni tekşiring. Siklni faqat yaroqli int qaytaradigan funksiyaga joylang:

python
def ask_int(prompt, min_value=None, max_value=None):
    while True:
        text = input(prompt).strip()
        try:
            value = int(text)
        except ValueError:
            print(f"  {text!r} butun son emas.")
            continue
        if min_value is not None and value < min_value:
            print(f"  Ruxsat etilgan eng kiçik qiymat: {min_value}.")
            continue
        if max_value is not None and value > max_value:
            print(f"  Ruxsat etilgan eng katta qiymat: {max_value}.")
            continue
        return value

nights = ask_int("Samarqandda neça keça (1-14): ", 1, 14)
print(f"{nights} keçaga bron qilindi")
text
Samarqandda neça keça (1-14): 3.5
  '3.5' butun son emas.
Samarqandda neça keça (1-14): 20
  Ruxsat etilgan eng katta qiymat: 14.
Samarqandda neça keça (1-14): 7
7 keçaga bron qilindi

Har bir muvaffaqiyatsiz tekşiruv aniq xabar çop etib, continue qiladi; return value siklni ham, funksiyani ham tugatadi. Çegaralar ixtiyoriy, tekşiruv esa is not None, çunki 0 yaroqli, lekin falsy çegara.

Variantlar töplamidan tanlaş: ask_choice ​

Menyular va ha/yöq savollari uçun normallaştirilgan javobni ruxsat etilgan qiymatlar töplami bilan soliştiring:

python
def ask_choice(prompt, choices):
    allowed = {choice.lower() for choice in choices}
    options = ", ".join(sorted(allowed))
    while True:
        answer = input(prompt).strip().lower()
        if answer in allowed:
            return answer
        print(f"  Iltimos, birini tanlang: {options}")

print("1) Balans  2) Ötkazma  3) Tarix  0) Çiqiş")
action = ask_choice("Tanlang: ", {"1", "2", "3", "0"})
print(f"Siz {action} ni tanladingiz")
text
1) Balans  2) Ötkazma  3) Tarix  0) Çiqiş
Tanlang: 5
  Iltimos, birini tanlang: 0, 1, 2, 3
Tanlang: 3
Siz 3 ni tanladingiz

Satrlarni tekşiriş ​

Matn uçun kiçik tekşiruvlar yozing. Işning köp qismini satr metodlari bajaradi:

MetodQaçon TrueMisol
isdecimal()barça belgilar önlik raqam (va kamida bittasi bor)"2026".isdecimal()
isdigit()xuddi şu, lekin ² kabi raqamsimon belgilarni ham qabul qiladi"2²".isdigit()
isalpha()barça belgilar harf"Aziza".isalpha()
isalnum()faqat harflar yoki raqamlar"bekzod99".isalnum()

isdecimal() va isdigit() son tekşiruvi emas

"-5".isdecimal() va "4.5".isdecimal() False, vaholanki ikkalasi ham yaroqli son: sonni tekşiriş uçun try içida özgartiring. isdecimal() ni PIN kabi faqat raqamlardan iborat kodlar uçun işlating va uni isdigit() dan afzal köring: "²".isdigit() True, lekin int("²") ValueError beradi.

Foydalanuvçi nomi ​

python
def check_username(name):
    if not name:
        return False, "foydalanuvçi nomi böş bölişi mumkin emas"
    if not 3 <= len(name) <= 16:
        return False, f"foydalanuvçi nomi 3-16 belgidan iborat bölişi kerak, berilgan: {len(name)}"
    if not name[0].isalpha():
        return False, "foydalanuvçi nomi harf bilan boşlanişi kerak"
    if not name.replace("_", "").isalnum():
        return False, "faqat harflar, raqamlar va _ dan foydalaning"
    return True, "ok"

for name in ["aziza_07", "ab", "7bekzod", "dilnoza!", ""]:
    ok, message = check_username(name)
    print(f"{name!r:12} {str(ok):5} {message}")
text
'aziza_07'   True  ok
'ab'         False foydalanuvçi nomi 3-16 belgidan iborat bölişi kerak, berilgan: 2
'7bekzod'    False foydalanuvçi nomi harf bilan boşlanişi kerak
'dilnoza!'   False faqat harflar, raqamlar va _ dan foydalaning
''           False foydalanuvçi nomi böş bölişi mumkin emas

Har bir if - qoida buzilişi bilanoq çiqib ketadigan himoya şarti. Böşlik tekşiruvi birinçi keladi, şuning uçun name[0] IndexError bera olmaydi.

