Skip to content

break, continue va else ​

Rasm: break, continue va else

Nimalarni örganasiz

  • break bilan siklni oldinroq töxtatiş
  • continue bilan joriy takrorlanişning qolgan qismini ötkazib yuboriş
  • Siklning else bloki nima qiladi va qaçon bajariladi
  • Içma-iç sikllarda break özini qanday tutadi
  • break, bayroq özgaruvçisi va sikl şarti orasida qanday tanlaş

Nega bu muhim ​

Sikllar har doim ham oxirigaça aylanişi şart emas. Nimanidir qidirayotganda, uni topişingiz bilanoq töxtaş mumkin. Baʼzi elementlar yaroqsiz bölsa, ularni ötkazib yuboriş mumkin. Bu kiçik vositalar sikllarni tezroq, qisqaroq va öqiş uçun osonroq qiladi.

break: siklni hozir töxtatiş ​

break siklni darhol tugatadi. Python sikldan keyingi birinçi qatordan davom etadi:

python
for n in range(1, 100):
    if n * n > 50:
        print(f"Kvadrati 50 dan katta birinçi son: {n}")
        break
    print(f"{n} ning kvadrati {n * n}")

print("Sikl tugadi")
text
1 ning kvadrati 1
2 ning kvadrati 4
3 ning kvadrati 9
4 ning kvadrati 16
5 ning kvadrati 25
6 ning kvadrati 36
7 ning kvadrati 49
Kvadrati 50 dan katta birinçi son: 8
Sikl tugadi

break bölmaganda sikl bekorga 99 gaça davom etardi.

break while sikllarida ham xuddi şunday işlaydi. while sikli darsidagi while True andozasini aynan u mumkin qiladi:

python
attempts = 0

while True:
    attempts += 1
    pin = input("PIN: ")
    if pin == "7":
        print("Qulf oçildi")
        break
    if attempts == 3:
        print("Urinişlar juda köp")
        break

continue: keyingi takrorlanişga ötiş ​

continue joriy takrorlanişning qolgan qismini ötkazib yuboradi va keyingi element uçun sikl boşiga qaytadi:

python
for n in range(1, 11):
    if n % 3 == 0:
        continue          # 3 ga karralilarni ötkazib yuboramiz
    print(n, end=" ")
print()
text
1 2 4 5 7 8 10

continue yaroqsiz yoki keraksiz elementlarni erta ötkazib yuboriş uçun qulay, şunda asosiy kodga qöşimça çekiniş kerak bölmaydi:

python
entries = ["42", "", "17", "abc", "8"]
total = 0

for entry in entries:
    if not entry.isdigit():
        print(f"Yaroqsiz yozuv ötkazib yuborildi: {entry!r}")
        continue
    total += int(entry)

print(f"Jami: {total}")
text
Yaroqsiz yozuv ötkazib yuborildi: ''
Yaroqsiz yozuv ötkazib yuborildi: 'abc'
Jami: 67

({entry!r} qiymatni qöştirnoqlari bilan körsatadi, şuning uçun böş satr '' bölib körinadi.)

while siklidagi continue

while siklida yangilaş continue dan oldin bajarilişiga işonç hosil qiling, aks holda uni ötkazib yuborasiz va sikl abadiy aylanadi:

py
n = 0
while n < 10:
    if n % 2 == 0:
        continue      # n heç qaçon özgarmaydi → çeksiz sikl
    print(n)
    n += 1

break va continue ​

BuyruqTaʼsiri
breakSikldan butunlay çiqadi
continueŞu takrorlanişning qolgan qismini ötkazib yuborib, keyingisiga ötadi
passHeç narsa qilmaydi; şunçaki joy egallovçi (sikl odatdagidek davom etadi)

Siklning else bloki ​

Sikllarda else bloki bölişi mumkin. U sikl odatdagidek tugaganda, yaʼni break bilan töxtatilmaganda bajariladi:

python
secret_word = "kivi"
guesses = ["olma", "nok", "kivi", "olxöri"]

for guess in guesses:
    if guess == secret_word:
        print(f"Topildi: {guess}")
        break
else:
    print("Maxfiy söz röyxatda yöq edi.")
text
Topildi: kivi

secret_word ni "mango" ga özgartirsangiz, sikl break siz barça taxminlarni aylanib çiqadi va else bajariladi:

text
Maxfiy söz röyxatda yöq edi.

for … else ni "for … agar break bölmasa" deb öqigan maʼqul. U qidiruv uçun möljallangan: narsani topsangiz break, "topilmadi" holatini esa else boşqaradi.

