Parametrlar va argumentlar

Nimalarni örganasiz
- Pozitsion va kalit söz argumentlari orasidagi farq
- Standart qiymatlar yordamida parametrlarni qanday ixtiyoriy qiliş
- Nega röyxatni heç qaçon standart qiymat sifatida işlatmaslik kerak
*argsva**kwargsistalgan miqdordagi argumentlarni qanday qabul qiladi*va/argumentlarni kalit söz yoki pozitsiya böyiça berişga qanday majburlaydi
Nega bu muhim
print() qançalik moslaşuvçan ekaniga qarang: print("a"), print("a", "b", "c"), print("a", end=""), print("a", "b", sep="-"). U istalgan miqdordagi qiymatlarni va ixtiyoriy sozlamalarni qabul qiladi. Bu darsdagi usullar yordamida öz funksiyalaringizni ham xuddi şunday qulay qila olasiz.
Pozitsion argumentlar
Odatda argumentlar parametrlarga örni böyiça moslanadi: birinçisi birinçisiga, ikkinçisi ikkinçisiga:
def describe_pet(animal, name):
print(f"{name} — {animal}.")
describe_pet("muşuk", "Momo")
describe_pet("Momo", "muşuk") # tartib notöğri, natija ham notöğriMomo — muşuk.
muşuk — Momo.Python tartib notöğri ekanini bila olmaydi. Ikkalasi ham satr.
Kalit söz argumentlari
Çaqirişda parametr nomini yozişingiz mumkin. Unda tartib ahamiyatga ega emas:
def describe_pet(animal, name):
print(f"{name} — {animal}.")
describe_pet(name="Momo", animal="muşuk")
describe_pet(animal="it", name="Reks")Momo — muşuk.
Reks — it.Kalit söz argumentlari (keyword arguments) çaqirişni özidan tuşunarli qiladi, ayniqsa sonlar va mantiqiy qiymatlar uçun:
def create_account(username, balance, is_admin):
print(f"{username}: balans {balance}, admin={is_admin}")
create_account("aziza", 0, False) # 0 va False nimani bildiradi?
create_account("aziza", balance=0, is_admin=False) # tuşunarliIkkala uslubni aralaştirişingiz mumkin, lekin pozitsion argumentlar birinçi kelişi şart:
create_account(username="aziza", 0, False)SyntaxError: positional argument follows keyword argumentStandart qiymatlar
Taʼrifda = yordamida parametrga standart qiymat (default value) bering. Agar çaqiruvçi uni tuşirib qoldirsa, standart qiymat işlatiladi:
def greet(name, greeting="Salom"):
print(f"{greeting}, {name}!")
greet("Aziza")
greet("Bekzod", "Assalomu alaykum")
greet("Dilnoza", greeting="Xayrli tong")Salom, Aziza!
Assalomu alaykum, Bekzod!
Xayrli tong, Dilnoza!Standart qiymatli parametrlar standart qiymatsiz parametrlardan keyin kelişi kerak:
def greet(greeting="Salom", name):
print(f"{greeting}, {name}!")SyntaxError: parameter without a default follows parameter with a defaultBir neça sozlamaga ega hayotiy misol:
def format_price(amount, currency="söm", decimals=0, separator=","):
text = f"{amount:,.{decimals}f}".replace(",", separator)
return f"{text} {currency}"
print(format_price(1250000))
print(format_price(1250000, separator=" "))
print(format_price(19.5, currency="USD", decimals=2))1,250,000 söm
1 250 000 söm
19.50 USD(return qiymatni çaqiruvçiga qaytarib yuboradi. Bu keyingi darsning mavzusi.)
Kalit söz argumentlari çaqiruvçiga keraksiz sozlamalarni ötkazib yuborişga imkon beradi: masalan, currency va decimals ni qayta yozmasdan faqat separator=" " ni beriş mumkin.
