Mantiqiy qiymatlar va taqqoslaş

Nimalarni örganasiz
boolturi va uning ikki qiymati:TruevaFalse- Oltita taqqoslaş operatori va
0 <= score <= 100kabi zanjirlar - Satrlar qanday taqqoslanadi va nega
"Z" < "a" - Qaysi qiymatlar "rost" (truthy), qaysilari "yolğon" (falsy) hisoblanadi
- Önlik sonlarni xavfsiz taqqoslaş va nega
isbu==emas
Nega bu muhim
Dasturlar qaror qabul qiladi: Parol töğrimi? Savat böşmi? Foydalanuvçi 18 yoşdan kattami? Har bir qaror javobi ha yoki yöq bölgan savoldan boşlanadi. Pythonda bu javoblar mantiqiy qiymatlar (boolean) deyiladi. Bu dars keyingi darsdagi if buyruqlari uçun poydevor böladi.
True va False
Pythonda aynan ikkita qiymatga ega tur bor:
is_raining = True
has_ticket = False
print(is_raining)
print(type(has_ticket))True
<class 'bool'>TruevaFalseboş harf bilan yozilişi şart.trueesa şunçaki aniqlanmagan nom.- Ular satr emas:
Trueqöştirnoqsiz yoziladi,"True"esa satr. - Mantiqiy özgaruvçiga ha/yöq savoliga öxşaydigan nom bering:
is_valid,has_discount,can_vote.
Taqqoslaş operatorlari
Taqqoslaş ikki qiymat haqida savol beradi va mantiqiy qiymat qaytaradi:
| Operator | Savol | Misol | Natija |
|---|---|---|---|
== | teng? | 5 == 5 | True |
!= | teng emas? | 5 != 3 | True |
< | kiçikmi? | 3 < 5 | True |
> | kattami? | 3 > 5 | False |
<= | kiçik yoki tengmi? | 5 <= 5 | True |
>= | katta yoki tengmi? | 4 >= 5 | False |
age = 17
print(age >= 18)
print(age == 17)
print(age != 17)False
True
FalseNatijani boşqa istalgan qiymat kabi saqlaş mumkin:
balance = 50000
price = 32000
can_afford = balance >= price
print(f"Pul yetadimi: {can_afford}")Pul yetadimi: True= va ==
= qiymat beradi (x = 5). == ikki qiymatni taqqoslaydi (x == 5). Ularni adaştiriş yangi boşlovçilarning eng köp uçraydigan xatolaridan biri.
Har xil turlarni taqqoslaş
Sonlar qiymati böyiça taqqoslanadi, hatto int va float örtasida ham:
print(3 == 3.0)
print(2 < 2.5)True
TrueLekin son va satr heç qaçon teng bölmaydi, ularni tartiblab ham bölmaydi:
print(5 == "5")Falseprint(5 < "10")TypeError: '<' not supported between instances of 'int' and 'str'Bu input() bilan işlaganda muhim, çunki u satr qaytaradi. input() == 5 doim False böladi. Avval özgartiring: int(input()) == 5.
Satrlarni taqqoslaş
== ikki satr aynan bir xilligini tekşiradi, harflarning katta-kiçikligi va böşliqlar ham hisobga olinadi:
print("çoy" == "çoy")
print("çoy" == "Çoy")
print("çoy" == "çoy ")True
False
FalseHarf registri va ortiqça böşliqlarga qaramasdan taqqoslaş uçun avval ikkala tomonni tozalang:
answer = " HA "
print(answer.strip().lower() == "ha")TrueSatrlarni tartiblaş
< va > satrlarni belgima-belgi, har bir belgining kod nuqtasi böyiça taqqoslaydi (Satrlar darsiga qarang). Oddiy kiçik harfli sözlar uçun bu alifbo tartibiga töğri keladi:
print("anor" < "banan")
print("toş" < "top") # 'ş' harfi 'p' dan keyin keladi
print("ana" < "anor") # qisqa boşlanğiç qism oldin keladiTrue
False
TrueIkki kutilmagan holat:
print("Z" < "a") # barça katta harflar kiçik harflardan oldin keladi
print("10" < "9") # sonlarni emas, "1" bilan "9" ni taqqoslaydiTrue
TrueMatnni registrdan qatʼi nazar alifbo böyiça taqqoslaş uçun ikkala tomonni kiçik harfga aylantiring. Sonlarni taqqoslaş uçun esa avval ularni songa aylantiring.
