Sikllarda köp işlatiladigan usullar

Nimalarni örganasiz
- Hisoblagiç va jamlovçi andozalari: sanaş, qöşiş va örtaçani topiş
- Hozirgaça eng yaxşisi andozasi: eng katta yoki eng kiçik elementni topiş
- Qidiriş andozasi: mos keladigani bormi va u qayerda?
- Satrlarni va jamlanma yiğindini qadamma-qadam yasaş
enumerate()bilan pozitsiyalar böyiça vazip()bilan ikki ketma-ketlik böyiça birdaniga aylaniş
Nega bu muhim
Bir neçta sikl yozganingizdan keyin bir xil şakllar qayta-qayta uçrayotganini payqaysiz. Tajribali dasturçilar har bir siklni noldan öylab topmaydi. Ular masalaga kerak bölgan andozani taniydi va tafsilotlarni töldiradi. Şu andozalarni örgansangiz, aksariyat sikl masalalari tez yeçiladigan böladi.
Aksariyat misollar for sikli va range() darsidagidek kvadrat qavslar içida yozilgan test ballari röyxati böyiça aylanadi. Röyxatlar qila oladigan qolgan hamma narsa Röyxatlar darsida örganiladi.
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]1. Hisoblagiç: neçta?
0 dan boşlang va element mos kelganda 1 qöşing:
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]
passed = 0
for score in scores:
if score >= 60:
passed += 1
print(f"{len(scores)} tadan {passed} tasi ötdi")6 tadan 5 tasi ötdi2. Jamlovçi: yiğindi, köpaytma, örtaça
Neytral qiymatdan boşlang va har bir elementni unga qöşib boring:
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]
total = 0
for score in scores:
total += score
average = total / len(scores)
print(f"Jami: {total}, örtaça: {average:.1f}")Jami: 468, örtaça: 78.0| Maqsad | Boşlanğiç qiymat | Yangilaş |
|---|---|---|
| Yiğindi | 0 | total += x |
| Köpaytma | 1 | product *= x |
| Satr yasaş | "" | text += x |
| Sanaş | 0 | count += 1 |
Oddiy yiğindilar uçun Pythonda örnatilgan funksiya bor: sum(scores). Siklni bilib qöyiş baribir foydali, çunki andoza birlaştiriş mumkin bölgan har qanday narsa uçun işlaydi.
3. Hozirgaça eng yaxşisi: maksimum va minimum
Hozirgaça körilgan eng yaxşi elementni eslab qoling va yaxşiroğini topganda almaştiring:
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]
highest = scores[0] # birinçi elementdan boşlaymiz
for score in scores:
if score > highest:
highest = score
print(f"Eng yuqori: {highest}")Eng yuqori: 95scores[0] - birinçi element, xuddi text[0] satrning birinçi belgisi bölgani kabi. 0 dan emas, birinçi elementdan boşlang: hamma qiymatlar manfiy bölsa, 0 dan boşlaş notöğri javob beradi.
Örnatilgan max(scores) va min(scores) funksiyalari buni siz uçun bajaradi. Sikl varianti qiymatdan köproq narsa kerak bölganda, masalan eng yaxşi talabaning ismi kerak bölganda zarur. Buni quyida zip() bilan yozasiz.
4. Qidiriş: bormi?
Mos keladigani topilgunça aylaning, keyin break bilan töxtang:
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]
first_fail = None
for score in scores:
if score < 60:
first_fail = score
break
if first_fail is None:
print("Heç kim yiqilmadi")
else:
print(f"Birinçi yiqilgan ball: {first_fail}")Birinçi yiqilgan ball: 58None - Pythonning maxsus "qiymat yöq" belgisi. Hali heç narsa topilmagan paytda u yaxşi boşlanğiç qiymat. Uni Mantiqiy qiymatlar va taqqoslaş darsida körganingizdek is None bilan tekşiring.
Faqat ha yoki yöq kerak bölsa, bayroq ham işlaydi: found = False dan boşlang va break dan oldin uni True ga özgartiring.