Özgaruvçan standart qiymat tuzoği
Standart qiymatlar funksiya har safar çaqirilganda emas, balki funksiya yaratilganda bir marta hosil qilinadi. Sonlar va satrlar uçun buning ahamiyati yöq. Röyxat yoki luğat uçun esa bu maşhur xatoga olib keladi:
def add_item(item, basket=[]): # har bir çaqirişda bitta röyxat qayta işlatiladi!
basket.append(item)
return basket
print(add_item("olma"))
print(add_item("non")) # kutilgan natija: ['non']['olma']
['olma', 'non']Yeçim - standart qiymat sifatida None işlatiş va yangi röyxatni funksiya içida yaratiş:
def add_item(item, basket=None):
if basket is None:
basket = []
basket.append(item)
return basket
print(add_item("olma"))
print(add_item("non"))['olma']
['non']Qoida: özgaruvçan (mutable) qiymatni ([], {}, set()) heç qaçon standart qiymat qilmang. None işlating va qiymatni funksiya içida yarating.
*args: istalgan miqdordagi pozitsion argumentlar
Parametr nomi oldiga * qöysangiz, u barça ortiqça pozitsion argumentlarni bitta kortej (tuple) ga yiğadi:
def total(*numbers):
print(f"qabul qilindi: {numbers}")
return sum(numbers)
print(total(5, 10))
print(total(1, 2, 3, 4, 5))
print(total())qabul qilindi: (5, 10)
15
qabul qilindi: (1, 2, 3, 4, 5)
15
qabul qilindi: ()
0args nomi şunçaki kelişuv. Imkon bölsa, *numbers yoki *names kabi maʼnoli nom işlating.
Oddiy parametrlarni *args bilan birga işlatiş mumkin. Avval oddiy parametrlar töldiriladi:
def log(level, *messages):
print(f"[{level}]", " ".join(messages))
log("INFO", "Server", "işga", "tuşdi")
log("ERROR", "Disk", "töldi")[INFO] Server işga tuşdi
[ERROR] Disk töldiRöyxatni argumentlarga ajratiş
Teskari yönalişda ham * işlatiladi: çaqirişda * röyxatni alohida argumentlarga ajratadi:
def describe(name, age, city):
print(f"{name}, {age} yoşda, {city}dan")
record = ["Aziza", 20, "Toşkent"]
describe(*record) # describe("Aziza", 20, "Toşkent") bilan bir xil
scores = [4, 8, 15]
print(*scores) # print uçta argument oladi
print(*scores, sep=" | ")Aziza, 20 yoşda, Toşkentdan
4 8 15
4 | 8 | 15**kwargs: istalgan miqdordagi kalit söz argumentlari
Ikki yulduzça ortiqça kalit söz argumentlarini bitta luğat (dictionary) ga yiğadi:
def create_profile(name, **details):
print(f"{name} profili")
for key, value in details.items():
print(f" {key}: {value}")
create_profile("Aziza", age=20, city="Toşkent", language="özbek")Aziza profili
age: 20
city: Toşkent
language: özbekÇaqirişda ** luğatni kalit söz argumentlariga ajratadi:
def greet(name, greeting="Salom"):
print(f"{greeting}, {name}!")
options = {"name": "Bekzod", "greeting": "Assalomu alaykum"}
greet(**options)Assalomu alaykum, Bekzod!Faqat kalit söz bilan beriladigan parametrlar
Yakka * dan (yoki *args dan) keyin yozilgan parametrlarni faqat kalit söz bilan beriş mumkin. Bu çaqiruvçini oson adaştiriladigan sozlamalar uçun tuşunarli kod yozişga majbur qiladi:
def transfer(amount, *, from_account, to_account):
print(f"{amount:,} {from_account} hisobidan {to_account} hisobiga ötkazilmoqda")
transfer(500000, from_account="A-100", to_account="B-200")500,000 A-100 hisobidan B-200 hisobiga ötkazilmoqdadef transfer(amount, *, from_account, to_account):
print(f"{amount:,} {from_account} hisobidan {to_account} hisobiga ötkazilmoqda")
transfer(500000, "A-100", "B-200")TypeError: transfer() takes 1 positional argument but 3 were givenIkki hisobni adaştiriş qimmatga tuşadigan xato bölardi, şuning uçun bu yerda nomlarni talab qiliş - yaxşi dizayn.