Taqqoslaşlarni zanjir qiliş
Python taqqoslaşlarni matematikadagi kabi zanjir qilib yozişga imkon beradi:
score = 85
print(0 <= score <= 100) # ball 0 va 100 orasidami?
print(80 <= score < 90) # ball 80 dan 89 gaçami?True
True0 <= score <= 100 degani 0 <= score va score <= 100. Köp boşqa tillarda bunday qilib bölmaydi.
Zanjir oraliq bölişi şart emas. Har bir bögin qöşnilar orasidagi alohida taqqoslaş, butun zanjir esa faqat har bir bögin rost bölgandagina True:
a = 5
b = 5.0
c = 5
print(a == b == c) # a == b va b == c
print(1 < 3 > 2) # 1 < 3 va 3 > 2True
True1 < 3 > 2 - qonuniy, lekin öqiş qiyin. U 1 bilan 2 qanday taqqoslanişi haqida heç narsa demaydi. Zanjirlarni faqat oraliqlar va "hammasi teng" tekşiruvlari uçun işlating.
Rost va yolğon hisoblanadigan qiymatlar
Pythonda har qanday qiymatni mantiqiy qiymat sifatida işlatiş mumkin. Buni örnatilgan bool() funksiyasi körsatadi:
print(bool(0), bool(0.0), bool("")) # "böş" yoki nol qiymatlar
print(bool(42), bool(-1), bool("salom"), bool(" "))False False False
True True True True- Yolğon (falsy) qiymatlar
Falsekabi işlaydi:0,0.0,""(böş satr),Noneva[]kabi böş kolleksiyalar. - Qolgan hamma narsa rost (truthy) hisoblanadi va
Truekabi işlaydi, jumladan" "(böşliq) va"False"(böş bölmagan satr!).
Keyingi darsda buni "agar foydalanuvçi nimadir yozgan bölsa" kabi tekşiruvlarda işlatasiz.
Mantiqiy qiymatlar ham son
Arifmetikada True xuddi 1, False esa 0 kabi işlaydi. Bu baʼzan sanaş uçun qulay:
passed_math = True
passed_physics = False
passed_english = True
print(passed_math + passed_physics + passed_english) # neçtasidan ötdi2Önlik sonlarni xavfsiz taqqoslaş
Sonlar va matematika darsidan bilasizki, önlik sonlar biroz noaniq bölişi mumkin:
print(0.1 + 0.2 == 0.3)FalseArifmetikadan çiqqan önlik sonlarga == işlatmang. (Özingiz yozgan aniq qiymat bilan, masalan x == 0.0, taqqoslasa böladi.) Kiçkina farqqa ruxsat beradigan math.isclose() dan foydalaning:
import math
print(math.isclose(0.1 + 0.2, 0.3))True< va > bilan taqqoslaş odatda muammosiz. Muammo == va != da.
is bu == emas
Kodda x is None ni uçratişingiz mumkin. is qiymatlar tengligini emas, ikki nom ayni bir obyektga işora qilişini tekşiradi. Ikki satr bir xil matnni saqlab turib, baribir boşqa-boşqa obyekt bölişi mumkin:
first = "Al"
name = first + "i"
other = "Ali"
print(name == other) # matni bir xilmi?
print(name is other) # ayni obyektmi?
result = None
print(result is None)True
False
Truefirst + "i" yangi satr yaratdi, şuning uçun name va other teng, lekin ayni obyekt emas. Ikki teng satr yoki son bitta obyektni bölişadimi-yöqmi - bu Pythonning ixtiyorida, şuning uçun ularda is baʼzan işlagandek, baʼzan işlamagandek körinadi.
None - Pythonning "bu yerda qiymat yöq" qiymati va None obyekti hamişa bitta. Şuning uçun is None yangi boşlovçilar is ni işlatişi kerak bölgan yagona joy. Qolgan hamma narsa uçun == dan foydalaning. Teskari şakllari - is not va !=.
Özingiz sinab köring
Qiymatlarni özgartiring va işga tuşirişdan oldin har bir natijani taxmin qiling.
