Skip to content

Sikllarda köp işlatiladigan usullar ​

Rasm: Sikllarda köp işlatiladigan usullar

Nimalarni örganasiz

  • Hisoblagiç va jamlovçi andozalari: sanaş, qöşiş va örtaçani topiş
  • Hozirgaça eng yaxşisi andozasi: eng katta yoki eng kiçik elementni topiş
  • Qidiriş andozasi: mos keladigani bormi va u qayerda?
  • Satrlarni va jamlanma yiğindini qadamma-qadam yasaş
  • enumerate() bilan pozitsiyalar böyiça va zip() bilan ikki ketma-ketlik böyiça birdaniga aylaniş

Nega bu muhim ​

Bir neçta sikl yozganingizdan keyin bir xil şakllar qayta-qayta uçrayotganini payqaysiz. Tajribali dasturçilar har bir siklni noldan öylab topmaydi. Ular masalaga kerak bölgan andozani taniydi va tafsilotlarni töldiradi. Şu andozalarni örgansangiz, aksariyat sikl masalalari tez yeçiladigan böladi.

Aksariyat misollar for sikli va range() darsidagidek kvadrat qavslar içida yozilgan test ballari röyxati böyiça aylanadi. Röyxatlar qila oladigan qolgan hamma narsa Röyxatlar darsida örganiladi.

python
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]

1. Hisoblagiç: neçta? ​

0 dan boşlang va element mos kelganda 1 qöşing:

python
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]

passed = 0
for score in scores:
    if score >= 60:
        passed += 1

print(f"{len(scores)} tadan {passed} tasi ötdi")
text
6 tadan 5 tasi ötdi

2. Jamlovçi: yiğindi, köpaytma, örtaça ​

Neytral qiymatdan boşlang va har bir elementni unga qöşib boring:

python
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]

total = 0
for score in scores:
    total += score

average = total / len(scores)
print(f"Jami: {total}, örtaça: {average:.1f}")
text
Jami: 468, örtaça: 78.0
MaqsadBoşlanğiç qiymatYangilaş
Yiğindi0total += x
Köpaytma1product *= x
Satr yasaş""text += x
Sanaş0count += 1

Oddiy yiğindilar uçun Pythonda örnatilgan funksiya bor: sum(scores). Siklni bilib qöyiş baribir foydali, çunki andoza birlaştiriş mumkin bölgan har qanday narsa uçun işlaydi.

3. Hozirgaça eng yaxşisi: maksimum va minimum ​

Hozirgaça körilgan eng yaxşi elementni eslab qoling va yaxşiroğini topganda almaştiring:

python
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]

highest = scores[0]          # birinçi elementdan boşlaymiz
for score in scores:
    if score > highest:
        highest = score

print(f"Eng yuqori: {highest}")
text
Eng yuqori: 95

scores[0] - birinçi element, xuddi text[0] satrning birinçi belgisi bölgani kabi. 0 dan emas, birinçi elementdan boşlang: hamma qiymatlar manfiy bölsa, 0 dan boşlaş notöğri javob beradi.

Örnatilgan max(scores) va min(scores) funksiyalari buni siz uçun bajaradi. Sikl varianti qiymatdan köproq narsa kerak bölganda, masalan eng yaxşi talabaning ismi kerak bölganda zarur. Buni quyida zip() bilan yozasiz.

4. Qidiriş: bormi? ​

Mos keladigani topilgunça aylaning, keyin break bilan töxtang:

python
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]

first_fail = None
for score in scores:
    if score < 60:
        first_fail = score
        break

if first_fail is None:
    print("Heç kim yiqilmadi")
else:
    print(f"Birinçi yiqilgan ball: {first_fail}")
text
Birinçi yiqilgan ball: 58

None - Pythonning maxsus "qiymat yöq" belgisi. Hali heç narsa topilmagan paytda u yaxşi boşlanğiç qiymat. Uni Mantiqiy qiymatlar va taqqoslaş darsida körganingizdek is None bilan tekşiring.

Faqat ha yoki yöq kerak bölsa, bayroq ham işlaydi: found = False dan boşlang va break dan oldin uni True ga özgartiring.