Faqat pozitsiya böyiça beriladigan parametrlar
Buning teskarisi ham bor. / dan oldingi parametrlarni faqat pozitsiya böyiça beriş mumkin. Bunga birinçi marta örnatilgan funksiyalarning help() natijasida duç kelasiz:
help(len)Help on built-in function len in module builtins:
len(obj, /)
Return the number of items in a container.obj dan keyingi / "buni faqat pozitsiya böyiça bering" degani, şuning uçun len([1, 2]) işlaydi, lekin len(obj=[1, 2]) TypeError: len() takes no keyword arguments beradi. Parametr nomlari çaqiruvçi uçun ahamiyatsiz bölsa va keyinçalik ularni erkin özgartirmoqçi bölsangiz, öz funksiyalaringizda / ni işlatişingiz mumkin:
def discount(price, percent, /, *, rounding=0):
return round(price * (100 - percent) / 100, rounding)
print(discount(48500, 15))
print(discount(48500, 15, rounding=-2))41225.0
41200.0Bu yerda price va percent faqat pozitsiya böyiça, rounding esa faqat kalit söz bilan beriladi. discount(price=48500, percent=15) deb çaqiriş TypeError: discount() got some positional-only arguments passed as keyword arguments: 'price, percent' beradi. Hujjatlarda / yoki * ni körganingizda endi ular nimani anglatişini bilasiz; öz kodingizda * sizga / dan ança köproq kerak böladi.
Töliq tartib
Hammasini birlaştirganda parametrlar quyidagi tartibda keladi:
def f(positional_only, /, positional, with_default=1, *args, keyword_only, **kwargs):def example(a, b=2, *args, c, d=4, **kwargs):
print(f"a={a} b={b} args={args} c={c} d={d} kwargs={kwargs}")
example(1, c=3)
example(1, 20, 30, 40, c=3, e=5)a=1 b=2 args=() c=3 d=4 kwargs={}
a=1 b=20 args=(30, 40) c=3 d=4 kwargs={'e': 5}Amalda köpçilik funksiyalarga bir neça oddiy parametr va ehtimol baʼzi standart qiymatlar kifoya qiladi. *args va **kwargs ga haqiqatan moslaşuvçanlik kerak bölgandagina murojaat qiling.
Özingiz sinab köring
make_sandwich ni turli usullarda çaqirib köring: faqat non bilan, qöşimça içliklar bilan, kalit söz sozlamalari bilan.
Köp uçraydigan xatolar
1. Majburiy argumentlar yetişmaydi
def greet(name, greeting):
print(f"{greeting}, {name}!")
greet("Aziza")TypeError: greet() missing 1 required positional argument: 'greeting'Tuzatiş: argumentni uzating yoki parametrga standart qiymat bering.
2. Nomaʼlum kalit söz
def greet(name):
print(f"Salom, {name}!")
greet(nmae="Aziza")TypeError: greet() got an unexpected keyword argument 'nmae'3. Bitta argument ikki marta
def greet(name, greeting="Salom"):
print(f"{greeting}, {name}!")
greet("Aziza", name="Bekzod")TypeError: greet() got multiple values for argument 'name'"Aziza" allaqaçon örni böyiça name ni töldirgan.
4. Faqat kalit söz bilan beriladigan argumentlarning nomlarini unutiş
def transfer(amount, *, from_account, to_account):
print(f"{amount:,} {from_account} dan {to_account} ga ötkazilmoqda")
transfer(500000)TypeError: transfer() missing 2 required keyword-only arguments: 'from_account' and 'to_account'Xato keyword-only deyapti, bu sizga tuzatişni aytib turibdi: transfer(500000, from_account="A-100", to_account="B-200") deb çaqiring. Ularni pozitsiya böyiça beriş ham işlamaydi, buni yuqoridagi faqat kalit söz bölimi körsatdi.
Maşqlar
1. Standart qiymatli daraja
base ** exponent ni qaytaradigan power(base, exponent=2) funksiyasini yozing. power(5), power(2, 10) va power(exponent=3, base=4) ni sinab köring.
Yeçim
def power(base, exponent=2):
return base ** exponent
print(power(5))
print(power(2, 10))
print(power(exponent=3, base=4))25
1024
642. Moslaşuvçan örtaça qiymat
Istalgan miqdordagi qiymatlarning örtaçasini, qiymat berilmasa esa 0 ni qaytaradigan average(*numbers) funksiyasini yozing.