Özbekiston telefon raqami ​

Avval böşliq, çiziqça va qavslarni olib taşlab normallaştiring, keyin formatni tekşiring:

python
def normalize_phone(raw):
    phone = raw.strip()
    for symbol in " -()":
        phone = phone.replace(symbol, "")
    if not phone.startswith("+998"):
        return None
    digits = phone[1:]
    if len(digits) != 12 or not digits.isdecimal():
        return None
    return phone

for raw in ["+998 90 123-45-67", "+998(91)7654321", "90 123 45 67"]:
    print(f"{raw!r:22} -> {normalize_phone(raw)}")
text
'+998 90 123-45-67'    -> +998901234567
'+998(91)7654321'      -> +998917654321
'90 123 45 67'         -> None

U saqlaşga tayyor tozalangan raqamni yoki None ni qaytaradi.

(ok, message) qaytarişmi yoki istisno çaqirişmi? ​

check_username (False, message) ni qaytaradi. Muqobil variant - Istisno çaqiriş va maxsus istisnolar darsidagidek çaqiriş.

(ok, message) qaytarişIstisno çaqiriş
Nimaga mosnotöğri kiritiş odatiy hol bölgan formalarnotöğri maʼlumot kutilmagan asosiy funksiyalar
Çaqiruvçi tekşirişni unutsanotöğri qiymat ötib ketadi dastur aniq xato bilan töxtaydi
Barça muammolarni bir yöla yiğişosonqiyinroq

Köp qöllanadigan yondaşuv: foydalanuvçi maʼlumot yozadigan joyda, yaʼni çetda, döstona sikllar bilan tekşiriş, asosiy funksiyalar içida esa xavfsizlik töri sifatida istisno çaqiriş.

Urinişlarni çeklaş ​

PIN çeksiz taxminlarga yöl qöymasligi kerak. while True örniga for va range dan foydalaning:

python
def ask_pin(correct_pin, max_attempts=3):
    for attempt in range(1, max_attempts + 1):
        pin = input(f"PIN ({attempt}-uriniş, jami {max_attempts}): ").strip()
        if len(pin) != 4 or not pin.isdecimal():
            print("  PIN aynan 4 ta raqamdan iborat.")
        elif pin == correct_pin:
            return True
        else:
            print("  PIN notöğri.")
    return False

if ask_pin("2580"):
    print("Kirişga ruxsat berildi")
else:
    print("Karta bloklandi. Iltimos, bankingizga murojaat qiling.")
text
PIN (1-uriniş, jami 3): 7
  PIN aynan 4 ta raqamdan iborat.
PIN (2-uriniş, jami 3): 2580
Kirişga ruxsat berildi

Umumiy yordamçi oxirgi urinişdan keyin istisno çaqirişi ham mumkin.

Özingiz sinab köring ​

Dasturni işga tuşiring va savollarga abc, 25, 3 kabi qiymatlar bilan javob bering. Keyin taom uçun ikkinçi savol qöşing.

Köp uçraydigan xatolar ​

1. Xatolarni tekşirişdan oldin özgartiriş ​

py
text = "yigirma"         # input("Yoş: ") qaytargan qiymat
age = int(text)
if age < 0:
    print("Yoş notöğri")
text
ValueError: invalid literal for int() with base 10: 'yigirma'

int() oraliq tekşiruvi işlaşidan oldin yiqiladi. try içida özgartiring va oraliqni u muvaffaqiyatli bölgandan keyin tekşiring.

2. Tekşirib, keyin asl qiymatdan foydalaniş ​

python
city = " toşkent "
cities = []
if city.strip().title() in {"Toşkent", "Samarqand", "Buxoro"}:
    cities.append(city)      # Yomon: xom matnni saqlaydi
print(cities)
text
[' toşkent ']

Normallaştirilgan qiymatni özgaruvçida saqlang (city = city.strip().title()) va hamma joyda öşandan foydalaning.

Maşqlar ​

1. Javoblarni tozalang ​

raw = [" Toşkent", "samarqand ", "BUXORO", "Toşkent"] berilgan. Har bir şaharni strip() va title() bilan normallaştiring va takrorlanmas şaharlar töplamini çop eting.

Yeçim
python
raw = ["  Toşkent", "samarqand ", "BUXORO", "Toşkent"]

cities = {city.strip().title() for city in raw}
print(sorted(cities))
text
['Buxoro', 'Samarqand', 'Toşkent']

2. Poçta indeksi ​

Özbekiston poçta indeksi aynan 6 raqamdan iborat, masalan 100000. Atrofdagi böşliqlarni eʼtiborsiz qoldiradigan is_postal_code(text) funksiyasini yozing. "100000", " 140100 ", "10000" va "1OOOOO" (O harfi) ni sinab köring.

Yeçim
python
def is_postal_code(text):
    code = text.strip()
    return len(code) == 6 and code.isdecimal()

for text in ["100000", " 140100 ", "10000", "1OOOOO"]:
    print(f"{text!r:10} {is_postal_code(text)}")
text
'100000'   True
' 140100 ' True
'10000'    False
'1OOOOO'   False

3. Parol qoidalari ​

(ok, problems) qaytaradigan check_password(password) funksiyasini yozing, bunda problems - buzilgan barça qoidalar röyxati: kamida 8 belgi, raqam, harf, böşliqsiz. "secret", "my pass 1" va "samarqand2026" ni sinab köring.

