matplotlib bilan grafiklar

Nimalarni örganasiz
- Çiziqli, ustunli, gistogramma, nuqtali va doiraviy diagrammalarni çizişni
- Sarlavha, öq yozuvlari, legenda, tör, rang va markerlarni qöşişni
plt.subplots()va Axes API yordamida bitta rasmga bir neça grafik joylaşni- Grafikni rasm fayli sifatida saqlaşni
- Töğridan-töğri pandas DataFrameʼdan grafik çizişni va töğri grafik turini tanlaşni
Nega bu muhim
365 kunlik harorat jadvali bir qaraşda juda kam narsa aytadi. Xuddi şu sonlarning çiziqli grafigi esa issiq yozni, sovuq qişni va apreldagi bitta ğalati haftani darhol körsatadi. Grafiklar maʼlumotni örganayotganda qonuniyatlarni topişga va natijalarni boşqa odamlarga - rahbarga, öqituvçiga yoki hisobot öquvçilariga tuşuntirişga yordam beradi.
matplotlib - Python uçun klassik grafik çiziş kutubxonasi. pandas undan içkarida foydalanadi va köplab boşqa vositalar uning ustiga qurilgan, şuning uçun bu darsdagi ğoyalar köp joyda asqotadi.
Tayyorgarlik va birinçi grafik
matplotlib uçinçi tomon (third-party) paketi. Öz kompyuteringizda uni quyidagiça örnating:
python -m pip install pandas matplotlibBu saytdagi muharrirda u avtomatik yuklanadi va kod plt.show() ni çaqirganda grafik kod ostida paydo böladi.
matplotlibʼning eng köp işlatiladigan qismi pyplot bölib, odatda plt nomi bilan import qilinadi:
import matplotlib.pyplot as plt
months = ["Yan", "Fev", "Mar", "Apr", "May", "Iyun"]
temps = [2, 5, 12, 19, 25, 30]
plt.plot(months, temps)
plt.title("Toşkentdagi ortaça harorat")
plt.xlabel("Oy")
plt.ylabel("Harorat (°C)")
plt.show()Bu kod yanvardagi 2 °C dan iyundagi 30 °C gaça kötariladigan bitta kök çiziq çizadi, oylar pastki öq böylab joylaşadi.
plt.plot(x, y) avval gorizontal qiymatlarni, keyin vertikal qiymatlarni qabul qiladi. plt.show() tayyor grafikni körsatadi. Usiz terminaldan işga tuşirilgan skript heç narsa körsatmaydi.
matplotlibʼdan foydalanişning ikki usuli

matplotlibʼda ikki uslub bor:
| Uslub | Körinişi | Nima uçun qulay |
|---|---|---|
| pyplot uslubi | plt.plot(...), plt.title(...) | tez çiziladigan yakka grafiklar |
| obyektga yönaltirilgan (Axes) uslub | fig, ax = plt.subplots(), ax.plot(...), ax.set_title(...) | bir neça grafik, funksiyalar yoki qayta işlatiladigan kod |
Obyektga yönaltirilgan uslubda Figure butun rasm, Axes esa uning içidagi öz öqlari, sarlavhasi va maʼlumotlariga ega bitta grafik:
Rasmiy hujjatlar Axes uslubini tavsiya qiladi, çunki unda har bir buyruq qaysi grafikni özgartirayotgani doim aniq. Mana xuddi şu grafik şu uslubda:
import matplotlib.pyplot as plt
months = ["Yan", "Fev", "Mar", "Apr", "May", "Iyun"]
temps = [2, 5, 12, 19, 25, 30]
fig, ax = plt.subplots()
ax.plot(months, temps)
ax.set_title("Toşkentdagi ortaça harorat")
ax.set_xlabel("Oy")
ax.set_ylabel("Harorat (°C)")
plt.show()Grafik aynan bir xil. Nomlar özgarganiga eʼtibor bering: plt.title() ax.set_title() ga, plt.xlabel() esa ax.set_xlabel() ga aylanadi. Darsning qolgan qismida Axes uslubi işlatiladi.
