Skip to content

collections va itertools ​

Rasm: collections va itertools

Nimalarni örganasiz

  • Counter siz qöl bilan yozgan sanaş andozasini qanday almaştiradi
  • defaultdict maʼlumotlarni guruhlaşni qanday qisqartiradi
  • namedtuple kortej maydonlariga qanday öqişli nomlar beradi
  • deque tez navbat va "oxirgi N ta element" buferi sifatida qanday işlaydi
  • itertools ning eng foydali vositalari: chain, islice, combinations, groupby, batched va boşqalar

Nega bu muhim ​

Siz bir xil sikllarni qayta-qayta yozasiz: sözlarni sanaş, buyurtmalarni mijoz böyiça guruhlaş, yiğilib boradigan jamini hisoblaş. Pythonda bu andozalar uçun tayyor vositalar bor, şuning uçun kodingiz qisqaroq va tuşunarliroq böladi.

Counter: sanaş osonlaşdi ​

Luğatlar darsidagi counts.get(name, 0) + 1 sikli örniga elementlarni Counter ga bering:

python
from collections import Counter

votes = ["Aziza", "Bekzod", "Aziza", "Dilnoza", "Aziza", "Bekzod"]
counts = Counter(votes)

print(counts)
print(counts["Aziza"])
print(counts["Farrux"])       # yöq nomlar 0 deb sanaladi, KeyError yöq
text
Counter({'Aziza': 3, 'Bekzod': 2, 'Dilnoza': 1})
3
0

Counter - istalgan takrorlanuvçi obyektdan tuzilgan sanoqlar luğati.

most_common ​

python
from collections import Counter

text = "toşkentda çoy issiq va non yangi va çoy şirin"
print(Counter(text.split()).most_common(2))
print(Counter("samarqand").most_common(1))
text
[('çoy', 2), ('va', 2)]
[('a', 3)]

U (element, sanoq) juftliklarini eng kattasidan boşlab qaytaradi.

Counter larni yangilaş va birlaştiriş ​

python
from collections import Counter

stock = Counter({"çoy": 10, "şakar": 4})
sold = Counter({"çoy": 12, "şakar": 1})

stock.update({"çoy": 5, "qahva": 8})   # yetkazib berilgan tovar qöşildi
print(stock)
print(stock - sold)          # nol va manfiy sanoqlar yöqoladi
print(stock.total())
text
Counter({'çoy': 15, 'qahva': 8, 'şakar': 4})
Counter({'qahva': 8, 'çoy': 3, 'şakar': 3})
27

+ va - Counter obyektlarini birlaştiradi, total() esa barça sanoqlarni qöşadi.

defaultdict: avtomatik standart qiymatlar ​

Buyurtmalarni mijoz böyiça guruhlaş, Içma-iç maʼlumotlar darsidagidek, har bir append dan oldin setdefault() yoki if customer not in by_customer: tekşiruvini talab qiladi. defaultdict yöq qiymatni siz bergan funksiya, masalan list yoki int, yordamida avtomatik yaratadi:

python
from collections import defaultdict

orders = [("Aziza", "çoy"), ("Bekzod", "qahva"), ("Aziza", "somsa"), ("Bekzod", "şarbat")]

by_customer = defaultdict(list)
for customer, item in orders:
    by_customer[customer].append(item)     # kerak bölganda yangi [] paydo böladi

print(dict(by_customer))
text
{'Aziza': ['çoy', 'somsa'], 'Bekzod': ['qahva', 'şarbat']}

defaultdict(list) har bir yangi kalit uçun böş röyxat yasaş uçun list() ni çaqiradi; dict() esa şunçaki çop etişni tozaroq qiladi.

int bilan yöq qiymatlar 0 dan boşlanadi, şuning uçun totals[city] += amount birinçi marta uçragan şahar uçun ham işlaydi.

Counter yoki defaultdict(int)?

