Lambda va yuqori tartibli funksiyalar

Nimalarni örganasiz
- Funksiyalar qiymat ekani va yuqori tartibli funksiya nima
lambdayordamida kiçik nomsiz funksiyalarni qanday yoziş- Öz
keyfunksiyalaringiz bilan qanday saralaş,min/maxni topiş va guruhlaş map()vafilter()comprehension ifodalari bilan qanday taqqoslanadi- Boşqa funksiyalarni yasaydigan funksiyalarni qanday yaratiş
Nega bu muhim
Siz allaqaçon sorted(names, key=str.lower) deb yozgansiz: siz boşqa funksiyaga funksiya uzatdingiz va u sizning örningizga undan foydalandi. Har bir holat uçun yangi saralaş siklini yozişning örniga, nimani taqqoslaş kerakligini aytadigan bitta kiçik funksiya yozasiz va Pythonning tez, sinovdan ötgan saralaşidan qayta foydalanasiz. Aynan şu ğoya hodisa işlovçilari va maʼlumotlarni qayta işlaş zanjirlari asosida yotadi.
Funksiyalar ham qiymat
Özgaruvçi nomi son yoki satrni körsatgani kabi, funksiya nomi ham funksiya obyektini körsatadi. Uni boşqa nomga berişingiz, röyxatga qöyişingiz yoki uzatişingiz mumkin:
def shout(text):
return text.upper() + "!"
def whisper(text):
return text.lower() + "..."
speak = shout # qavslarsiz: funksiyaning özi
print(speak("salom"))
for style in [shout, whisper]:
print(style("Xayrli tong"))SALOM!
XAYRLI TONG!
xayrli tong...Funksiyalar hatto luğatdagi qiymat ham bölişi mumkin - bu uzun if/elif zanjirining çiroyli örinbosari:
def add(a, b):
return a + b
def subtract(a, b):
return a - b
operations = {"+": add, "-": subtract}
print(operations["+"](10, 4))
print(operations["-"](10, 4))14
6Yuqori tartibli funksiyalar
Yuqori tartibli funksiya (higher-order function) - argument sifatida boşqa funksiyani qabul qiladigan yoki funksiya qaytaradigan funksiya. Mana özingiz yoza oladigan bittasi:
def apply_to_all(func, items):
"""Har bir elementga func qöllangan yangi röyxat qaytaradi."""
return [func(item) for item in items]
def double(n):
return n * 2
print(apply_to_all(double, [1, 2, 3]))
print(apply_to_all(str.upper, ["a", "b"]))[2, 4, 6]
['A', 'B']apply_to_all ni func nima qilişi qiziqtirmaydi; u şunçaki uni çaqiradi.
lambda: kiçkina nomsiz funksiyalar
double ni biror joyga uzatiş uçungina butun boşli funksiya yaratiş ortiqça tuyuladi. Lambda bitta ifodada kiçik funksiya yaratadi:
lambda parametrlar: ifodadouble = lambda n: n * 2 # def double(n): return n * 2 bilan bir xil
print(double(21))
add = lambda a, b: a + b
print(add(3, 4))42
7Lambda qoidalari:
- U faqat bitta ifodadan iborat bölişi mumkin, uning qiymati avtomatik qaytariladi.
returnkalit sözi ham,ifbloklari, sikllar yoki qiymat beriş kabi buyruqlar ham yöq. - Uning öz nomi yöq, şuning uçun u nomsiz (anonymous) deb ataladi.