Çiziqli grafiklar: bir neça çiziq, ranglar, markerlar, legendalar
Çiziqli grafiklar biror narsaning vaqt davomida qanday özgarişini körsatadi. Har bir çiziq uçun ax.plot() ni bir marta çaqiring, har biriga label bering va yorliqlarni körsatiş uçun ax.legend() ni çaqiring:
import matplotlib.pyplot as plt
months = ["Yan", "Fev", "Mar", "Apr", "May", "Iyun"]
tashkent = [2, 5, 12, 19, 25, 30]
nukus = [-3, 0, 8, 17, 24, 29]
termez = [5, 8, 15, 22, 28, 33]
fig, ax = plt.subplots()
ax.plot(months, tashkent, marker="o", label="Toşkent")
ax.plot(months, nukus, marker="s", linestyle="--", label="Nukus")
ax.plot(months, termez, marker="^", color="red", label="Termiz")
ax.set_title("Oylik ortaça harorat, yilning birinçi yarmi")
ax.set_xlabel("Oy")
ax.set_ylabel("Harorat (°C)")
ax.legend()
ax.grid(True, alpha=0.3)
plt.show()Grafikda uçta kötariluvçi çiziq bor: Termiz (qizil, uçburçaklar) har oyda eng issiq, Nukus (uzuq çiziq, kvadratlar) noldan past haroratdan boşlanadi, iyunga kelib esa uçala çiziq bir-biriga yaqinlaşadi. Xira tör qiymatlarni öqişni osonlaştiradi.
Foydali bezak argumentlari:
| Argument | Misollar | Taʼsiri |
|---|---|---|
color | "red", "tab:green", "#1f77b4" | çiziq yoki ustun rangi |
marker | "o", "s", "^", "x" | har bir nuqtadagi belgi şakli |
linestyle | "-", "--", ":" | yaxlit, uzuq, nuqtali |
linewidth | 1, 2.5 | çiziq qalinligi |
alpha | 0.3 | 0 dan 1 gaça şaffoflik |
Ustunli diagrammalar
Ustunli diagrammalar toifalar örtasidagi miqdorlarni taqqoslaydi:
import matplotlib.pyplot as plt
cities = ["Toşkent", "Samarqand", "Buxoro", "Farğona"]
revenue = [297, 182, 187, 145] # ming söm
fig, ax = plt.subplots()
bars = ax.bar(cities, revenue, color="tab:blue")
ax.bar_label(bars) # har bir ustun ustiga qiymatini yozadi
ax.set_title("Şaharlar böyiça tuşum, 2026-yil mart")
ax.set_xlabel("Şahar")
ax.set_ylabel("Tuşum (ming söm)")
plt.show()Grafikda tört vertikal ustun bor: Toşkent 297 bilan aniq eng baland, Farğona esa eng past. ax.bar_label(bars) har bir qiymatni öz ustuni ustiga yozadi, şunda grafikni körayotgan odam balandliklarni taxmin qilib ötirmaydi.
Toifa nomlari uzun yoki köp bölsa, barh() bilan çiziladigan gorizontal ustunli diagramma yozuvlarni öqişli saqlaydi. Qiymatlarni oldindan saralaş reytingni yaqqol körsatadi:
import matplotlib.pyplot as plt
products = {
"Kök çoy": 270,
"Göştli somsa": 240,
"Olma şarbati": 156,
"Holva": 92,
"Non": 310,
}
ranked = sorted(products.items(), key=lambda pair: pair[1])
names = [name for name, value in ranked]
values = [value for name, value in ranked]
fig, ax = plt.subplots()
ax.barh(names, values, color="tab:orange")
ax.set_title("Mahsulotlar savdosi, birinçi çorak")
ax.set_xlabel("Tuşum (ming söm)")
fig.tight_layout()
plt.show()Ustunlar çapdan öngga çöziladi va şunday saralanganki, eng köp sotilgan mahsulot - non - tepada, holva esa pastda turadi. barh() birinçi elementni pastga çizadi, şuning uçun röyxat kiçikdan kattaga qarab saralangan. fig.tight_layout() çapdagi uzun mahsulot nomlariga joy ajratadi.
Gistogrammalar
Gistogramma qiymatlar qanday taqsimlanganini körsatadi: u oraliqni bölaklarga (bins) böladi va har bir bölakka neça qiymat tuşganini sanaydi.
import random
import matplotlib.pyplot as plt
random.seed(42)
scores = [min(100, max(0, round(random.gauss(72, 12)))) for _ in range(200)]
fig, ax = plt.subplots()
ax.hist(scores, bins=10, color="tab:green", edgecolor="black")
ax.set_title("200 nafar talabaning imtihon ballari")
ax.set_xlabel("Ball")
ax.set_ylabel("Talabalar soni")
plt.show()Grafik ustunlardan iborat tepalikka öxşaydi, uning eng baland joyi 70 va 80 orasida; juda past va juda yuqori ballar olgan talabalar kamroq. edgecolor qöşni ustunlar bir-biriga qöşilib ketmasligi uçun çegara çiziqlarini çizadi.
