Skip to content

Mantiqiy qiymatlar va taqqoslaş ​

Rasm: Mantiqiy qiymatlar va taqqoslaş

Nimalarni örganasiz

  • bool turi va uning ikki qiymati: True va False
  • Oltita taqqoslaş operatori va 0 <= score <= 100 kabi zanjirlar
  • Satrlar qanday taqqoslanadi va nega "Z" < "a"
  • Qaysi qiymatlar "rost" (truthy), qaysilari "yolğon" (falsy) hisoblanadi
  • Önlik sonlarni xavfsiz taqqoslaş va nega is bu == emas

Nega bu muhim ​

Dasturlar qaror qabul qiladi: Parol töğrimi? Savat böşmi? Foydalanuvçi 18 yoşdan kattami? Har bir qaror javobi ha yoki yöq bölgan savoldan boşlanadi. Pythonda bu javoblar mantiqiy qiymatlar (boolean) deyiladi. Bu dars keyingi darsdagi if buyruqlari uçun poydevor böladi.

True va False ​

Pythonda aynan ikkita qiymatga ega tur bor:

python
is_raining = True
has_ticket = False

print(is_raining)
print(type(has_ticket))
text
True
<class 'bool'>
  • True va False boş harf bilan yozilişi şart. true esa şunçaki aniqlanmagan nom.
  • Ular satr emas: True qöştirnoqsiz yoziladi, "True" esa satr.
  • Mantiqiy özgaruvçiga ha/yöq savoliga öxşaydigan nom bering: is_valid, has_discount, can_vote.

Taqqoslaş operatorlari ​

Taqqoslaş ikki qiymat haqida savol beradi va mantiqiy qiymat qaytaradi:

OperatorSavolMisolNatija
==teng?5 == 5True
!=teng emas?5 != 3True
<kiçikmi?3 < 5True
>kattami?3 > 5False
<=kiçik yoki tengmi?5 <= 5True
>=katta yoki tengmi?4 >= 5False
python
age = 17
print(age >= 18)
print(age == 17)
print(age != 17)
text
False
True
False

Natijani boşqa istalgan qiymat kabi saqlaş mumkin:

python
balance = 50000
price = 32000

can_afford = balance >= price
print(f"Pul yetadimi: {can_afford}")
text
Pul yetadimi: True

= va ==

= qiymat beradi (x = 5). == ikki qiymatni taqqoslaydi (x == 5). Ularni adaştiriş yangi boşlovçilarning eng köp uçraydigan xatolaridan biri.

Har xil turlarni taqqoslaş ​

Sonlar qiymati böyiça taqqoslanadi, hatto int va float örtasida ham:

python
print(3 == 3.0)
print(2 < 2.5)
text
True
True

Lekin son va satr heç qaçon teng bölmaydi, ularni tartiblab ham bölmaydi:

python
print(5 == "5")
text
False
py
print(5 < "10")
text
TypeError: '<' not supported between instances of 'int' and 'str'

Bu input() bilan işlaganda muhim, çunki u satr qaytaradi. input() == 5 doim False böladi. Avval özgartiring: int(input()) == 5.

Satrlarni taqqoslaş ​

== ikki satr aynan bir xilligini tekşiradi, harflarning katta-kiçikligi va böşliqlar ham hisobga olinadi:

python
print("çoy" == "çoy")
print("çoy" == "Çoy")
print("çoy" == "çoy ")
text
True
False
False

Harf registri va ortiqça böşliqlarga qaramasdan taqqoslaş uçun avval ikkala tomonni tozalang:

python
answer = "  HA "
print(answer.strip().lower() == "ha")
text
True

Satrlarni tartiblaş ​

< va > satrlarni belgima-belgi, har bir belgining kod nuqtasi böyiça taqqoslaydi (Satrlar darsiga qarang). Oddiy kiçik harfli sözlar uçun bu alifbo tartibiga töğri keladi:

python
print("anor" < "banan")
print("toş" < "top")     # 'ş' harfi 'p' dan keyin keladi
print("ana" < "anor")     # qisqa boşlanğiç qism oldin keladi
text
True
False
True

Ikki kutilmagan holat:

python
print("Z" < "a")     # barça katta harflar kiçik harflardan oldin keladi
print("10" < "9")    # sonlarni emas, "1" bilan "9" ni taqqoslaydi
text
True
True

Matnni registrdan qatʼi nazar alifbo böyiça taqqoslaş uçun ikkala tomonni kiçik harfga aylantiring. Sonlarni taqqoslaş uçun esa avval ularni songa aylantiring.