Lambdani yuqoridagi kabi nomga beriş mumkin, lekin PEP 8 buni tavsiya etmaydi; yuqoridagi misollar buni faqat def bilan soliştiriş uçun qiladi. Agar u nomga loyiq bölsa, def işlating. Lambdalar argument sifatida töğridan-töğri işlatiladigan joyda yozilişi uçun möljallangan:
print(apply_to_all(lambda n: n ** 2, [1, 2, 3]))[1, 4, 9]Lambda içida şartli ifoda ham işlaydi, aynan işlatiladigan joyida yozilgan holda. Bu yerda pastroqda örganiladigan map() lambdani har bir ballga qöllaydi:
print(list(map(lambda score: "ötdi" if score >= 60 else "ötmadi", [75, 40])))['ötdi', 'ötmadi']key bilan saralaş
Lambdalarni eng köp aynan şu yerda işlatasiz. key funksiyasi bitta elementni oladi va saralaş uçun işlatiladigan qiymatni qaytaradi:
students = [
{"name": "Aziza", "age": 20, "score": 92},
{"name": "Bekzod", "age": 22, "score": 85},
{"name": "Dilnoza", "age": 19, "score": 97},
]
by_age = sorted(students, key=lambda s: s["age"])
by_score = sorted(students, key=lambda s: s["score"], reverse=True)
print([s["name"] for s in by_age])
print([s["name"] for s in by_score])['Dilnoza', 'Aziza', 'Bekzod']
['Dilnoza', 'Aziza', 'Bekzod']Kalitga yana misollar:
products = [("Çoy", 15000), ("Qahva", 45000), ("Şarbat", 12000)]
words = ["banan", "Olma", "gilos", "anjir"]
print(sorted(products, key=lambda p: p[1])) # narx böyiça
print(sorted(words, key=lambda w: w.lower())) # harf kattaligini hisobga olmasdan
print(sorted(words, key=lambda w: (len(w), w.lower()))) # uzunlik, keyin alifbo böyiça[('Şarbat', 12000), ('Çoy', 15000), ('Qahva', 45000)]
['anjir', 'banan', 'gilos', 'Olma']
['Olma', 'anjir', 'banan', 'gilos']Kalitdan kortej qaytariş bir neça mezon böyiça saralaydi: avval birinçi qiymat böyiça, teng bölganlarini esa ikkinçisi böyiça. Sonli bitta mezonni teskari tartibda saralaş uçun uni manfiy qiling: key=lambda s: (-s["score"], s["name"]).
min() va max() ham xuddi şunday key qabul qiladi:
students = [
{"name": "Aziza", "score": 92},
{"name": "Bekzod", "score": 85},
]
best = max(students, key=lambda s: s["score"])
print(best["name"])Azizamap() va filter()
Ikki klassik yuqori tartibli funksiya:
map(func, items)funcni har bir elementga qöllaydi.filter(func, items)funcrost (truthy) qiymat qaytargan elementlarni qoldiradi.
Ikkalasi ham lazy (qiymatni faqat söralganda hosil qiladigan) iteratorlar qaytaradi: birini çop etsangiz, faqat <map object at 0x...> körasiz, şuning uçun natijani köriş uçun ularni list() ga örang:
numbers = [1, 2, 3, 4, 5, 6]
squares = list(map(lambda n: n * n, numbers))
evens = list(filter(lambda n: n % 2 == 0, numbers))
print(squares)
print(evens)[1, 4, 9, 16, 25, 36]
[2, 4, 6]Ularga teng comprehension ifodalari: [n * n for n in numbers] va [n for n in numbers if n % 2 == 0]. Pythonda odatda comprehension ifodalari afzal köriladi, çunki ular tabiiyroq öqiladi. Agar sizda allaqaçon nomli funksiya bölsa, map qulay:
raw = ["12", " 7", "30 "]
print(list(map(int, raw))) # int() atrofdagi böşliqlarni eʼtiborsiz qoldiradi
print(list(map(str.strip, raw)))[12, 7, 30]
['12', '7', '30']Funksiya qaytaradigan funksiyalar
Funksiya yangi funksiya yasab, uni qaytarişi mumkin. Içki funksiya taşqi funksiyadagi qiymatlarni eslab qoladi (bu Özgaruvçilarning köriniş sohasi darsida tanişgan closure). Bu "funksiya fabrikasi": bir marta sozlang, köp marta işlating.
def make_price_formatter(currency, decimals=0):
def formatter(amount):
return f"{amount:,.{decimals}f} {currency}"
return formatter
som = make_price_formatter("söm")
usd = make_price_formatter("USD", decimals=2)
print(som(1250000))
print(usd(99.5))1,250,000 söm
99.50 USDQöşimça: sikl içida yaratilgan lambdalar
functions = [lambda: i for i in range(3)]
print([f() for f in functions])
functions = [lambda i=i: i for i in range(3)]
print([f() for f in functions])[2, 2, 2]
[0, 1, 2]Birinçi röyxatdagi har bir lambda i ni çaqirilgan paytda qidiradi, bu paytga kelib esa sikl i = 2 bilan tugagan böladi. Joriy qiymatni standart argument sifatida boğlaş, lambda i=i: i, buni tuzatadi.
functools bilan qisqa tanişuv
Standart kutubxonadagi functools modulida funksiyalar bilan işlaş uçun yana köp vositalar bor. Siz uçratişingiz mumkin bölgan ikkitasi (from ... import ... qatori ularni yuklaydi, importlar qanday işlaşi esa Modullar va import darsida tuşuntiriladi):
from functools import reduce, partial
numbers = [1, 2, 3, 4]
product = reduce(lambda acc, n: acc * n, numbers) # elementlarni bitta qiymatga birlaştiradi
print(product)
def power(base, exponent):
return base ** exponent
square = partial(power, exponent=2) # argumentni oldindan töldiradi
print(square(9))24
81Kundalik vazifalarning köpçiligida sikl, comprehension ifodasi yoki sum() reduce() dan tuşunarliroq.
