Skip to content

Parametrlar va argumentlar ​

Rasm: Parametrlar va argumentlar

Nimalarni örganasiz

  • Pozitsion va kalit söz argumentlari orasidagi farq
  • Standart qiymatlar yordamida parametrlarni qanday ixtiyoriy qiliş
  • Nega röyxatni heç qaçon standart qiymat sifatida işlatmaslik kerak
  • *args va **kwargs istalgan miqdordagi argumentlarni qanday qabul qiladi
  • * va / argumentlarni kalit söz yoki pozitsiya böyiça berişga qanday majburlaydi

Nega bu muhim ​

print() qançalik moslaşuvçan ekaniga qarang: print("a"), print("a", "b", "c"), print("a", end=""), print("a", "b", sep="-"). U istalgan miqdordagi qiymatlarni va ixtiyoriy sozlamalarni qabul qiladi. Bu darsdagi usullar yordamida öz funksiyalaringizni ham xuddi şunday qulay qila olasiz.

Pozitsion argumentlar ​

Odatda argumentlar parametrlarga örni böyiça moslanadi: birinçisi birinçisiga, ikkinçisi ikkinçisiga:

python
def describe_pet(animal, name):
    print(f"{name} — {animal}.")

describe_pet("muşuk", "Momo")
describe_pet("Momo", "muşuk")    # tartib notöğri, natija ham notöğri
text
Momo — muşuk.
muşuk — Momo.

Python tartib notöğri ekanini bila olmaydi. Ikkalasi ham satr.

Kalit söz argumentlari ​

Çaqirişda parametr nomini yozişingiz mumkin. Unda tartib ahamiyatga ega emas:

python
def describe_pet(animal, name):
    print(f"{name} — {animal}.")

describe_pet(name="Momo", animal="muşuk")
describe_pet(animal="it", name="Reks")
text
Momo — muşuk.
Reks — it.

Kalit söz argumentlari (keyword arguments) çaqirişni özidan tuşunarli qiladi, ayniqsa sonlar va mantiqiy qiymatlar uçun:

python
def create_account(username, balance, is_admin):
    print(f"{username}: balans {balance}, admin={is_admin}")

create_account("aziza", 0, False)                           # 0 va False nimani bildiradi?
create_account("aziza", balance=0, is_admin=False)          # tuşunarli

Ikkala uslubni aralaştirişingiz mumkin, lekin pozitsion argumentlar birinçi kelişi şart:

py
create_account(username="aziza", 0, False)
text
SyntaxError: positional argument follows keyword argument

Standart qiymatlar ​

Taʼrifda = yordamida parametrga standart qiymat (default value) bering. Agar çaqiruvçi uni tuşirib qoldirsa, standart qiymat işlatiladi:

python
def greet(name, greeting="Salom"):
    print(f"{greeting}, {name}!")

greet("Aziza")
greet("Bekzod", "Assalomu alaykum")
greet("Dilnoza", greeting="Xayrli tong")
text
Salom, Aziza!
Assalomu alaykum, Bekzod!
Xayrli tong, Dilnoza!

Standart qiymatli parametrlar standart qiymatsiz parametrlardan keyin kelişi kerak:

py
def greet(greeting="Salom", name):
    print(f"{greeting}, {name}!")
text
SyntaxError: parameter without a default follows parameter with a default

Bir neça sozlamaga ega hayotiy misol:

python
def format_price(amount, currency="söm", decimals=0, separator=","):
    text = f"{amount:,.{decimals}f}".replace(",", separator)
    return f"{text} {currency}"

print(format_price(1250000))
print(format_price(1250000, separator=" "))
print(format_price(19.5, currency="USD", decimals=2))
text
1,250,000 söm
1 250 000 söm
19.50 USD

(return qiymatni çaqiruvçiga qaytarib yuboradi. Bu keyingi darsning mavzusi.)

Kalit söz argumentlari çaqiruvçiga keraksiz sozlamalarni ötkazib yuborişga imkon beradi: masalan, currency va decimals ni qayta yozmasdan faqat separator=" " ni beriş mumkin.