Gistogrammani ustunli diagramma bilan adaştirmang. Ustunli diagramma alohida toifalarni (şaharlarni) taqqoslaydi, gistogramma esa uzluksiz sonni (ballarni) oraliqlarga guruhlaydi.
Nuqtali diagrammalar
Nuqtali diagramma (scatter plot) har bir element uçun bitta nuqta çizadi va ikki son orasidagi boğliqlikni körsatadi:
import matplotlib.pyplot as plt
area = [35, 48, 52, 60, 67, 75, 80, 92, 105, 120] # kvadrat metr
price = [420, 560, 590, 700, 760, 880, 910, 1050, 1180, 1400] # million söm
fig, ax = plt.subplots()
ax.scatter(area, price, color="tab:purple", s=60, alpha=0.7)
ax.set_title("Toşkentdagi kvartira narxlari")
ax.set_xlabel("Maydon (m²)")
ax.set_ylabel("Narx (million söm)")
ax.grid(True, alpha=0.3)
plt.show()Nuqtalar pastki çap burçakdan yuqori öng burçakka qarab kötariladi: kattaroq kvartiralar deyarli töğri çiziq böylab qimmatroq. s nuqta ölçamini belgilaydi.
Doiraviy diagrammalar va bitta ogohlantiriş
Doiraviy diagramma (pie chart) butunning qismlarini körsatadi:
import matplotlib.pyplot as plt
labels = ["Naqd pul", "Karta", "Click", "Payme"]
shares = [35, 30, 20, 15]
fig, ax = plt.subplots()
ax.pie(shares, labels=labels, autopct="%1.0f%%", startangle=90)
ax.set_title("Mijozlar qanday tölaydi")
plt.show()Grafik foizlar yozilgan tört bölakka bölingan doira: eng katta bölak - 35% bilan naqd pul. autopct foiz matnini formatlaydi, startangle=90 esa birinçi bölakni tepadan boşlaydi.
Doiraviy diagrammalarni kam işlating
Odamlar burçaklarni yomon taqqoslaydi. 35% 30% dan körinarli darajada kattami? Ustunli diagrammada farq yaqqol körinadi. Doiraviy diagrammani faqat maʼnoli butunni taşkil etadigan oz sonli (taxminan 2-5 ta) bölak uçun işlating. Aks holda ustunli diagrammani tanlang.
Bitta rasmda bir neça grafik: subplots
plt.subplots(nrows, ncols) Axesʼlardan iborat tör yaratadi. Bir qator va ikki ustun bilan ikki Axesʼdan iborat massiv olasiz, uni ajratib oliş mumkin:
import matplotlib.pyplot as plt
months = ["Yan", "Fev", "Mar", "Apr", "May", "Iyun"]
temps = [2, 5, 12, 19, 25, 30]
rain = [55, 47, 70, 64, 29, 8]
fig, (ax1, ax2) = plt.subplots(1, 2, figsize=(10, 4))
ax1.plot(months, temps, marker="o", color="tab:red")
ax1.set_title("Harorat")
ax1.set_ylabel("°C")
ax2.bar(months, rain, color="tab:blue")
ax2.set_title("Yoğingarçilik")
ax2.set_ylabel("mm")
fig.suptitle("Toşkent ob-havosi, yanvar–iyun")
fig.tight_layout()
plt.show()Rasmda yonma-yon ikki grafik bor: çapda kötarilayotgan haroratning qizil çiziği, öngda esa martda eng yuqori nuqtaga yetib, iyunga kelib deyarli yöqolib ketadigan yoğingarçilikning kök ustunlari.
figsize=(10, 4)rasm ölçamini dyuymlarda belgilaydi (eni, böyi).fig.suptitle()barça grafiklar ustiga bitta umumiy sarlavha qöşadi.fig.tight_layout()sarlavha va yozuvlar ustma-ust tuşmasligi uçun oraliqlarni moslaydi.
2 qator va 2 ustunli tör uçun fig, axes = plt.subplots(2, 2) dan foydalaning va har bir grafikka axes[row, col] orqali murojaat qiling: avval qator keladi, xuddi Içma-iç maʼlumotlar darsidagi törlar kabi, lekin ikkala indeks bitta kvadrat qavs içida yoziladi.
