Skip to content

for sikli va range() ​

Rasm: for sikli va range()

Nimalarni örganasiz

  • for sikli ketma-ketlikning har bir elementini qanday aylanib çiqadi
  • Satr belgilari va röyxat elementlari böyiça aylaniş
  • range(stop), range(start, stop) va range(start, stop, step) bilan sonlar hosil qiliş
  • Sikl içida natijani bosqiçma-bosqiç yiğiş
  • Içma-iç sikllar qanday işlaydi va qaçon while örniga for ni tanlaş kerak

Nega bu muhim ​

Dasturlardagi takrorlaşlarning aksariyati "har bir narsa uçun nimadir qil" körinişida böladi: har bir talaba uçun bahoni hisoblaş, fayldagi har bir qatorni xatoga tekşiriş, oyning har bir kuni uçun savdoni qöşiş. for sikli aynan şu uçun yaratilgan. Pythonda eng köp işlatadigan siklingiz şu böladi.

Ketma-ketlik böyiça aylaniş ​

python
for letter in "Python":
    print(letter)
text
P
y
t
h
o
n

Tuzilişi:

text
for özgaruvçi in ketma-ketlik:
    tana

Har bir takrorlanişda Python ketma-ketlikdan navbatdagi elementni oladi, uni sikl özgaruvçisiga (letter) joylaydi va tanani bajaradi. Elementlar tugagaç, sikl ham tugaydi. Yangilaş kerak bölgan hisoblagiç ham, notöğri yozib qöyiş mumkin bölgan şart ham yöq.

U röyxat (list) bilan ham xuddi şunday işlaydi, masalan .split() qaytaradigan röyxatlar bilan:

python
fruits = ["olma", "banan", "gilos"]

for fruit in fruits:
    print(f"Meva: {fruit}")
text
Meva: olma
Meva: banan
Meva: gilos

(Röyxatlarga alohida dars - Röyxatlar - ajratilgan. Hozirça röyxat - kvadrat qavslar içidagi qiymatlar ketma-ketligi.)

Sikl özgaruvçisiga bitta elementni tasvirlaydigan nom tanlang: for fruit in fruits, for word in words, for student in students.

range(): sonlar böyiça aylaniş ​

Nimanidir maʼlum marta takrorlaş yoki sonlar böyiça aylaniş uçun range() dan foydalaning.

range(stop) ​

range(5) 0, 1, 2, 3, 4 ni beradi: 0 dan boşlanib, 5 dan oldin töxtaydigan beşta son.

python
for i in range(5):
    print(i)
text
0
1
2
3
4

Agar şunçaki nimanidir takrorlaş kerak bölsa, sikl özgaruvçisini eʼtiborsiz qoldiriş mumkin. Kelişuvga köra, bu holda u _ deb nomlanadi:

python
for _ in range(3):
    print("Hip-hip, ura!")

range(start, stop) ​

python
for day in range(1, 8):
    print(f"{day}-kun")

Bu 1-kun dan 7-kun gaça çop etadi. Kesimlardagi kabi, start kiradi, stop esa kirmaydi.

range(start, stop, step) ​

python
for n in range(0, 21, 5):
    print(n, end=" ")
print()

for n in range(10, 0, -2):
    print(n, end=" ")
print()
text
0 5 10 15 20 
10 8 6 4 2

Manfiy qadam teskari sanaydi. Stop baribir kirmaydi, şuning uçun range(10, 0, -2) heç qaçon 0 ga yetmaydi.

ÇaqirişSonlar
range(4)0 1 2 3
range(2, 6)2 3 4 5
range(1, 10, 3)1 4 7
range(5, 0, -1)5 4 3 2 1
range(3, 3)(heç narsa)

range lazy (qiymatlarni kerak bölganda hosil qiladi)

range(1_000_000) xotirada million son yaratmaydi. U har bir sonni sikl söraganda hosil qiladi. Sonlarni köriş uçun uni röyxatga aylantiring: list(range(5)) [0, 1, 2, 3, 4] ni beradi.