Neça marta uçraganini Counter bilan sanang; har bir kalit böyiça summalarni defaultdict(int) bilan jamlang.

namedtuple: maydonlari nomlangan kortejlar ​

("Aziza", 20, "Toşkent") da student[2] uçinçi element nima ekanini aytmaydi. namedtuple maydonlari nomlangan kortej turini yaratadi:

python
from collections import namedtuple

Student = namedtuple("Student", ["name", "age", "city"])

aziza = Student("Aziza", 20, "Toşkent")
print(aziza)
print(aziza.name, aziza.city)
print(aziza[1])                    # oddiy kortej kabi ham işlaydi
print(aziza._replace(age=21))      # özgarmas: _replace özgartirilgan nusxa yasaydi
text
Student(name='Aziza', age=20, city='Toşkent')
Aziza Toşkent
20
Student(name='Aziza', age=21, city='Toşkent')

Keyinroq Dataclasslar darsi yozuv turlarini yaratişning moslaşuvçanroq usulini körsatadi.

deque: tez ikki tomonlama navbat ​

Röyxatning boşidan element öçiriş sekin. deque ("dek") ikkala uçda ham tez qöşadi va öçiradi, maxlen bilan esa faqat eng yangi elementlarni saqlaydi:

python
from collections import deque

queue = deque(["Aziza", "Bekzod"])
queue.append("Dilnoza")        # oxiriga qöşiladi
queue.appendleft("Farrux")     # boşiga ötadi
print(queue.popleft())         # birinçi xizmat oladi
print(queue)

recent = deque(maxlen=3)
for page in ["boş", "menyu", "çoy", "savat"]:
    recent.append(page)
print(list(recent))
text
Farrux
deque(['Aziza', 'Bekzod', 'Dilnoza'])
['menyu', 'çoy', 'savat']

maxlen li deque töla bölganda element qöşiş eng eskisini taşlab yuboradi, bu "oxirgi 5 ta xabar" uçun ideal.

itertools: sikllar uçun vositalar ​

itertools funksiyalari qiymatlarni bittadan beradigan va faqat bir marta işlatiladigan iteratorlar qaytaradi; ularni köriş yoki saqlaş uçun list() ga örang.

count, cycle, islice va chain ​

count(start) çeksiz sanaydi, cycle(items) esa elementlarni çeksiz takrorlaydi, şuning uçun ularni zip, break yoki istalgan iteratorning birinçi elementlarini oladigan islice bilan birga işlating. chain bir neçta röyxatni bittadek aylanib çiqadi:

python
from itertools import chain, count, cycle, islice

for number, name in zip(count(1), ["Aziza", "Bekzod"]):
    print(number, name)

shifts = cycle(["ertalab", "keçqurun"])
print(list(islice(shifts, 3)))

print(list(chain(["çoy", "somsa"], ["palov"])))
text
1 Aziza
2 Bekzod
['ertalab', 'keçqurun', 'ertalab']
['çoy', 'somsa', 'palov']

product, permutations, combinations ​

Bular barça mumkin bölgan kombinatsiyalarni yasab, içma-iç sikllarning örnini bosadi:

python
from itertools import product, combinations

sizes = ["S", "M"]
colors = ["qizil", "kök"]
print(list(product(sizes, colors)))          # har bir ölçam har bir rang bilan

players = ["Aziza", "Bekzod", "Dilnoza"]
print(list(combinations(players, 2)))         # juftliklar, tartib muhim emas
text
[('S', 'qizil'), ('S', 'kök'), ('M', 'qizil'), ('M', 'kök')]
[('Aziza', 'Bekzod'), ('Aziza', 'Dilnoza'), ('Bekzod', 'Dilnoza')]

product içma-iç siklning örnini bosadi, combinations esa har bir juftlikni bir marta beradi, xuddi turnirdagi öyinlar kabi. permutations combinations kabi işlaydi, lekin ('Aziza', 'Bekzod') va ('Bekzod', 'Aziza') ikki xil juftlik hisoblanadi.

accumulate: yiğilib boradigan jami ​

python
from itertools import accumulate

deposits = [100000, 250000, -50000, 300000]
print(list(accumulate(deposits)))
text
[100000, 350000, 300000, 600000]

Har bir qiymat - öşa amaldan keyingi hisob qoldiği.

zip_longest, pairwise va batched ​

zip_longest eng qisqa kiritma tugagandan keyin ham davom etib, böşliqlarni töldiradi, pairwise har bir elementni keyingisi bilan beradi, batched (Python 3.12+) esa maʼlumotlarni n talik guruhlarga böladi:

python
from itertools import batched, pairwise, zip_longest

names = ["Aziza", "Bekzod", "Dilnoza"]
scores = [95, 88]
print(list(zip_longest(names, scores, fillvalue="yöq")))

temperatures = [18, 22, 21, 27]
print([after - before for before, after in pairwise(temperatures)])

seats = ["A1", "A2", "A3", "A4", "A5"]
print(list(batched(seats, 2)))
text
[('Aziza', 95), ('Bekzod', 88), ('Dilnoza', 'yöq')]
[4, -1, 6]
[('A1', 'A2'), ('A3', 'A4'), ('A5',)]