Rasmlarni saqlaş
fig.savefig() grafikni rasm fayliga yozadi. Fayl turi kengaytmadan aniqlanadi: .png, .jpg, .svg yoki .pdf.
from pathlib import Path
import matplotlib.pyplot as plt
cities = ["Toşkent", "Samarqand", "Buxoro"]
visitors = [820, 1240, 960] # yiliga ming kişi
fig, ax = plt.subplots()
ax.bar(cities, visitors)
ax.set_title("Yiliga turistlar taşrifi")
ax.set_ylabel("Taşrif buyuruvçilar (ming)")
fig.savefig("visitors.png", dpi=150, bbox_inches="tight")
print(Path("visitors.png").exists())Truedpi=150aniqlikni belgilaydi. Ekran uçun 100 yetarli, bosma uçun 300 yaxşi.bbox_inches="tight"ortiqça oq joyni kesadi va uzun yozuvlar kesilib qolmasligini taʼminlaydi.savefig()niplt.show()dan oldin çaqiring. Skriptda grafik oynasi yopilgandan keyin böş rasm saqlanib qolişi mumkin.- Sikl köp rasm yaratsa (masalan, har bir şahar uçun bitta grafik), har birini saqlagandan keyin
plt.close(fig)ni çaqiring, aks holda matplotlib ularning hammasini xotirada saqlab turadi va ogohlantiriş beradi.
plt.show() qayerda kerak
.py faylda va bu saytdagi muharrirda grafikni aynan plt.show() körsatadi (bu yerda u natija ostida paydo böladi). Jupyter va Laboratoriya da rasm katak oxirida avtomatik körsatiladi, şuning uçun plt.show() ni yozmasangiz ham böladi.
Töğridan-töğri pandasʼdan çiziş
DataFrame yoki Seriesʼda siz uçun matplotlibʼni çaqiradigan .plot() metodi bor. U x öqi uçun indeksdan, legenda uçun esa ustun nomlaridan foydalanadi:
import io
import pandas as pd
import matplotlib.pyplot as plt
text = """city,product,quantity,price
Toşkent,Çoy,4,15000
Samarqand,Somsa,10,8000
Toşkent,Şarbat,3,12000
Buxoro,Çoy,5,15000
Toşkent,Somsa,12,8000
Samarqand,Şarbat,6,12000
Buxoro,Somsa,8,8000
Toşkent,Çoy,7,15000
Samarqand,Çoy,2,15000
Buxoro,Şarbat,4,12000
"""
sales = pd.read_csv(io.StringIO(text))
sales["revenue"] = sales["quantity"] * sales["price"]
table = sales.pivot_table(index="city", columns="product",
values="revenue", aggfunc="sum")
ax = table.plot(kind="bar", rot=0)
ax.set_title("Şahar va mahsulot böyiça tuşum")
ax.set_xlabel("Şahar")
ax.set_ylabel("Tuşum (söm)")
plt.show()Grafik har bir şahar uçun uçtadan ustunni (Somsa, Çoy, Şarbat) guruhlaydi va mahsulotlar uçun legenda körsatadi. Toşkentdagi çoy - eng baland ustun.
kind "line", "bar", "barh", "hist", "scatter" yoki "pie" bölişi mumkin. rot=0 şahar nomlarini gorizontal holda saqlaydi. .plot() Axes qaytargani uçun uni xuddi şu ax.set_... metodlari bilan sozlaysiz. Özingiz yaratgan subplot içida pandas grafigini çiziş uçun ax= ni ham berişingiz mumkin.
Töğri grafikni tanlaş
| Nimani körsatmoqçisiz | Nima işlatiladi | Misol |
|---|---|---|
| vaqt davomidagi özgariş | çiziqli grafik | oylik harorat |
| toifalar örtasidagi taqqoslaş | ustunli diagramma | şahar böyiça tuşum |
| uzun nomli reyting | gorizontal ustunli diagramma | eng yaxşi mahsulotlar |
| qiymatlar taqsimoti | gistogramma | imtihon ballari |
| ikki son orasidagi boğliqlik | nuqtali diagramma | maydon va narx |
| butunning qismlari (oz sonli) | doiraviy yoki ustunli diagramma | tölov usullari |
Ikkilanganingizda ustunli diagramma yoki çiziqli grafikdan boşlang. Ularni öqiş eng oson.