5. Satr yasaş ​

"" dan boşlang va har bir takrorlanişda bölak qöşing. Belgini faqat tekşiruvdan ötganda qöşiş matnni filtrlaydi:

python
phone = "+998 (90) 123-45-67"

digits = ""
for char in phone:
    if char.isdecimal():
        digits += char

print(digits)
text
998901234567

Ayni andoza yöl-yölakay belgilarni özgartirişi ham mumkin:

python
word = "banana"

result = ""
for letter in word:
    if letter == "a":
        result += "*"
    else:
        result += letter

print(result)
text
b*n*n*

6. Jamlanma yiğindi ​

Jamlovçini saqlang va uni har qadamda körsating:

python
daily_sales = [120, 80, 150, 60]

running = 0
for day_sales in daily_sales:
    running += day_sales
    print(f"+{day_sales:>4}  → {running:>4}")
text
+ 120  →  120
+  80  →  200
+ 150  →  350
+  60  →  410

enumerate() bilan pozitsiyalar ​

Köpinça ham element, ham uning pozitsiyasi kerak böladi. Hisoblagiçni özingiz boşqariş örniga enumerate() dan foydalaning:

python
tasks = ["hisobot yoziş", "mijozga qönğiroq", "kodni tekşiriş"]

for number, task in enumerate(tasks, start=1):
    print(f"{number}. {task}")
text
1. hisobot yoziş
2. mijozga qönğiroq
3. kodni tekşiriş

enumerate() (pozitsiya, element) juftliklarini beradi, number, task esa har bir juftlikni ikki özgaruvçiga ajratadi. start=1 bölmasa sanaş 0 dan boşlanadi.

Elementning özi kerak bölganda for i in range(len(tasks)): örniga enumerate() ni afzal köring.

Qidiriş: qayerda? ​

enumerate() ni qidiriş andozasi bilan birlaştiring va "topilmadi" uçun break, continue va else darsidagi sikl else idan foydalaning:

python
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]

for position, score in enumerate(scores):
    if score < 60:
        print(f"Birinçi yiqilgan ball {score} {position}-pozitsiyada")
        break
else:
    print("Heç kim yiqilmadi")
text
Birinçi yiqilgan ball 58 2-pozitsiyada

Pozitsiyalar 0 dan boşlanadi, şuning uçun 58 2-pozitsiyada: uçinçi element.

zip() bilan ikki ketma-ketlik birdaniga ​

zip() bir neça ketma-ketlik böylab yonma-yon yuradi:

python
names = ["Aziza", "Bekzod", "Dilnoza"]
marks = [81, 94, 88]

for name, mark in zip(names, marks):
    print(f"{name:<8} {mark}")
text
Aziza    81
Bekzod   94
Dilnoza  88

zip() bilan "hozirgaça eng yaxşisi" andozasi ball bilan birga ismni ham eslab qola oladi:

python
names = ["Aziza", "Bekzod", "Dilnoza"]
marks = [81, 94, 88]

best_name = names[0]
best_mark = marks[0]
for name, mark in zip(names, marks):
    if mark > best_mark:
        best_name = name
        best_mark = mark

print(f"Eng yaxşi talaba: {best_name} ({best_mark})")
text
Eng yaxşi talaba: Bekzod (94)

reversed() bilan teskari aylaniş ​

python
for n in reversed(range(1, 4)):
    print(n)
print("Ketdik!")
text
3
2
1
Ketdik!

Andozani tanlaş ​

Savol…Andoza
"Neçta…?"Hisoblagiç
"Jami / örtaça qança…?"Jamlovçi
"Qaysi biri eng katta / eng arzon / eng uzun…?"Hozirgaça eng yaxşisi
"Birortasi bormi… / birinçisini toping…"break li qidiriş
"Birinçisi qayerda…?"enumerate() li qidiriş
"Faqat baʼzi belgilarni saqlang" / "Har bir harfni özgartiring"Satr yasaş
"Har qadamda jarayonni körsating"Jamlanma yiğindi

Özingiz sinab köring ​

Bir haftalik haroratni tahlil qiling: issiq kunlarni sanang, eng sovuq kunning nomini toping va örtaçani hisoblang.

Köp uçraydigan xatolar ​

1. Maksimum/minimumni 0 dan boşlaş ​

python
values = [-5, -2, -9]

highest = 0
for value in values:
    if value > highest:
        highest = value

print(f"Eng yuqori: {highest}")
text
Eng yuqori: 0

0 röyxatda umuman yöq. Tuzatiş: birinçi elementdan boşlang: highest = values[0].

2. Böş ketma-ketlikning örtaçasini hisoblaş ​

py
values = []
print(sum(values) / len(values))
text
ZeroDivisionError: division by zero

Avval maʼlumot borligini tekşiring: if values:. "Hozirgaça eng yaxşisi" andozasida ham şunday: böş röyxatda values[0] IndexError: list index out of range beradi.

3. Qidirişda break ni unutiş ​

python
scores = [72, 95, 58, 88, 54, 91]

first_fail = None
for score in scores:
    if score < 60:
        first_fail = score      # break yöq

print(f"Birinçi yiqilgan ball: {first_fail}")
text
Birinçi yiqilgan ball: 54

break bölmasa sikl davom etaveradi va keyingi mosliklar oldingilarini qayta yozadi, şunda "birinçisini top" "oxirgisini top" ga aylanadi. Tuzatiş: qiymat berişdan keyin break qöşing.