Taqqoslaşlarni zanjir qiliş ​

Python taqqoslaşlarni matematikadagi kabi zanjir qilib yozişga imkon beradi:

python
score = 85
print(0 <= score <= 100)    # ball 0 va 100 orasidami?
print(80 <= score < 90)     # ball 80 dan 89 gaçami?
text
True
True

0 <= score <= 100 degani 0 <= score va score <= 100. Köp boşqa tillarda bunday qilib bölmaydi.

Zanjir oraliq bölişi şart emas. Har bir bögin qöşnilar orasidagi alohida taqqoslaş, butun zanjir esa faqat har bir bögin rost bölgandagina True:

python
a = 5
b = 5.0
c = 5
print(a == b == c)     # a == b va b == c
print(1 < 3 > 2)       # 1 < 3 va 3 > 2
text
True
True

1 < 3 > 2 - qonuniy, lekin öqiş qiyin. U 1 bilan 2 qanday taqqoslanişi haqida heç narsa demaydi. Zanjirlarni faqat oraliqlar va "hammasi teng" tekşiruvlari uçun işlating.

Rost va yolğon hisoblanadigan qiymatlar ​

Pythonda har qanday qiymatni mantiqiy qiymat sifatida işlatiş mumkin. Buni örnatilgan bool() funksiyasi körsatadi:

python
print(bool(0), bool(0.0), bool(""))      # "böş" yoki nol qiymatlar
print(bool(42), bool(-1), bool("salom"), bool(" "))
text
False False False
True True True True
  • Yolğon (falsy) qiymatlar False kabi işlaydi: 0, 0.0, "" (böş satr), None va [] kabi böş kolleksiyalar.
  • Qolgan hamma narsa rost (truthy) hisoblanadi va True kabi işlaydi, jumladan " " (böşliq) va "False" (böş bölmagan satr!).

Keyingi darsda buni "agar foydalanuvçi nimadir yozgan bölsa" kabi tekşiruvlarda işlatasiz.

Mantiqiy qiymatlar ham son ​

Arifmetikada True xuddi 1, False esa 0 kabi işlaydi. Bu baʼzan sanaş uçun qulay:

python
passed_math = True
passed_physics = False
passed_english = True

print(passed_math + passed_physics + passed_english)   # neçtasidan ötdi
text
2

Önlik sonlarni xavfsiz taqqoslaş ​

Sonlar va matematika darsidan bilasizki, önlik sonlar biroz noaniq bölişi mumkin:

python
print(0.1 + 0.2 == 0.3)
text
False

Arifmetikadan çiqqan önlik sonlarga == işlatmang. (Özingiz yozgan aniq qiymat bilan, masalan x == 0.0, taqqoslasa böladi.) Kiçkina farqqa ruxsat beradigan math.isclose() dan foydalaning:

python
import math

print(math.isclose(0.1 + 0.2, 0.3))
text
True

< va > bilan taqqoslaş odatda muammosiz. Muammo == va != da.

is bu == emas ​

Kodda x is None ni uçratişingiz mumkin. is qiymatlar tengligini emas, ikki nom ayni bir obyektga işora qilişini tekşiradi. Ikki satr bir xil matnni saqlab turib, baribir boşqa-boşqa obyekt bölişi mumkin:

python
first = "Al"
name = first + "i"
other = "Ali"

print(name == other)   # matni bir xilmi?
print(name is other)   # ayni obyektmi?

result = None
print(result is None)
text
True
False
True

first + "i" yangi satr yaratdi, şuning uçun name va other teng, lekin ayni obyekt emas. Ikki teng satr yoki son bitta obyektni bölişadimi-yöqmi - bu Pythonning ixtiyorida, şuning uçun ularda is baʼzan işlagandek, baʼzan işlamagandek körinadi.

None - Pythonning "bu yerda qiymat yöq" qiymati va None obyekti hamişa bitta. Şuning uçun is None yangi boşlovçilar is ni işlatişi kerak bölgan yagona joy. Qolgan hamma narsa uçun == dan foydalaning. Teskari şakllari - is not va !=.

Özingiz sinab köring ​

Qiymatlarni özgartiring va işga tuşirişdan oldin har bir natijani taxmin qiling.