Siklda natija yiğiş ​

Juda keng tarqalgan andoza - sikldan oldin özgaruvçi yaratiş va uni sikl içida yangilaş:

python
total = 0

for n in range(1, 101):
    total += n

print(f"1 + 2 + ... + 100 = {total}")
text
1 + 2 + ... + 100 = 5050

Xuddi şu ğoya sanaş va satr yasaş uçun ham işlaydi:

python
sentence = "tez qönğir tulki dangasa it ustidan sakradi"
vowel_count = 0
consonants = ""

for char in sentence:
    if char in "aeiouö":
        vowel_count += 1
    elif char != " ":
        consonants += char

print(f"Unlilar: {vowel_count}")
print(f"Faqat undoşlar: {consonants}")
text
Unlilar: 15
Faqat undoşlar: tzqnğrtlkdngststdnskrd

Bunday andozalarni Sikllarda köp işlatiladigan usullar darsida köproq körasiz.

Sikl içidami yoki taşqarisidami? ​

Qator har bir takrorlanişda yoki bir marta bajarilişini çekiniş belgilaydi:

python
for n in range(1, 4):
    print(f"{n} qayta işlanmoqda")   # içida: 3 marta bajariladi
print("Hammasi tayyor")              # taşqarida: sikldan keyin bir marta bajariladi
text
1 qayta işlanmoqda
2 qayta işlanmoqda
3 qayta işlanmoqda
Hammasi tayyor

Içma-iç sikllar ​

Sikl içidagi sikl taşqi siklning har bir takrorlanişida butun içki siklni bajaradi:

python
for row in range(1, 4):
    for col in range(1, 4):
        print(f"{row * col:3}", end="")
    print()   # har bir qatordan keyin yangi qator
text
  1  2  3
  2  4  6
  3  6  9

Taşqi sikl 3 marta aylanadi va har safar içki sikl 3 marta aylanadi, demak içki siklning tanasi 3 × 3 = 9 marta bajariladi.

Içma-iç sikllar bilan şakllar ham çiziladi. Taşqi sikl qatorni tanlaydi, içki sikl esa şu qatorga şunça yulduzça çop etadi:

python
height = 4
for row in range(1, height + 1):
    for star in range(row):
        print("*", end="")
    print()
text
*
**
***
****

end="" yulduzçalarni bitta qatorda saqlaydi, böş print() esa qatorni tugatadi. Bir xil belgilardan iborat qator uçun print("*" * row) içki siklning işini bitta ifodada bajaradi.

for mi yoki while mi? ​

for ni tanlang, agar…while ni tanlang, agar…
ketma-ketlik elementlari böyiça aylansangizneça marta takrorlaş kerakligini bilmasangiz
neça marta takrorlaşni bilsangiznimadir sodir bölgunça takrorlasangiz (yaroqli kiritiş, maqsadga erişiş)
misollar: har bir belgi, 1 dan 100 gaça har bir sonmisollar: öyin sikli, parolni qayta söraş

Agar for ni işlata olsangiz, uni afzal köring. U qisqaroq, range böyiça for esa doim tugaydi, şuning uçun hisoblagiçni yangilaşni unutib qöyiş xavfi yöq.

Özingiz sinab köring ​

Kattaroq köpaytiriş jadvalini çiziş uçun size ni yoki format kengligi 4 ni özgartiring.

Köp uçraydigan xatolar ​

1. stop kirmasligini unutiş ​

python
for n in range(1, 10):     # 1 dan 10 gaça közda tutilgan edi
    print(n, end=" ")
text
1 2 3 4 5 6 7 8 9

range(1, 10) 10 dan oldin töxtaydi. 10 ni ham qöşiş uçun range(1, 11) deb yozing. n özgaruvçisi bilan: range(1, n + 1).

2. Son böyiça aylaniş ​

py
for i in 5:
    print(i)
text
TypeError: 'int' object is not iterable

Tuzatiş: for i in range(5):.