Özingiz sinab köring
Maʼlumotlarni, ranglarni özgartiring yoki kind="bar" ni kind="barh" ga almaştirib, qayta işga tuşiring.
Köp uçraydigan xatolar
1. plt.show() ni unutiş
import matplotlib.pyplot as plt
fig, ax = plt.subplots()
ax.plot([1, 2, 3], [4, 1, 5])
# Yomon: skript tugaydi va oyna heç qaçon oçilmaydiSkriptda plt.show() işga tuşmagunça heç narsa körinmaydi. Jupyter notebookʼlari grafiklarni avtomatik körsatadi, şuning uçun bu xato köpinça kod notebookʼdan .py fayliga köçirilganda paydo böladi.
2. Ustma-ust tuşgan yozuvlar
x öqidagi uzun toifa nomlari bir-biriga urilib ketadi:
ax.bar(["Toşkent viloyati", "Samarqand viloyati", "Qaşqadaryo viloyati"], [30, 25, 18])Buni yozuvlarni burib, matplotlibʼga oraliqlarni tuzatişga ruxsat berib yoki barh() ga ötib tuzating:
ax.tick_params(axis="x", labelrotation=45) # Yaxşi: qiya yozuvlar
fig.tight_layout() # Yaxşi: kesilmagan yozuvlar3. Yozuvlar va ölçov birliklarisiz sonlar
fig, ax = plt.subplots()
ax.plot(months, revenue) # Yomon: sarlavha ham, öq yozuvlari ham yöq
plt.show()Grafikni körgan odam taxmin qilişga majbur: gradusmi yoki millimetrmi? Sömmi yoki dollarmi? Doim sarlavha qöying va ikkala öqqa ham ölçov birligi bilan yozuv qöşing: ax.set_ylabel("Tuşum (ming söm)"). Önlab ingiçka bölakli doiraviy diagrammalarga ham xuddi şu taalluqli: eng katta bir neça toifani qoldiring, qolganlarini "Boşqa" ga birlaştiring yoki saralangan barh() dan foydalaning.
4. plt. va ax. nomlarini aralaştiriş
import matplotlib.pyplot as plt
fig, ax = plt.subplots()
ax.title("Sotuvlar") # Yomon: Axes'da set_title işlatiladiTypeError: 'Text' object is not callableAxesʼda set_ variantlaridan foydalaning: ax.set_title(), ax.set_xlabel(), ax.set_ylabel(). plt.title() da set_ yöq, çunki u joriy grafik ustida işlaydi.
Maşqlar
1. Haftalik qadamlar
Aziza bir hafta davomida qadamlarini sanadi. Markerli, Azizaning bu haftadagi qadamlari sarlavhali va öqlariga yozuv qöyilgan çiziqli grafik çizing. Grafikni tekşiriş uçun uning sarlavhasini ax.get_title() bilan, keyin ax.lines[0].get_ydata() dan öqilgan çiziqdagi nuqtalar soni va eng katta qiymatni çiqaring.
days = ["Du", "Se", "Ça", "Pa", "Ju", "Şa", "Ya"]
steps = [6200, 8400, 7100, 9800, 5600, 12300, 10100]Yeçim
import matplotlib.pyplot as plt
days = ["Du", "Se", "Ça", "Pa", "Ju", "Şa", "Ya"]
steps = [6200, 8400, 7100, 9800, 5600, 12300, 10100]
fig, ax = plt.subplots()
ax.plot(days, steps, marker="o")
ax.set_title("Azizaning bu haftadagi qadamlari")
ax.set_xlabel("Kun")
ax.set_ylabel("Qadamlar")
ax.grid(True, alpha=0.3)
line_values = ax.lines[0].get_ydata()
print(ax.get_title())
print(len(line_values), "ta nuqta, eng yuqorisi", max(line_values))
plt.show()Azizaning bu haftadagi qadamlari
7 ta nuqta, eng yuqorisi 12300Çiziq jumada pasayadi va şanbada 12 300 qadam bilan eng yuqori nuqtaga çiqadi.