5. Satr yasaş
"" dan boşlang va har bir takrorlanişda bölak qöşing. Belgini faqat tekşiruvdan ötganda qöşiş matnni filtrlaydi:
phone = "+998 (90) 123-45-67"
digits = ""
for char in phone:
if char.isdecimal():
digits += char
print(digits)998901234567Ayni andoza yöl-yölakay belgilarni özgartirişi ham mumkin:
word = "banana"
result = ""
for letter in word:
if letter == "a":
result += "*"
else:
result += letter
print(result)b*n*n*6. Jamlanma yiğindi
Jamlovçini saqlang va uni har qadamda körsating:
daily_sales = [120, 80, 150, 60]
running = 0
for day_sales in daily_sales:
running += day_sales
print(f"+{day_sales:>4} → {running:>4}")+ 120 → 120
+ 80 → 200
+ 150 → 350
+ 60 → 410enumerate() bilan pozitsiyalar
Köpinça ham element, ham uning pozitsiyasi kerak böladi. Hisoblagiçni özingiz boşqariş örniga enumerate() dan foydalaning:
tasks = ["hisobot yoziş", "mijozga qönğiroq", "kodni tekşiriş"]
for number, task in enumerate(tasks, start=1):
print(f"{number}. {task}")1. hisobot yoziş
2. mijozga qönğiroq
3. kodni tekşirişenumerate() (pozitsiya, element) juftliklarini beradi, number, task esa har bir juftlikni ikki özgaruvçiga ajratadi. start=1 bölmasa sanaş 0 dan boşlanadi.
Elementning özi kerak bölganda for i in range(len(tasks)): örniga enumerate() ni afzal köring.
Qidiriş: qayerda?
enumerate() ni qidiriş andozasi bilan birlaştiring va "topilmadi" uçun break, continue va else darsidagi sikl else idan foydalaning:
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]
for position, score in enumerate(scores):
if score < 60:
print(f"Birinçi yiqilgan ball {score} {position}-pozitsiyada")
break
else:
print("Heç kim yiqilmadi")Birinçi yiqilgan ball 58 2-pozitsiyadaPozitsiyalar 0 dan boşlanadi, şuning uçun 58 2-pozitsiyada: uçinçi element.
zip() bilan ikki ketma-ketlik birdaniga
zip() bir neça ketma-ketlik böylab yonma-yon yuradi:
names = ["Aziza", "Bekzod", "Dilnoza"]
marks = [81, 94, 88]
for name, mark in zip(names, marks):
print(f"{name:<8} {mark}")Aziza 81
Bekzod 94
Dilnoza 88zip() bilan "hozirgaça eng yaxşisi" andozasi ball bilan birga ismni ham eslab qola oladi:
names = ["Aziza", "Bekzod", "Dilnoza"]
marks = [81, 94, 88]
best_name = names[0]
best_mark = marks[0]
for name, mark in zip(names, marks):
if mark > best_mark:
best_name = name
best_mark = mark
print(f"Eng yaxşi talaba: {best_name} ({best_mark})")Eng yaxşi talaba: Bekzod (94)reversed() bilan teskari aylaniş
for n in reversed(range(1, 4)):
print(n)
print("Ketdik!")3
2
1
Ketdik!Andozani tanlaş
| Savol… | Andoza |
|---|---|
| "Neçta…?" | Hisoblagiç |
| "Jami / örtaça qança…?" | Jamlovçi |
| "Qaysi biri eng katta / eng arzon / eng uzun…?" | Hozirgaça eng yaxşisi |
| "Birortasi bormi… / birinçisini toping…" | break li qidiriş |
| "Birinçisi qayerda…?" | enumerate() li qidiriş |
| "Faqat baʼzi belgilarni saqlang" / "Har bir harfni özgartiring" | Satr yasaş |
| "Har qadamda jarayonni körsating" | Jamlanma yiğindi |
Özingiz sinab köring
Bir haftalik haroratni tahlil qiling: issiq kunlarni sanang, eng sovuq kunning nomini toping va örtaçani hisoblang.
Köp uçraydigan xatolar
1. Maksimum/minimumni 0 dan boşlaş
values = [-5, -2, -9]
highest = 0
for value in values:
if value > highest:
highest = value
print(f"Eng yuqori: {highest}")Eng yuqori: 00 röyxatda umuman yöq. Tuzatiş: birinçi elementdan boşlang: highest = values[0].
2. Böş ketma-ketlikning örtaçasini hisoblaş
values = []
print(sum(values) / len(values))ZeroDivisionError: division by zeroAvval maʼlumot borligini tekşiring: if values:. "Hozirgaça eng yaxşisi" andozasida ham şunday: böş röyxatda values[0] IndexError: list index out of range beradi.
3. Qidirişda break ni unutiş
scores = [72, 95, 58, 88, 54, 91]
first_fail = None
for score in scores:
if score < 60:
first_fail = score # break yöq
print(f"Birinçi yiqilgan ball: {first_fail}")Birinçi yiqilgan ball: 54break bölmasa sikl davom etaveradi va keyingi mosliklar oldingilarini qayta yozadi, şunda "birinçisini top" "oxirgisini top" ga aylanadi. Tuzatiş: qiymat berişdan keyin break qöşing.