Yeçim
python
def check_password(password):
    problems = []
    if len(password) < 8:
        problems.append("kamida 8 belgi")
    if not any(ch.isdigit() for ch in password):
        problems.append("kamida bitta raqam")
    if not any(ch.isalpha() for ch in password):
        problems.append("kamida bitta harf")
    if " " in password:
        problems.append("böşliqsiz")
    return len(problems) == 0, problems

for password in ["secret", "my pass 1", "samarqand2026"]:
    ok, problems = check_password(password)
    print(password, "->", "OK" if ok else "; ".join(problems))
text
secret -> kamida 8 belgi; kamida bitta raqam
my pass 1 -> böşliqsiz
samarqand2026 -> OK

4. Urinişli ask_float ​

Yaroqli float qaytaradigan (7,5 ni ham qabul qiling) yoki ValueError("juda köp notöğri uriniş") çaqiradigan ask_float(prompt, min_value, max_value, attempts=3) funksiyasini yozing. 0.1 dan 30 kg gaça bölgan jönatma vaznini sörang.

Yeçim
python
def ask_float(prompt, min_value, max_value, attempts=3):
    for _ in range(attempts):
        text = input(prompt).strip().replace(",", ".")
        try:
            value = float(text)
        except ValueError:
            print("  Son emas.")
            continue
        if min_value <= value <= max_value:
            return value
        print(f"  {min_value} va {max_value} orasida bölişi kerak.")
    raise ValueError("juda köp notöğri uriniş")

try:
    weight = ask_float("Jönatma vazni, kg: ", 0.1, 30)
    print(f"Vazn: {weight} kg")
except ValueError as e:
    print(f"Buyurtma bekor qilindi: {e}")
text
Jönatma vazni, kg: oğir
  Son emas.
Jönatma vazni, kg: 7,5
Vazn: 7.5 kg

5. Butun yozuvni tekşiriş ​

{"name": "Aziza", "age": "20"} kabi forma luğatlari (qiymatlar satr, maydonlar yetişmasligi mumkin) uçun validate_student(record) funksiyasini yozing. Ism 2-30 ta harfdan, yoş 7 dan 99 gaça int dan iborat bölişi kerak. (cleaned, errors) qaytaring: normallaştirilgan qiymatlar (boş harfi katta ism, int yoş) va har bir maydon uçun xabarlar luğati. {"name": " bekzod ", "age": "15"}, {"name": "D1lnoza", "age": "150"} va {"age": "x"} ni sinab köring.

Yeçim
python
def validate_student(record):
    cleaned = {}
    errors = {}

    name = record.get("name", "").strip()
    if name.isalpha() and 2 <= len(name) <= 30:
        cleaned["name"] = name.title()
    else:
        errors["name"] = "faqat harflar, 2-30 belgi"

    try:
        age = int(record.get("age", ""))
    except ValueError:
        errors["age"] = "butun son bölişi kerak"
    else:
        if 7 <= age <= 99:
            cleaned["age"] = age
        else:
            errors["age"] = f"7-99 oraliğida bölişi kerak, berilgan: {age}"

    return cleaned, errors

for record in [{"name": " bekzod ", "age": "15"}, {"name": "D1lnoza", "age": "150"}, {"age": "x"}]:
    print(validate_student(record))
text
({'name': 'Bekzod', 'age': 15}, {})
({}, {'name': 'faqat harflar, 2-30 belgi', 'age': '7-99 oraliğida bölişi kerak, berilgan: 150'})
({}, {'name': 'faqat harflar, 2-30 belgi', 'age': 'butun son bölişi kerak'})

record.get(..., "") yöq maydonni KeyError örniga oddiy xatoga aylantiradi. Eʼtibor bering: isalpha() O'tkir (oddiy apostrof) ni rad etadi, lekin Gʻayrat ni qabul qiladi; haqiqiy forma avval ' va ʻ ni olib taşlagan bölardi.

Xulosa ​

  • Kiritişga heç qaçon işonmang: normallaştiring (strip(), lower()), try içida özgartiring, keyin oraliq va ruxsat etilgan tanlovlarni tekşiring.
  • Siklni ask_int(prompt, min_value, max_value) va ask_choice(prompt, choices) kabi yordamçilarga örang.
  • Satrlarni himoya şartlari va isdecimal(), isalpha() kabi metodlar bilan tekşiring.
  • Döstona formalar uçun (ok, message) qaytaring; asosiy kodda kutilmagan notöğri maʼlumot uçun istisno çaqiring.
  • Urinişlarni for ... in range(max_attempts) bilan çeklang va normallaştirilgan qiymatni saqlang.

Qöşimça manbalar ​