2. Kutubxonadan olingan kitoblar
Janrlar böyiça olingan kitoblar sonini gorizontal ustunli diagrammada çizing: eng maşhur janr tepada bölsin. Grafikni tekşiriş uçun janr yozuvlarini pastdan tepaga qarab (ax.get_yticklabels(), har bir yozuvning get_text() i) va ustunlar uzunliklarini (ax.patches, har bir ustunning get_width() i) çiqaring.
loans = {"Şeʼriyat": 45, "Tarix": 80, "Fan": 62, "Romanlar": 130, "Bolalar": 95}Yeçim
import matplotlib.pyplot as plt
loans = {"Şeʼriyat": 45, "Tarix": 80, "Fan": 62, "Romanlar": 130, "Bolalar": 95}
ranked = sorted(loans.items(), key=lambda pair: pair[1])
fig, ax = plt.subplots()
ax.barh([genre for genre, n in ranked], [n for genre, n in ranked])
ax.set_title("Janrlar böyiça olingan kitoblar")
ax.set_xlabel("Olingan kitoblar soni")
print([label.get_text() for label in ax.get_yticklabels()])
print([int(bar.get_width()) for bar in ax.patches])
plt.show()['Şeʼriyat', 'Fan', 'Tarix', 'Bolalar', 'Romanlar']
[45, 62, 80, 95, 130]Romanlar 130 ta bilan tepada turadi. Kiçikdan kattaga saralaş işlaydi, çunki barh() birinçi ustunni pastga çizadi.
3. Böy gistogrammasi va nuqtali diagramma
Quyidagi maʼlumotlardan foydalanib, yonma-yon ikki grafikli rasm yarating: 8 bölakli böy gistogrammasi va böy (x) hamda vazn (y) nuqtali diagrammasi. Har bir grafikka sarlavha va öq yozuvlarini bering hamda 100 nafar katta yoşli odam sörovi umumiy sarlavhasini qöşing. Rasmni tekşiriş uçun umumiy sarlavhani fig.get_suptitle() bilan, keyin gistogramma ustunlari (ax1.patches) va nuqtalar (ax2.collections[0].get_offsets()) sonini çiqaring.
import random
random.seed(7)
heights = [round(random.gauss(170, 8), 1) for _ in range(100)]
weights = [round(h * 0.9 - 88 + random.gauss(0, 6), 1) for h in heights]Yeçim
import random
import matplotlib.pyplot as plt
random.seed(7)
heights = [round(random.gauss(170, 8), 1) for _ in range(100)]
weights = [round(h * 0.9 - 88 + random.gauss(0, 6), 1) for h in heights]
fig, (ax1, ax2) = plt.subplots(1, 2, figsize=(10, 4))
ax1.hist(heights, bins=8, edgecolor="black")
ax1.set_title("Böy taqsimoti")
ax1.set_xlabel("Böy (sm)")
ax1.set_ylabel("Odamlar")
ax2.scatter(heights, weights, alpha=0.6)
ax2.set_title("Böy va vazn")
ax2.set_xlabel("Böy (sm)")
ax2.set_ylabel("Vazn (kg)")
fig.suptitle("100 nafar katta yoşli odam sörovi")
fig.tight_layout()
print(fig.get_suptitle())
print(len(ax1.patches), "ta ustun,", len(ax2.collections[0].get_offsets()), "ta nuqta")
plt.show()100 nafar katta yoşli odam sörovi
8 ta ustun, 100 ta nuqtaGistogramma böylarning köpçiligi 160 va 180 sm orasida ekanini körsatadi, nuqtali diagramma esa yuqoriga qarab kötariladi: böyi balandroq odamlar odatda köproq vaznga ega.
4. Grafikni saqlaş
Har bir guruhdagi talabalar soni böyiça ustunli diagramma çizing, uni dpi=200 va bbox_inches="tight" bilan groups.png sifatida saqlang, keyin saqlangan fayl 0 baytdan kattami yöqmi, çop eting.
groups = ["A", "B", "C", "D"]
students = [24, 28, 19, 26]Yeçim
from pathlib import Path
import matplotlib.pyplot as plt
groups = ["A", "B", "C", "D"]
students = [24, 28, 19, 26]
fig, ax = plt.subplots()
ax.bar(groups, students, color="tab:cyan")
ax.set_title("Guruhlardagi talabalar soni")
ax.set_xlabel("Guruh")
ax.set_ylabel("Talabalar")
fig.savefig("groups.png", dpi=200, bbox_inches="tight")
print(Path("groups.png").stat().st_size > 0)True5. Kiçik savdo dashboardi
Quyidagi savdo maʼlumotlari va pandas yordamida yonma-yon ikki subplotli rasm yarating:
- şaharlar böyiça jami tuşumning kattadan kiçikka saralangan ustunli diagrammasi
- oylar böyiça jami tuşumning markerli çiziqli grafigi
Har bir grafikka sarlavha va öq yozuvlarini bering, umumiy sarlavha qöşing va tight_layout() dan foydalaning.