Özgaruvçan standart qiymat tuzoği ​

Standart qiymatlar funksiya har safar çaqirilganda emas, balki funksiya yaratilganda bir marta hosil qilinadi. Sonlar va satrlar uçun buning ahamiyati yöq. Röyxat yoki luğat uçun esa bu maşhur xatoga olib keladi:

python
def add_item(item, basket=[]):     # har bir çaqirişda bitta röyxat qayta işlatiladi!
    basket.append(item)
    return basket

print(add_item("olma"))
print(add_item("non"))             # kutilgan natija: ['non']
text
['olma']
['olma', 'non']

Yeçim - standart qiymat sifatida None işlatiş va yangi röyxatni funksiya içida yaratiş:

python
def add_item(item, basket=None):
    if basket is None:
        basket = []
    basket.append(item)
    return basket

print(add_item("olma"))
print(add_item("non"))
text
['olma']
['non']

Qoida: özgaruvçan (mutable) qiymatni ([], {}, set()) heç qaçon standart qiymat qilmang. None işlating va qiymatni funksiya içida yarating.

*args: istalgan miqdordagi pozitsion argumentlar ​

Parametr nomi oldiga * qöysangiz, u barça ortiqça pozitsion argumentlarni bitta kortej (tuple) ga yiğadi:

python
def total(*numbers):
    print(f"qabul qilindi: {numbers}")
    return sum(numbers)

print(total(5, 10))
print(total(1, 2, 3, 4, 5))
print(total())
text
qabul qilindi: (5, 10)
15
qabul qilindi: (1, 2, 3, 4, 5)
15
qabul qilindi: ()
0

args nomi şunçaki kelişuv. Imkon bölsa, *numbers yoki *names kabi maʼnoli nom işlating.

Oddiy parametrlarni *args bilan birga işlatiş mumkin. Avval oddiy parametrlar töldiriladi:

python
def log(level, *messages):
    print(f"[{level}]", " ".join(messages))

log("INFO", "Server", "işga", "tuşdi")
log("ERROR", "Disk", "töldi")
text
[INFO] Server işga tuşdi
[ERROR] Disk töldi

Röyxatni argumentlarga ajratiş ​

Teskari yönalişda ham * işlatiladi: çaqirişda * röyxatni alohida argumentlarga ajratadi:

python
def describe(name, age, city):
    print(f"{name}, {age} yoşda, {city}dan")

record = ["Aziza", 20, "Toşkent"]
describe(*record)        # describe("Aziza", 20, "Toşkent") bilan bir xil

scores = [4, 8, 15]
print(*scores)           # print uçta argument oladi
print(*scores, sep=" | ")
text
Aziza, 20 yoşda, Toşkentdan
4 8 15
4 | 8 | 15

**kwargs: istalgan miqdordagi kalit söz argumentlari ​

Ikki yulduzça ortiqça kalit söz argumentlarini bitta luğat (dictionary) ga yiğadi:

python
def create_profile(name, **details):
    print(f"{name} profili")
    for key, value in details.items():
        print(f"  {key}: {value}")

create_profile("Aziza", age=20, city="Toşkent", language="özbek")
text
Aziza profili
  age: 20
  city: Toşkent
  language: özbek

Çaqirişda ** luğatni kalit söz argumentlariga ajratadi:

python
def greet(name, greeting="Salom"):
    print(f"{greeting}, {name}!")

options = {"name": "Bekzod", "greeting": "Assalomu alaykum"}
greet(**options)
text
Assalomu alaykum, Bekzod!

Faqat kalit söz bilan beriladigan parametrlar ​

Yakka * dan (yoki *args dan) keyin yozilgan parametrlarni faqat kalit söz bilan beriş mumkin. Bu çaqiruvçini oson adaştiriladigan sozlamalar uçun tuşunarli kod yozişga majbur qiladi:

python
def transfer(amount, *, from_account, to_account):
    print(f"{amount:,} {from_account} hisobidan {to_account} hisobiga ötkazilmoqda")

transfer(500000, from_account="A-100", to_account="B-200")
text
500,000 A-100 hisobidan B-200 hisobiga ötkazilmoqda
py
def transfer(amount, *, from_account, to_account):
    print(f"{amount:,} {from_account} hisobidan {to_account} hisobiga ötkazilmoqda")

transfer(500000, "A-100", "B-200")
text
TypeError: transfer() takes 1 positional argument but 3 were given

Ikki hisobni adaştiriş qimmatga tuşadigan xato bölardi, şuning uçun bu yerda nomlarni talab qiliş - yaxşi dizayn.