3. Natijani sikl içida qayta nolga tuşiriş ​

python
for n in range(1, 4):
    total = 0          # har bir takrorlanişda qayta nolga tuşadi!
    total += n
print(total)           # 1 + 2 + 3 közda tutilgan edi
text
3

Tuzatiş: total = 0 ni sikldan oldin yarating.

4. Manfiy qadamsiz teskari sanaş ​

python
for n in range(10, 0):
    print(n)
print("Uçdik!")
text
Uçdik!

Xato ham yöq, teskari sanaş ham yöq: qadamning standart qiymati +1, qöşiş bilan esa 10 dan 0 ga yetib bölmaydi. Tuzatiş: range(10, 0, -1). Nol qadam esa xato beradi:

py
for n in range(10, 0, 0):
    print(n)
text
ValueError: range() arg 3 must not be zero

Maşqlar ​

1. Juft sonlar ​

2 dan 20 gaça barça juft sonlarni bitta qatorda, böşliq bilan ajratib çop eting. if emas, range ning step parametridan foydalaning.

Yeçim
python
for n in range(2, 21, 2):
    print(n, end=" ")
print()

2. Harfma-harf ​

word = "sikl" uçun har bir harfni katta harf bilan va örni bilan birga 1: S kabi çop eting.

Yeçim
python
word = "sikl"
position = 1

for letter in word:
    print(f"{position}: {letter.upper()}")
    position += 1

Sikllarda köp işlatiladigan usullar darsida örnini avtomatik beradigan enumerate() ni örganasiz.

3. Faktorial ​

n ning faktoriali (n! deb yoziladi) - 1 × 2 × 3 × … × n. 10! ni sikl bilan hisoblang. Javob: 3628800.

Yeçim
python
n = 10
result = 1

for i in range(1, n + 1):
    result *= i

print(f"{n}! = {result}")

Köpaytma uçun 0 dan emas, 1 dan boşlang, aks holda hamma narsa nolga aylanadi.

4. Piramida ​

Balandligi 4 bölgan markazlaşgan piramidani çop eting:

text
   *
  ***
 *****
*******
Yeçim
python
height = 4

for row in range(1, height + 1):
    spaces = " " * (height - row)
    stars = "*" * (2 * row - 1)
    print(spaces + stars)

Avval qonuniyatni aniqlang: 1-qatorda 3 ta böşliq va 1 ta yulduzça, 2-qatorda 2 ta böşliq va 3 ta yulduzça va hokazo.

5. FizzBuzz ​

1 dan 30 gaça sonlar uçun: 3 ga karralilar uçun Fizz, 5 ga karralilar uçun Buzz, ikkalasiga ham karralilar uçun FizzBuzz, qolgan hollarda sonning özini çop eting.

Yeçim
python
for n in range(1, 31):
    if n % 15 == 0:
        print("FizzBuzz")
    elif n % 3 == 0:
        print("Fizz")
    elif n % 5 == 0:
        print("Buzz")
    else:
        print(n)

% 15 tekşiruvi birinçi kelişi kerak. Aks holda 15 % 3 ga mos kelib, faqat Fizz ni çop etardi. Bu yana elif dagi "tartib muhim" qoidasi, u iş suhbatlarida köp beriladigan maşhur savol hamdir.

Xulosa ​

  • for item in sequence: tanani har bir element uçun bir marta bajaradi: satr belgilari, röyxat elementlari yoki range dagi sonlar.
  • range(stop) 0 dan boşlanadi. range(start, stop, step) startni öz içiga oladi, stopni olmaydi, manfiy qadam esa teskari sanaydi.
  • Natija özgaruvçilarini sikldan oldin yarating va ularni sikl içida yangilang.
  • Nima takrorlanişini çekiniş belgilaydi. Sikldan keyingi kod bir marta bajariladi.
  • Içma-iç sikllar taşqi siklning har bir takrorlanişida butun içki siklni bajaradi.
  • Elementlar yoki maʼlum son böyiça aylanişda for ni, nimadir sodir bölgunça takrorlaşda while ni afzal köring.

Qöşimça manbalar ​