4. Uzunligi har xil ketma-ketliklarga zip() işlatiş ​

python
names = ["Aziza", "Bekzod", "Dilnoza"]
marks = [81, 94]                # bitta ball yetişmaydi

for name, mark in zip(names, marks):
    print(f"{name:<8} {mark}")
text
Aziza    81
Bekzod   94

Xato yöq: zip() eng qisqa ketma-ketlikda jimgina töxtaydi va Dilnoza yöqoladi. Uzunliklar mos kelişi kerak bölsa, sikldan oldin len(names) va len(marks) ni soliştiring.

Maşqlar ​

1. Uzun sözlarni sanang ​

"Python takroriy işlarni sodda va qiziqarli qiladi" gapida neçta söz 4 harfdan uzun ekanini sanang.

Yeçim
python
sentence = "Python takroriy işlarni sodda va qiziqarli qiladi"

count = 0
for word in sentence.split():
    if len(word) > 4:
        count += 1

print(count)
text
6

2. Eng uzun söz ​

Ayni gapdagi eng uzun sözni "hozirgaça eng yaxşisi" andozasi bilan toping.

Yeçim
python
sentence = "Python takroriy işlarni sodda va qiziqarli qiladi"
words = sentence.split()

longest = words[0]
for word in words:
    if len(word) > len(longest):
        longest = word

print(longest)
text
qiziqarli

3. Raqamlangan xarid röyxati ​

items = ["non", "sut", "tuxum"] va prices = [6000, 12000, 18000] berilgan. Narxlari bilan raqamlangan röyxatni, keyin jamini çop eting. zip(), hisoblagiç va jamlovçidan foydalaning:

text
1. non      6,000
2. sut     12,000
3. tuxum   18,000
Jami: 36,000
Yeçim
python
items = ["non", "sut", "tuxum"]
prices = [6000, 12000, 18000]

number = 0
total = 0
for item, price in zip(items, prices):
    number += 1
    total += price
    print(f"{number}. {item:<6} {price:>7,}")

print(f"Jami: {total:,}")

4. Har ikkinçi harfni katta qiling ​

"python sikllari" ni "PyThOn sIkLlArI" ga aylantiring: juft pozitsiyadagi belgilarni katta, qolganlarini kiçik harf qiling (böşliqlarni ham pozitsiya deb hisoblang).

Yeçim
python
text = "python sikllari"

result = ""
for i, char in enumerate(text):
    if i % 2 == 0:
        result += char.upper()
    else:
        result += char.lower()

print(result)

5. Aksiya tahlili ​

Kunlik yopiliş narxlari prices = [100, 104, 101, 110, 108, 115, 112] berilgan. Quyidagilarni çop eting:

  1. bir kunlik eng katta ösiş va u qaysi kuni bölgani (kun raqamlari 1 dan boşlanadi),
  2. narx oldingi kunga nisbatan neça kun tuşgani,
  3. narx biror paytda birinçi kun narxidan pastga tuşgan-tuşmagani.
Yeçim
python
prices = [100, 104, 101, 110, 108, 115, 112]

biggest_rise = 0
rise_day = None
down_days = 0

for day in range(1, len(prices)):
    change = prices[day] - prices[day - 1]
    if change > biggest_rise:
        biggest_rise = change
        rise_day = day + 1        # odamlar uçun kun raqamlari 1 dan boşlanadi
    if change < 0:
        down_days += 1

dropped_below_start = False
for price in prices:
    if price < prices[0]:
        dropped_below_start = True
        break

print(f"Eng katta ösiş: +{biggest_rise}, {rise_day}-kuni")
print(f"Tuşgan kunlar: {down_days}")
print(f"Boşlanğiçdan pastga tuşdi: {dropped_below_start}")
text
Eng katta ösiş: +9, 4-kuni
Tuşgan kunlar: 3
Boşlanğiçdan pastga tuşdi: False

Bu yerda range(1, len(prices)) töğri vosita, çunki har bir qadam elementni oldingisi bilan soliştiradi. Ikkinçi sikl - bayroqli qidiriş.

Xulosa ​

  • Hisoblagiç: 0 dan boşlang, moslikda 1 qöşing. Jamlovçi: neytral qiymatdan (0, 1, "") boşlang va birlaştiring.
  • Hozirgaça eng yaxşisi: birinçi elementdan boşlang va yaxşiroğini topganda almaştiring. Oddiy holatlarni max()/min() qamrab oladi.
  • Qidiriş: aylaning va birinçi moslikda break qiling. "Hali topilmadi" uçun None yoki bayroq, yoki sikl else idan foydalaning.
  • Satrlarni += bilan yasang, faqat kerakli belgilarni qöşib. Jamlanma yiğindi jamlovçini har qadamda çop etadi.
  • enumerate() pozitsiyalarni beradi, zip() ketma-ketliklarni juftlaydi (va eng qisqasida töxtaydi), reversed() esa teskari yuradi.

Qöşimça manbalar ​