Faqat pozitsiya böyiça beriladigan parametrlar ​

Buning teskarisi ham bor. / dan oldingi parametrlarni faqat pozitsiya böyiça beriş mumkin. Bunga birinçi marta örnatilgan funksiyalarning help() natijasida duç kelasiz:

python
help(len)
text
Help on built-in function len in module builtins:

len(obj, /)
    Return the number of items in a container.

obj dan keyingi / "buni faqat pozitsiya böyiça bering" degani, şuning uçun len([1, 2]) işlaydi, lekin len(obj=[1, 2]) TypeError: len() takes no keyword arguments beradi. Parametr nomlari çaqiruvçi uçun ahamiyatsiz bölsa va keyinçalik ularni erkin özgartirmoqçi bölsangiz, öz funksiyalaringizda / ni işlatişingiz mumkin:

python
def discount(price, percent, /, *, rounding=0):
    return round(price * (100 - percent) / 100, rounding)

print(discount(48500, 15))
print(discount(48500, 15, rounding=-2))
text
41225.0
41200.0

Bu yerda price va percent faqat pozitsiya böyiça, rounding esa faqat kalit söz bilan beriladi. discount(price=48500, percent=15) deb çaqiriş TypeError: discount() got some positional-only arguments passed as keyword arguments: 'price, percent' beradi. Hujjatlarda / yoki * ni körganingizda endi ular nimani anglatişini bilasiz; öz kodingizda * sizga / dan ança köproq kerak böladi.

Töliq tartib ​

Hammasini birlaştirganda parametrlar quyidagi tartibda keladi:

text
def f(positional_only, /, positional, with_default=1, *args, keyword_only, **kwargs):
python
def example(a, b=2, *args, c, d=4, **kwargs):
    print(f"a={a} b={b} args={args} c={c} d={d} kwargs={kwargs}")

example(1, c=3)
example(1, 20, 30, 40, c=3, e=5)
text
a=1 b=2 args=() c=3 d=4 kwargs={}
a=1 b=20 args=(30, 40) c=3 d=4 kwargs={'e': 5}

Amalda köpçilik funksiyalarga bir neça oddiy parametr va ehtimol baʼzi standart qiymatlar kifoya qiladi. *args va **kwargs ga haqiqatan moslaşuvçanlik kerak bölgandagina murojaat qiling.

Özingiz sinab köring ​

make_sandwich ni turli usullarda çaqirib köring: faqat non bilan, qöşimça içliklar bilan, kalit söz sozlamalari bilan.

Köp uçraydigan xatolar ​

1. Majburiy argumentlar yetişmaydi ​

py
def greet(name, greeting):
    print(f"{greeting}, {name}!")

greet("Aziza")
text
TypeError: greet() missing 1 required positional argument: 'greeting'

Tuzatiş: argumentni uzating yoki parametrga standart qiymat bering.

2. Nomaʼlum kalit söz ​

py
def greet(name):
    print(f"Salom, {name}!")

greet(nmae="Aziza")
text
TypeError: greet() got an unexpected keyword argument 'nmae'

3. Bitta argument ikki marta ​

py
def greet(name, greeting="Salom"):
    print(f"{greeting}, {name}!")

greet("Aziza", name="Bekzod")
text
TypeError: greet() got multiple values for argument 'name'

"Aziza" allaqaçon örni böyiça name ni töldirgan.

4. Faqat kalit söz bilan beriladigan argumentlarning nomlarini unutiş ​

py
def transfer(amount, *, from_account, to_account):
    print(f"{amount:,} {from_account} dan {to_account} ga ötkazilmoqda")

transfer(500000)
text
TypeError: transfer() missing 2 required keyword-only arguments: 'from_account' and 'to_account'

Xato keyword-only deyapti, bu sizga tuzatişni aytib turibdi: transfer(500000, from_account="A-100", to_account="B-200") deb çaqiring. Ularni pozitsiya böyiça beriş ham işlamaydi, buni yuqoridagi faqat kalit söz bölimi körsatdi.

Maşqlar ​

1. Standart qiymatli daraja ​

base ** exponent ni qaytaradigan power(base, exponent=2) funksiyasini yozing. power(5), power(2, 10) va power(exponent=3, base=4) ni sinab köring.

Yeçim
python
def power(base, exponent=2):
    return base ** exponent

print(power(5))
print(power(2, 10))
print(power(exponent=3, base=4))
text
25
1024
64

2. Moslaşuvçan örtaça qiymat ​

Istalgan miqdordagi qiymatlarning örtaçasini, qiymat berilmasa esa 0 ni qaytaradigan average(*numbers) funksiyasini yozing.