Klassik misol - son tub ekanini tekşiriş:

python
number = 29

for divisor in range(2, number):
    if number % divisor == 0:
        print(f"{number} tub emas ({divisor} ga bölinadi)")
        break
else:
    print(f"{number} tub son")
text
29 tub son

Bu tekşiruv faqat 2 va undan katta sonlar uçun töğri. number = 1 uçun range(2, 1) böş, sikl heç qaçon break qilmaydi va else 1 tub son deb çop etadi. Haqiqiy dasturda number < 2 ni sikldan oldin if bilan hal qiling.

while sikllarida ham xuddi şu qoida bilan else bölişi mumkin: u break dan keyin emas, şart yolğonga aylanganda bajariladi. Mana while sikli darsidagi PIN tekşiruvi, bu safar bayroqsiz:

python
correct_pin = "1234"
attempts = 0

while attempts < 3:
    pin = input("PIN: ")
    attempts += 1
    if pin == correct_pin:
        print("Kirişga ruxsat berildi")
        break
    print("Notöğri PIN")
else:
    print("Karta bloklandi")

1111, 2222, 3333 kiritilganda:

text
PIN: 1111
Notöğri PIN
PIN: 2222
Notöğri PIN
PIN: 3333
Notöğri PIN
Karta bloklandi

Istalgan paytda 1234 kiritsangiz, break else ni ötkazib yuboradi, şuning uçun karta bloklanmaydi.

Bayroq bilan muqobil yöl ​

Köp dasturçilar uçun sikldagi else kutilmagan tuyuladi. Bayroq özgaruvçisi xuddi şu vazifani bajaradi va uni hamma oson öqiy oladi:

python
number = 29
is_prime = True

for divisor in range(2, number):
    if number % divisor == 0:
        is_prime = False
        break

if is_prime:
    print(f"{number} tub son")
else:
    print(f"{number} tub emas")

Ikkalasi ham yaxşi. Qaysi biri kodingizni tuşunarliroq qilsa, öşani işlating.

Içma-iç sikllar: break faqat bitta sikldan çiqaradi ​

break va continue faqat özlari joylaşgan eng içki siklga taʼsir qiladi:

python
for row in range(1, 4):
    for col in range(1, 4):
        if col == 2:
            break            # faqat içki sikldan çiqadi
        print(f"({row}, {col})")
    print(f"{row}-qator tugadi")
text
(1, 1)
1-qator tugadi
(2, 1)
2-qator tugadi
(3, 1)
3-qator tugadi

Ikkala siklni töxtatiş uçun taşqi sikl tekşiradigan bayroqdan foydalaning:

python
target = 6
found = False

for row in range(1, 4):
    for col in range(1, 4):
        if row * col == target:
            print(f"{row} x {col} = {target}")
            found = True
            break
    if found:
        break
text
2 x 3 = 6

Qaytariladigan qiymatlar darsida tozaroq usulni örganasiz: sikllarni funksiyaga joylab, undan return bilan çiqiş.

Özingiz sinab köring ​

Bu menyu sikli notöğri tanlovlar uçun continue ni, çiqiş uçun esa break ni işlatadi. Dasturni işga tuşiring va 1, 9, 2, q kabi tanlovlarni sinab köring.

Köp uçraydigan xatolar ​

1. Sikldan taşqarida break ​

py
if True:
    break
text
SyntaxError: 'break' outside loop

break va continue faqat for va while içida işlaydi.

2. Sikldagi else ni notöğri tuşuniş ​

python
for letter in "abc":
    print(letter)
else:
    print("Sikl bajarilmadi")   # else nima ekanini notöğri tuşuniş
text
a
b
c
Sikl bajarilmadi

else bloki "agar sikl bajarilmagan bölsa" degani emas. U "agar sikl break bilan uzilmagan bölsa" degani, şuning uçun u har bir oddiy tugaşdan keyin, sikl bironta ham takrorlanmagan holda ham bajariladi.