groupby: ketma-ket elementlarni guruhlaş ​

groupby(items, key) kaliti bir xil bölgan ketma-ket elementlarni guruhlarga yiğadi:

python
from itertools import groupby

students = [
    ("Aziza", "Toşkent"),
    ("Dilnoza", "Toşkent"),
    ("Bekzod", "Samarqand"),
    ("Farrux", "Buxoro"),
]

for city, group in groupby(students, key=lambda s: s[1]):
    names = [name for name, _ in group]
    print(city, names)
text
Toşkent ['Aziza', 'Dilnoza']
Samarqand ['Bekzod']
Buxoro ['Farrux']

Asosiy söz - ketma-ket: kalit özgargan har bir joyda yangi guruh boşlanadi, şuning uçun bu misol faqat maʼlumotlar şahar böyiça tartiblangani sababli işlaydi. Saralanmagan maʼlumotlar uçun defaultdict(list) köpinça soddaroq.

Özingiz sinab köring ​

Sözlarni sanang, elementlarni guruhlang va itertools bilan tajriba qiling. Matnni yoki öyinçilarni özgartirib köring.

Köp uçraydigan xatolar ​

1. groupby ni saralanmagan maʼlumotlarda işlatiş ​

python
from itertools import groupby

fruits = ["anor", "banan", "anjir", "behi", "olma"]

for letter, group in groupby(fruits, key=lambda w: w[0]):
    print(letter, list(group))
text
a ['anor']
b ['banan']
a ['anjir']
b ['behi']
o ['olma']

a harfi ikkita alohida guruhda çiqdi, çunki a bilan boşlanadigan sözlar yonma-yon emas. Tuzatiş: avval xuddi şu kalit bilan saralang, şunda teng kalitlar qöşni böladi: groupby(sorted(fruits, key=lambda w: w[0]), key=lambda w: w[0]) a ['anor', 'anjir'], b ['banan', 'behi'] va o ['olma'] beradi.

2. Standart fabrikani çaqiriş ​

py
from collections import defaultdict

groups = defaultdict(list())
text
TypeError: first argument must be callable or None

defaultdict ga tayyor röyxat list() emas, list funksiyasi kerak; u har bir yangi kalit uçun funksiyani çaqiradi.

3. Yöq kalitni öqiş uni defaultdict ga qöşadi ​

python
from collections import defaultdict

totals = defaultdict(int)
totals["Toşkent"] += 165000

if totals["Nukus"] > 0:          # faqat öqiş...
    print("Nukusda savdo bor")

print(dict(totals))
print(len(totals))
text
{'Toşkent': 165000, 'Nukus': 0}
2

totals["Nukus"] ni şunçaki öqiş kalitni yaratdi, şuning uçun len() va sikllar endi savdosi yöq şaharni ham öz içiga oladi. Tuzatiş: "Nukus" in totals bilan tekşiring yoki heç qaçon qöşmaydigan totals.get("Nukus", 0) bilan öqing.

Maşqlar ​

1. Harflar çastotasi ​

Counter yordamida "mississippi river" dagi eng köp uçraydigan uçta harfni toping, böşliqni hisobga olmang.

Yeçim
python
from collections import Counter

text = "mississippi river"
letters = Counter(ch for ch in text if ch != " ")
print(letters.most_common(3))
text
[('i', 5), ('s', 4), ('p', 2)]

2. Janrlar böyiça kitoblar ​

Bu kitoblarni defaultdict(list) bilan janr böyiça guruhlang va har bir janrni sarlavhalari bilan çop eting.

python
books = [("Python asoslari", "texnika"), ("Ipak yöli", "tarix"), ("Data Science", "texnika"), ("Temur", "tarix"), ("Şeʼrlar", "şeʼriyat")]
Yeçim
python
from collections import defaultdict

books = [("Python asoslari", "texnika"), ("Ipak yöli", "tarix"), ("Data Science", "texnika"), ("Temur", "tarix"), ("Şeʼrlar", "şeʼriyat")]

by_genre = defaultdict(list)
for title, genre in books:
    by_genre[genre].append(title)

for genre, titles in by_genre.items():
    print(f"{genre}: {', '.join(titles)}")
text
texnika: Python asoslari, Data Science
tarix: Ipak yöli, Temur
şeʼriyat: Şeʼrlar

3. Turnir jadvali ​

Törtta jamoa (Paxtakor, Navbahor, Bunyodkor, Nasaf) har biri boşqa har bir jamoa bilan bir martadan öynaydi. combinations yordamida raqamlangan öyinlarni, masalan 1. Paxtakor va Navbahor, va jami sonini çop eting.