Yeçim
python
def average(*numbers):
    if not numbers:
        return 0
    return sum(numbers) / len(numbers)

print(average(4, 8, 15))
print(average())

3. HTML teg yasovçi ​

HTMLga öxşaş satr qaytaradigan tag(name, text, **attributes) funksiyasini yozing. Masalan, tag("a", "Boş sahifa", href="/", target="_blank") <a href="/" target="_blank">Boş sahifa</a> ni, tag("p", "Salom") esa <p>Salom</p> ni qaytaradi.

Yeçim
python
def tag(name, text, **attributes):
    attrs = "".join(f' {key}="{value}"' for key, value in attributes.items())
    return f"<{name}{attrs}>{text}</{name}>"

print(tag("a", "Boş sahifa", href="/", target="_blank"))
print(tag("p", "Salom"))

4. Xarid röyxatini tuzating ​

Bu funksiya röyxatsiz çaqirilganda har safar yangi röyxat boşlaşi kerak. Xatoni tuşuntiring, keyin uni tuzating.

python
def add_to_list(item, shopping=[]):
    shopping.append(item)
    return shopping

monday = add_to_list("sut")
tuesday = add_to_list("tuxum")
print(monday, tuesday)
Yeçim

U ['sut', 'tuxum'] ['sut', 'tuxum'] ni çop etadi. Standart röyxat funksiya yaratilganda bir marta hosil qilinadi, şuning uçun ikkala çaqiriş ham bitta röyxatga element qöşadi, monday va tuesday esa hatto aynan bitta obyekt.

python
def add_to_list(item, shopping=None):
    if shopping is None:
        shopping = []
    shopping.append(item)
    return shopping

monday = add_to_list("sut")
tuesday = add_to_list("tuxum")
print(monday, tuesday)
text
['sut'] ['tuxum']

5. Sozlanadigan jadval çop etuvçi ​

print_table(*rows, headers=None, width=10, align="left") funksiyasini yozing, bu yerda har bir qator qiymatlardan iborat kortej:

  • agar headers berilgan bölsa, avval ularni, keyin - belgilaridan iborat çiziqni çop eting,
  • har bir katak width ta belgigaça töldirilsin,
  • align - "left" yoki "right".

headers, width va align ni faqat kalit söz bilan beriladigan qiling.

py
print_table(("Çoy", 15000), ("Qahva", 45000), headers=("Mahsulot", "Narx"), align="right")
Yeçim
python
def print_table(*rows, headers=None, width=10, align="left"):
    marker = "<" if align == "left" else ">"

    if headers is not None:
        print("".join(f"{str(value):{marker}{width}}" for value in headers))
        print("-" * (width * len(headers)))
    for row in rows:
        print("".join(f"{str(value):{marker}{width}}" for value in row))

print_table(("Çoy", 15000), ("Qahva", 45000), headers=("Mahsulot", "Narx"), align="right")
text
  Mahsulot      Narx
--------------------
       Çoy     15000
     Qahva     45000

*rows birinçi kelgani uçun undan keyingi hamma narsa avtomatik ravişda faqat kalit söz bilan beriladi. Format spetsifikatsiyasi özgaruvçilardan tuziladi: f"{text:{marker}{width}}" {text:>10} ga aylanadi. Xuddi şu join ifodasi sarlavhalarni ham, har bir qatorni ham formatlaydi.

Xulosa ​

  • Pozitsion argumentlar tartib böyiça moslanadi. Kalit söz argumentlari (name=value) nom böyiça moslanadi va pozitsion argumentlardan keyin kelişi kerak.
  • Standart qiymatlar (param=value) parametrlarni ixtiyoriy qiladi va majburiy parametrlardan keyin kelişi kerak.
  • [] yoki {} ni heç qaçon standart qiymat qilmang. None işlating va qiymatni funksiya içida yarating.
  • *args ortiqça pozitsion argumentlarni kortejga, **kwargs esa ortiqça kalit söz argumentlarini luğatga yiğadi.
  • Çaqirişda *list va **dict qiymatlarni argumentlarga ajratadi.
  • * yoki *args dan keyingi parametrlar faqat kalit söz bilan, / dan oldingi parametrlar esa faqat pozitsiya böyiça beriladi, masalan len(obj, /).

Qöşimça manbalar ​