3. continue bilan yangilaşni ötkazib yuboriş ​

py
n = 0
while n < 5:
    if n == 2:
        continue      # tekşiruvga qaytadi, n 2 ligiça qoladi
    print(n)
    n += 1
text
0
1
(keyin heç narsa: Töxtatiş bosilgunça sikl abadiy aylanadi)

Tuzatiş: while sikllarida hisoblagiçni har qanday continue dan oldin yangilang.

4. Şart tuşunarliroq bölgan joyda break işlatiş ​

python
# Yomon: sikl şarti tana içiga yaşiringan
n = 1
while True:
    if n > 5:
        break
    print(n)
    n += 1

# Yaxşi: şart siklning qaçon tugaşini aytib turadi
n = 1
while n <= 5:
    print(n)
    n += 1
text
1
2
3
4
5
1
2
3
4
5

Ikkalasi ham bir xil sonlarni çop etadi, lekin ikkinçisi birinçi qatoridayoq sikl qaçon töxtaşini aytadi. break ni çiqiş nuqtasi tabiiy ravişda örtada bölganda, masalan kiritişni öqigandan keyin darhol, işlating.

Maşqlar ​

1. Birinçi manfiy son ​

numbers = [4, 8, 15, -3, 16, -42] böyiça aylaning va birinçi manfiy sonni çop etib, töxtang.

Yeçim
python
numbers = [4, 8, 15, -3, 16, -42]

for n in numbers:
    if n < 0:
        print(f"Birinçi manfiy son: {n}")
        break

2. Unlilarsiz ​

continue yordamida "dasturlaş" sözining harflarini unlilarsiz, bitta qatorda çop eting.

Yeçim
python
for letter in "dasturlaş":
    if letter in "aeiouö":
        continue
    print(letter, end="")
print()
text
dstrlş

3. Nolgaça yiğindi ​

while True siklida input() bilan sonlarni öqing va ularni qöşing. Foydalanuvçi 0 kiritganda töxtang. Manfiy sonlarni xabar bilan ötkazib yuboring (ularni qöşmang).

Yeçim
python
total = 0

while True:
    number = int(input("Son (töxtatiş uçun 0): "))
    if number == 0:
        break
    if number < 0:
        print("Manfiy sonlar hisobga olinmaydi.")
        continue
    total += number

print(f"Jami: {total}")

4. else bilan qidiruv ​

email_list = ["ali@mail.uz", "vali@mail.uz", "gani@mail.uz"] va wanted = "bek@mail.uz" berilgan. Email röyxatda bölsa Röyxatdan ötgan, aks holda Röyxatdan ötmagan deb çop eting. in operatori emas, else li for siklidan foydalaning.

Yeçim
python
email_list = ["ali@mail.uz", "vali@mail.uz", "gani@mail.uz"]
wanted = "bek@mail.uz"

for email in email_list:
    if email == wanted:
        print("Röyxatdan ötgan")
        break
else:
    print("Röyxatdan ötmagan")

Haqiqiy kodda if wanted in email_list: soddaroq. Sikl varianti qidiruv içkarida qanday işlaşini körsatadi.

5. 50 gaça tub sonlar ​

2 dan 50 gaça barça tub sonlarni bitta qatorda çop eting. break va else li içma-iç sikldan foydalaning. Tezlaştiriş uçun içki sikl böluvçilarni faqat sonning kvadrat ildizigaça tekşirişi kifoya (divisor * divisor <= n).

Yeçim
python
for n in range(2, 51):
    divisor = 2
    while divisor * divisor <= n:
        if n % divisor == 0:
            break
        divisor += 1
    else:
        print(n, end=" ")
print()
text
2 3 5 7 11 13 17 19 23 29 31 37 41 43 47

Agar n ning böluvçisi bölsa, uning kvadrat ildizidan katta bölmagan böluvçisi ham albatta bor, şuning uçun undan nariga tekşiriş şart emas.

Xulosa ​

  • break sikldan darhol çiqadi. continue keyingi takrorlanişga ötadi.
  • Sikldagi else faqat sikl break bilan töxtatilmaganda bajariladi. Uni "agar break bölmasa" deb öqing - bu qidiruvlarga mos.
  • Bayroq özgaruvçisi sikldagi else ning öqiş oson muqobili.
  • break va continue faqat eng içki siklga taʼsir qiladi.
  • while sikllarida özgaruvçilarni continue dan oldin yangilang.

Qöşimça manbalar ​