Köp uçraydigan xatolar ​

1. == örniga = yoziş ​

py
print(age = 18)
text
TypeError: print() got an unexpected keyword argument 'age'

print() içida age = 18 xuddi sep= kabi kalit söz argumentiga öxşab qoladi. Tuzatiş: print(age == 18).

2. Kiritilgan qiymatni son bilan taqqoslaş ​

python
answer = "7"            # input() qaytaradigan qiymat
print(answer == 7)      # satr heç qaçon songa teng bölmaydi
print(int(answer) == 7)
text
False
True

3. Kiçik harfli true ​

py
is_open = true
text
NameError: name 'true' is not defined. Did you mean: 'True'?

4. Qiymat bilan taqqoslaş uçun is işlatiş ​

py
name = input("Ism: ")      # foydalanuvçi Ali deb yozadi
if name is "Ali":
    print("Salom, Ali!")
text
SyntaxWarning: "is" with 'str' literal. Did you mean "=="?
Ism: Ali

Python dastur boşlanişidan oldinoq ogohlantiradi, keyin esa heç narsa çop etilmaydi: siz yozgan matn yangi satr obyekti, koddagi "Ali" emas. Tuzatiş: if name == "Ali":.

Maşqlar ​

1. Taxmin qiling ​

Har bir natijani taxmin qiling, keyin işga tuşirib tekşiring.

python
print(10 == 10.0)
print("10" == 10)
print(7 != 8)
print("abc" < "abd")
print(3 <= 3 < 4)
Yeçim
text
True
False
True
True
True

"abc" < "abd" uçinçi belgilarni taqqoslaydi, c esa d dan oldin keladi.

2. Saylov yoşi ​

age = 19 berilgan. Yoş 18 yoki undan katta bölsa True böladigan can_vote özgaruvçisini yarating va uni çop eting.

Yeçim
python
age = 19
can_vote = age >= 18
print(can_vote)

3. Bir xil sözmi? ​

Agar word1 = " Toşkent" va word2 = "TOŞKENT " harf registri va çetdagi böşliqlarni hisobga olmaganda bir xil söz bölsa, True çop eting.

Yeçim
python
word1 = "  Toşkent"
word2 = "TOŞKENT "
print(word1.strip().lower() == word2.strip().lower())

4. Rostmi yoki yolğonmi? ​

Har bir qiymat uçun bool() True yoki False berişini aniqlang: 0, "0", "", " ", 0.0, -0.5, "False".

Yeçim
Qiymatbool()
0False
"0"True: böş bölmagan satr
""False
" "True: böşliq ham belgi
0.0False
-0.5True: noldan farqli
"False"True: böş bölmagan satr

Tekşirib köring:

python
print(bool(0), bool("0"), bool(""), bool(" "))
print(bool(0.0), bool(-0.5), bool("False"))
text
False True False True
False True True

5. Töğri vaqt ​

Vaqt matn körinişida berilgan: time_text = "23:59". Uni soat va daqiqaga ajrating, songa aylantiring va agar bu töğri 24 soatlik vaqt bölsa (soat 0-23, daqiqa 0-59), True çop eting. "23:59" (True), "24:00" (False) va "07:60" (False) bilan sinab köring.

Yeçim
python
time_text = "23:59"

parts = time_text.split(":")
hours = int(parts[0])
minutes = int(parts[1])

hours_ok = 0 <= hours <= 23
minutes_ok = 0 <= minutes <= 59

print(hours_ok and minutes_ok)

and ikki mantiqiy qiymatni bittaga birlaştiradi. Bu Mantiqiy operatorlar darsining mavzusi. Usiz hours_ok va minutes_ok ni alohida çop etib, ikkalasi ham True ekanini tekşirişingiz mumkin edi.

Xulosa ​

  • bool ikki qiymatga ega: True va False, boş harf bilan va qöştirnoqsiz yoziladi.
  • == != < > <= >= taqqoslaşlari mantiqiy qiymat beradi. = qiymat beradi, == taqqoslaydi.
  • Satrlarni taqqoslaş aniq va harf registriga sezgir, şuning uçun "Z" < "a". Son heç qaçon satrga teng bölmaydi: avval input() natijasini özgartiring.
  • 0 <= x <= 100 kabi zanjirlar har bir qöşni juftni tekşiradi.
  • Yolğon qiymatlar: 0, 0.0, "", None va böş kolleksiyalar. Qolgan hamma narsa rost.
  • Arifmetikadan çiqqan önlik sonlarni math.isclose() bilan taqqoslang. is ni faqat None uçun işlating.

Qöşimça manbalar ​