Köp uçraydigan xatolar
1. == örniga = yoziş
print(age = 18)TypeError: print() got an unexpected keyword argument 'age'print() içida age = 18 xuddi sep= kabi kalit söz argumentiga öxşab qoladi. Tuzatiş: print(age == 18).
2. Kiritilgan qiymatni son bilan taqqoslaş
answer = "7" # input() qaytaradigan qiymat
print(answer == 7) # satr heç qaçon songa teng bölmaydi
print(int(answer) == 7)False
True3. Kiçik harfli true
is_open = trueNameError: name 'true' is not defined. Did you mean: 'True'?4. Qiymat bilan taqqoslaş uçun is işlatiş
name = input("Ism: ") # foydalanuvçi Ali deb yozadi
if name is "Ali":
print("Salom, Ali!")SyntaxWarning: "is" with 'str' literal. Did you mean "=="?
Ism: AliPython dastur boşlanişidan oldinoq ogohlantiradi, keyin esa heç narsa çop etilmaydi: siz yozgan matn yangi satr obyekti, koddagi "Ali" emas. Tuzatiş: if name == "Ali":.
Maşqlar
1. Taxmin qiling
Har bir natijani taxmin qiling, keyin işga tuşirib tekşiring.
print(10 == 10.0)
print("10" == 10)
print(7 != 8)
print("abc" < "abd")
print(3 <= 3 < 4)Yeçim
True
False
True
True
True"abc" < "abd" uçinçi belgilarni taqqoslaydi, c esa d dan oldin keladi.
2. Saylov yoşi
age = 19 berilgan. Yoş 18 yoki undan katta bölsa True böladigan can_vote özgaruvçisini yarating va uni çop eting.
Yeçim
age = 19
can_vote = age >= 18
print(can_vote)3. Bir xil sözmi?
Agar word1 = " Toşkent" va word2 = "TOŞKENT " harf registri va çetdagi böşliqlarni hisobga olmaganda bir xil söz bölsa, True çop eting.
Yeçim
word1 = " Toşkent"
word2 = "TOŞKENT "
print(word1.strip().lower() == word2.strip().lower())4. Rostmi yoki yolğonmi?
Har bir qiymat uçun bool() True yoki False berişini aniqlang: 0, "0", "", " ", 0.0, -0.5, "False".
Yeçim
| Qiymat | bool() |
|---|---|
0 | False |
"0" | True: böş bölmagan satr |
"" | False |
" " | True: böşliq ham belgi |
0.0 | False |
-0.5 | True: noldan farqli |
"False" | True: böş bölmagan satr |
Tekşirib köring:
print(bool(0), bool("0"), bool(""), bool(" "))
print(bool(0.0), bool(-0.5), bool("False"))False True False True
False True True5. Töğri vaqt
Vaqt matn körinişida berilgan: time_text = "23:59". Uni soat va daqiqaga ajrating, songa aylantiring va agar bu töğri 24 soatlik vaqt bölsa (soat 0-23, daqiqa 0-59), True çop eting. "23:59" (True), "24:00" (False) va "07:60" (False) bilan sinab köring.
Yeçim
time_text = "23:59"
parts = time_text.split(":")
hours = int(parts[0])
minutes = int(parts[1])
hours_ok = 0 <= hours <= 23
minutes_ok = 0 <= minutes <= 59
print(hours_ok and minutes_ok)and ikki mantiqiy qiymatni bittaga birlaştiradi. Bu Mantiqiy operatorlar darsining mavzusi. Usiz hours_ok va minutes_ok ni alohida çop etib, ikkalasi ham True ekanini tekşirişingiz mumkin edi.
Xulosa
boolikki qiymatga ega:TruevaFalse, boş harf bilan va qöştirnoqsiz yoziladi.== != < > <= >=taqqoslaşlari mantiqiy qiymat beradi.=qiymat beradi,==taqqoslaydi.- Satrlarni taqqoslaş aniq va harf registriga sezgir, şuning uçun
"Z" < "a". Son heç qaçon satrga teng bölmaydi: avvalinput()natijasini özgartiring. 0 <= x <= 100kabi zanjirlar har bir qöşni juftni tekşiradi.- Yolğon qiymatlar:
0,0.0,"",Noneva böş kolleksiyalar. Qolgan hamma narsa rost. - Arifmetikadan çiqqan önlik sonlarni
math.isclose()bilan taqqoslang.isni faqatNoneuçun işlating.