Yeçim
def average(*numbers):
if not numbers:
return 0
return sum(numbers) / len(numbers)
print(average(4, 8, 15))
print(average())3. HTML teg yasovçi
HTMLga öxşaş satr qaytaradigan tag(name, text, **attributes) funksiyasini yozing. Masalan, tag("a", "Boş sahifa", href="/", target="_blank") <a href="/" target="_blank">Boş sahifa</a> ni, tag("p", "Salom") esa <p>Salom</p> ni qaytaradi.
Yeçim
def tag(name, text, **attributes):
attrs = "".join(f' {key}="{value}"' for key, value in attributes.items())
return f"<{name}{attrs}>{text}</{name}>"
print(tag("a", "Boş sahifa", href="/", target="_blank"))
print(tag("p", "Salom"))4. Xarid röyxatini tuzating
Bu funksiya röyxatsiz çaqirilganda har safar yangi röyxat boşlaşi kerak. Xatoni tuşuntiring, keyin uni tuzating.
def add_to_list(item, shopping=[]):
shopping.append(item)
return shopping
monday = add_to_list("sut")
tuesday = add_to_list("tuxum")
print(monday, tuesday)Yeçim
U ['sut', 'tuxum'] ['sut', 'tuxum'] ni çop etadi. Standart röyxat funksiya yaratilganda bir marta hosil qilinadi, şuning uçun ikkala çaqiriş ham bitta röyxatga element qöşadi, monday va tuesday esa hatto aynan bitta obyekt.
def add_to_list(item, shopping=None):
if shopping is None:
shopping = []
shopping.append(item)
return shopping
monday = add_to_list("sut")
tuesday = add_to_list("tuxum")
print(monday, tuesday)['sut'] ['tuxum']5. Sozlanadigan jadval çop etuvçi
print_table(*rows, headers=None, width=10, align="left") funksiyasini yozing, bu yerda har bir qator qiymatlardan iborat kortej:
- agar
headersberilgan bölsa, avval ularni, keyin-belgilaridan iborat çiziqni çop eting, - har bir katak
widthta belgigaça töldirilsin, align-"left"yoki"right".
headers, width va align ni faqat kalit söz bilan beriladigan qiling.
print_table(("Çoy", 15000), ("Qahva", 45000), headers=("Mahsulot", "Narx"), align="right")Yeçim
def print_table(*rows, headers=None, width=10, align="left"):
marker = "<" if align == "left" else ">"
if headers is not None:
print("".join(f"{str(value):{marker}{width}}" for value in headers))
print("-" * (width * len(headers)))
for row in rows:
print("".join(f"{str(value):{marker}{width}}" for value in row))
print_table(("Çoy", 15000), ("Qahva", 45000), headers=("Mahsulot", "Narx"), align="right") Mahsulot Narx
--------------------
Çoy 15000
Qahva 45000*rows birinçi kelgani uçun undan keyingi hamma narsa avtomatik ravişda faqat kalit söz bilan beriladi. Format spetsifikatsiyasi özgaruvçilardan tuziladi: f"{text:{marker}{width}}" {text:>10} ga aylanadi. Xuddi şu join ifodasi sarlavhalarni ham, har bir qatorni ham formatlaydi.
Xulosa
- Pozitsion argumentlar tartib böyiça moslanadi. Kalit söz argumentlari (
name=value) nom böyiça moslanadi va pozitsion argumentlardan keyin kelişi kerak. - Standart qiymatlar (
param=value) parametrlarni ixtiyoriy qiladi va majburiy parametrlardan keyin kelişi kerak. []yoki{}ni heç qaçon standart qiymat qilmang.Noneişlating va qiymatni funksiya içida yarating.*argsortiqça pozitsion argumentlarni kortejga,**kwargsesa ortiqça kalit söz argumentlarini luğatga yiğadi.- Çaqirişda
*listva**dictqiymatlarni argumentlarga ajratadi. *yoki*argsdan keyingi parametrlar faqat kalit söz bilan,/dan oldingi parametrlar esa faqat pozitsiya böyiça beriladi, masalanlen(obj, /).