4. Uzunligi har xil ketma-ketliklarga zip() işlatiş
names = ["Aziza", "Bekzod", "Dilnoza"]
marks = [81, 94] # bitta ball yetişmaydi
for name, mark in zip(names, marks):
print(f"{name:<8} {mark}")Aziza 81
Bekzod 94Xato yöq: zip() eng qisqa ketma-ketlikda jimgina töxtaydi va Dilnoza yöqoladi. Uzunliklar mos kelişi kerak bölsa, sikldan oldin len(names) va len(marks) ni soliştiring.
Maşqlar
1. Uzun sözlarni sanang
"Python takroriy işlarni sodda va qiziqarli qiladi" gapida neçta söz 4 harfdan uzun ekanini sanang.
Yeçim
sentence = "Python takroriy işlarni sodda va qiziqarli qiladi"
count = 0
for word in sentence.split():
if len(word) > 4:
count += 1
print(count)62. Eng uzun söz
Ayni gapdagi eng uzun sözni "hozirgaça eng yaxşisi" andozasi bilan toping.
Yeçim
sentence = "Python takroriy işlarni sodda va qiziqarli qiladi"
words = sentence.split()
longest = words[0]
for word in words:
if len(word) > len(longest):
longest = word
print(longest)qiziqarli3. Raqamlangan xarid röyxati
items = ["non", "sut", "tuxum"] va prices = [6000, 12000, 18000] berilgan. Narxlari bilan raqamlangan röyxatni, keyin jamini çop eting. zip(), hisoblagiç va jamlovçidan foydalaning:
1. non 6,000
2. sut 12,000
3. tuxum 18,000
Jami: 36,000Yeçim
items = ["non", "sut", "tuxum"]
prices = [6000, 12000, 18000]
number = 0
total = 0
for item, price in zip(items, prices):
number += 1
total += price
print(f"{number}. {item:<6} {price:>7,}")
print(f"Jami: {total:,}")4. Har ikkinçi harfni katta qiling
"python sikllari" ni "PyThOn sIkLlArI" ga aylantiring: juft pozitsiyadagi belgilarni katta, qolganlarini kiçik harf qiling (böşliqlarni ham pozitsiya deb hisoblang).
Yeçim
text = "python sikllari"
result = ""
for i, char in enumerate(text):
if i % 2 == 0:
result += char.upper()
else:
result += char.lower()
print(result)5. Aksiya tahlili
Kunlik yopiliş narxlari prices = [100, 104, 101, 110, 108, 115, 112] berilgan. Quyidagilarni çop eting:
- bir kunlik eng katta ösiş va u qaysi kuni bölgani (kun raqamlari 1 dan boşlanadi),
- narx oldingi kunga nisbatan neça kun tuşgani,
- narx biror paytda birinçi kun narxidan pastga tuşgan-tuşmagani.
Yeçim
prices = [100, 104, 101, 110, 108, 115, 112]
biggest_rise = 0
rise_day = None
down_days = 0
for day in range(1, len(prices)):
change = prices[day] - prices[day - 1]
if change > biggest_rise:
biggest_rise = change
rise_day = day + 1 # odamlar uçun kun raqamlari 1 dan boşlanadi
if change < 0:
down_days += 1
dropped_below_start = False
for price in prices:
if price < prices[0]:
dropped_below_start = True
break
print(f"Eng katta ösiş: +{biggest_rise}, {rise_day}-kuni")
print(f"Tuşgan kunlar: {down_days}")
print(f"Boşlanğiçdan pastga tuşdi: {dropped_below_start}")Eng katta ösiş: +9, 4-kuni
Tuşgan kunlar: 3
Boşlanğiçdan pastga tuşdi: FalseBu yerda range(1, len(prices)) töğri vosita, çunki har bir qadam elementni oldingisi bilan soliştiradi. Ikkinçi sikl - bayroqli qidiriş.
Xulosa
- Hisoblagiç:
0dan boşlang, moslikda1qöşing. Jamlovçi: neytral qiymatdan (0,1,"") boşlang va birlaştiring. - Hozirgaça eng yaxşisi: birinçi elementdan boşlang va yaxşiroğini topganda almaştiring. Oddiy holatlarni
max()/min()qamrab oladi. - Qidiriş: aylaning va birinçi moslikda
breakqiling. "Hali topilmadi" uçunNoneyoki bayroq, yoki siklelseidan foydalaning. - Satrlarni
+=bilan yasang, faqat kerakli belgilarni qöşib. Jamlanma yiğindi jamlovçini har qadamda çop etadi. enumerate()pozitsiyalarni beradi,zip()ketma-ketliklarni juftlaydi (va eng qisqasida töxtaydi),reversed()esa teskari yuradi.