date,city,quantity,price
2026-01-05,Toşkent,4,15000
2026-01-12,Samarqand,10,8000
2026-01-20,Buxoro,3,12000
2026-02-03,Buxoro,5,15000
2026-02-14,Toşkent,12,8000
2026-02-21,Samarqand,6,12000
2026-03-02,Buxoro,8,8000
2026-03-10,Toşkent,7,15000
2026-03-18,Samarqand,2,15000
2026-04-06,Toşkent,9,12000
2026-04-15,Samarqand,11,8000
2026-04-25,Buxoro,6,15000Yeçim
import io
import pandas as pd
import matplotlib.pyplot as plt
text = """date,city,quantity,price
2026-01-05,Toşkent,4,15000
2026-01-12,Samarqand,10,8000
2026-01-20,Buxoro,3,12000
2026-02-03,Buxoro,5,15000
2026-02-14,Toşkent,12,8000
2026-02-21,Samarqand,6,12000
2026-03-02,Buxoro,8,8000
2026-03-10,Toşkent,7,15000
2026-03-18,Samarqand,2,15000
2026-04-06,Toşkent,9,12000
2026-04-15,Samarqand,11,8000
2026-04-25,Buxoro,6,15000
"""
sales = pd.read_csv(io.StringIO(text), parse_dates=["date"])
sales["revenue"] = sales["quantity"] * sales["price"] / 1000 # ming söm
by_city = sales.groupby("city")["revenue"].sum().sort_values(ascending=False)
by_month = sales.groupby(sales["date"].dt.month)["revenue"].sum()
print(by_city)
print(by_month)
fig, (ax1, ax2) = plt.subplots(1, 2, figsize=(11, 4))
ax1.bar(by_city.index, by_city.values, color="tab:blue")
ax1.set_title("Şaharlar böyiça tuşum")
ax1.set_xlabel("Şahar")
ax1.set_ylabel("Tuşum (ming söm)")
ax2.plot(by_month.index, by_month.values, marker="o", color="tab:green")
ax2.set_title("Oylar böyiça tuşum")
ax2.set_xlabel("Oy")
ax2.set_ylabel("Tuşum (ming söm)")
ax2.set_xticks(by_month.index)
ax2.grid(True, alpha=0.3)
fig.suptitle("Savdo dashboardi, 2026-yil yanvar–aprel")
fig.tight_layout()
plt.show()city
Toşkent 369.0
Samarqand 270.0
Buxoro 265.0
Name: revenue, dtype: float64
date
1 176.0
2 243.0
3 199.0
4 286.0
Name: revenue, dtype: float64Çap grafik şaharlarni reyting böyiça joylaştiradi, Toşkent birinçi. Öng grafik oylik tuşum fevralda ösganini, martda pasayganini va aprelda eng yuqori nuqtaga yetganini körsatadi. set_xticks() oy öqida faqat butun oy raqamlarini körsatadi. groupby natijalari Series bölgani uçun .index yozuvlarni, .values esa çiziladigan sonlarni beradi.
Xulosa
import matplotlib.pyplot as pltbilan import qiling, çizing vaplt.show()bilan yakunlang.- Axes uslubini afzal köring:
fig, ax = plt.subplots(), keyinax.plot(),ax.bar(),ax.barh(),ax.hist(),ax.scatter()yokiax.pie(). - Doim sarlavha va ölçov birligi körsatilgan öq yozuvlarini qöşing. Bir neça qator maʼlumot uçun
label=vaax.legend()dan foydalaning. plt.subplots(rows, cols, figsize=...)grafiklar törini yaratadi,fig.tight_layout()esa ustma-ust tuşişni tuzatadi.- Körsatişdan oldin
fig.savefig("chart.png", dpi=150, bbox_inches="tight")bilan saqlang, sikllarda esaplt.close(fig)ni çaqiring; pandas obyektlari.plot(kind=...)bilan töğridan-töğri çiziladi. - Grafikni savolga moslang: vaqt uçun çiziqli, toifalar uçun ustunli, taqsimot uçun gistogramma, boğliqlik uçun nuqtali, butunning oz sonli qismlari uçungina doiraviy diagramma.