Yeçim
python
from itertools import combinations

teams = ["Paxtakor", "Navbahor", "Bunyodkor", "Nasaf"]
matches = list(combinations(teams, 2))

for number, (home, away) in enumerate(matches, start=1):
    print(f"{number}. {home} va {away}")

print(f"Jami: {len(matches)} ta öyin")
text
1. Paxtakor va Navbahor
2. Paxtakor va Bunyodkor
3. Paxtakor va Nasaf
4. Navbahor va Bunyodkor
5. Navbahor va Nasaf
6. Bunyodkor va Nasaf
Jami: 6 ta öyin

Natija ikki marta işlatilgani uçun röyxatda saqlanadi.

4. Harakatlanuvçi örtaça ​

deque(maxlen=3) yordamida 3-kundan boşlab oxirgi 3 kunning örtaçasini (1 xona aniqlikda) çop eting.

python
temps = [21, 24, 19, 26, 30, 28]
Yeçim
python
from collections import deque

temps = [21, 24, 19, 26, 30, 28]
window = deque(maxlen=3)

for day, t in enumerate(temps, start=1):
    window.append(t)
    if len(window) == 3:
        print(f"{day}-kun: {sum(window) / 3:.1f}")
text
3-kun: 21.3
4-kun: 23.0
5-kun: 25.0
6-kun: 28.0

5. Savdo hisoboti ​

Quyidagi savdolar röyxatidan foydalanib:

  1. namedtuple yordamida har bir kortejni day, city, amount maydonli Sale ga aylantiring.
  2. defaultdict(int) yordamida har bir şahar böyiça jami summani toping.
  3. groupby (kun böyiça saralagandan keyin) va accumulate yordamida har bir kunning jamisini va yiğilib boradigan jamini çop eting.
python
data = [
    ("Mon", "Toşkent", 120000), ("Mon", "Buxoro", 80000),
    ("Tue", "Toşkent", 50000), ("Mon", "Toşkent", 30000),
    ("Wed", "Samarqand", 200000), ("Tue", "Toşkent", 70000),
]
Yeçim
python
from collections import defaultdict, namedtuple
from itertools import accumulate, groupby

data = [
    ("Mon", "Toşkent", 120000), ("Mon", "Buxoro", 80000),
    ("Tue", "Toşkent", 50000), ("Mon", "Toşkent", 30000),
    ("Wed", "Samarqand", 200000), ("Tue", "Toşkent", 70000),
]

Sale = namedtuple("Sale", ["day", "city", "amount"])
sales = [Sale(*row) for row in data]

totals = defaultdict(int)
for s in sales:
    totals[s.city] += s.amount
print(dict(totals))

day_order = {"Mon": 0, "Tue": 1, "Wed": 2}
by_day = sorted(sales, key=lambda s: day_order[s.day])

days = []
day_totals = []
for day, group in groupby(by_day, key=lambda s: s.day):
    days.append(day)
    day_totals.append(sum(s.amount for s in group))

for day, total, running in zip(days, day_totals, accumulate(day_totals)):
    print(f"{day}: {total:>7,}  jami {running:>7,}")
text
{'Toşkent': 270000, 'Buxoro': 80000, 'Samarqand': 200000}
Mon: 230,000  jami 230,000
Tue: 120,000  jami 350,000
Wed: 200,000  jami 550,000

Alifbo böyiça saralaş Wed ni Tue dan oldin qöygan bölardi, şuning uçun day_order haqiqiy tartibni beradi.

Xulosa ​

  • Counter(items) bir qatorda sanaydi, eng köp uçraydiganlar uçun most_common(n) bor.
  • defaultdict(list) guruhlaydi, defaultdict(int) jamlaydi, lekin yöq kalitni şunçaki öqiş ham uni qöşadi.
  • namedtuple kortej elementlariga nom beradi (student.city), deque(maxlen=n) esa faqat oxirgi n ta elementni saqlaydi.
  • itertools natijalari faqat bir marta işlaydi; saqlaş uçun ularni list() ga örang.
  • groupby faqat ketma-ket elementlarni guruhlaydi: avval xuddi şu kalit bilan saralang.

Qöşimça manbalar ​