Lambdani qaçon işlatiş kerak
| Lambda işlating, agar… | def işlating, agar… |
|---|---|
bu sorted, max, map, … ga töğridan-töğri uzatiladigan qisqa ifoda bölsa | qayta işlatiş uçun nom kerak bölsa |
| bemalol bir qatorga siğsa | bir neça buyruq, sikl yoki xatolarni uşlaş kerak bölsa |
| maʼnosi kontekstdan aniq bölsa | docstring yoki testlarga loyiq bölsa |
Özingiz sinab köring
Mahsulotlar röyxatini turli usullarda saralang va filtrlang. Nom uzunligi böyiça saralab yoki faqat 20 000 dan arzon mahsulotlarni qoldirib köring.
Köp uçraydigan xatolar
1. Funksiyani uzatiş örniga çaqiriş
sorted(["b", "A"], key=str.lower())TypeError: unbound method str.lower() needs an argumentTuzatiş: qavslarsiz key=str.lower.
2. Lambda içida buyruqlar
f = lambda x: return x * 2SyntaxError: invalid syntaxLambda tanasi - return, qiymat beriş yoki sikllarsiz bitta ifoda. Tuzatiş: lambda x: x * 2 yoki def işlating.
3. map obyektini ikki marta aylanib çiqiş
result = map(str.upper, ["a", "b"])
print(list(result))
print(list(result))['A', 'B']
[]map yoki filter obyekti elementlarini faqat bir marta beradi; undan keyin u böş böladi va heç qanday xato çiqmaydi. Tuzatiş: uni bir marta röyxatga aylantiring (upper = list(map(...))) va öşa röyxatdan qayta foydalaning.
Maşqlar
1. Oxirgi harf böyiça saralaş
words = ["python", "java", "rust", "go", "kotlin"] ni oxirgi harfi böyiça saralang.
Yeçim
words = ["python", "java", "rust", "go", "kotlin"]
print(sorted(words, key=lambda w: w[-1]))['java', 'python', 'kotlin', 'go', 'rust']"python" ham, "kotlin" ham n bilan tugaydi, şuning uçun ular asl tartibini saqlaydi (barqaror saralaş).
2. Eng uzun va eng qisqa
cities = ["Toşkent", "Nukus", "Samarqand", "Jizzax", "Urganç"] uçun key bilan max va min yordamida eng uzun va eng qisqa nomlarni çop eting.
Yeçim
cities = ["Toşkent", "Nukus", "Samarqand", "Jizzax", "Urganç"]
print(max(cities, key=len))
print(min(cities, key=len))Samarqand
Nukus3. Reyting jadvali, qisqa usulda
Röyxatlar bilan işlaş va saralaş darsidagi reyting jadvalini bitta sorted() çaqirişi bilan qayta yozing: ballar böyiça (eng yuqorisi birinçi), keyin nom böyiça alifbo tartibida, harf kattaligini hisobga olmasdan saralang.
players = [("ali", 120), ("Vali", 95), ("gani", 120), ("Sami", 150), ("Doni", 95)]Yeçim
players = [("ali", 120), ("Vali", 95), ("gani", 120), ("Sami", 150), ("Doni", 95)]
ranked = sorted(players, key=lambda p: (-p[1], p[0].lower()))
for rank, (name, points) in enumerate(ranked, start=1):
print(f"{rank}. {name:<5}{points:>4}")1. Sami 150
2. ali 120
3. gani 120
4. Doni 95
5. Vali 95Ballarni manfiy qiliş ularni kamayiş tartibida saralaydi, nomlar esa ösiş tartibida qoladi.
4. Öz filtringiz
filter() dan foydalanmasdan, predicate(item) True bölgan elementlar röyxatini qaytaradigan keep_if(predicate, items) funksiyasini yozing. Undan lambda bilan birga foydalanib, boş harf bilan boşlanadigan sözlarni qoldiring.
Yeçim
def keep_if(predicate, items):
return [item for item in items if predicate(item)]
words = ["Toşkent", "daryo", "Aziza", "kitob", "Python"]
print(keep_if(lambda w: w[0].isupper(), words))['Toşkent', 'Aziza', 'Python']5. Çegirma qoidalari
Funksiya qaytaradigan make_discount(percent, minimum=0) funksiyasini yozing. Qaytarilgan funksiya narxni oladi va çegirmali narxni qaytaradi, lekin faqat narx kamida minimum bölsa. Aks holda narxni özgarişsiz qaytaradi. Keyin narxlar röyxatiga bir neça qoidani qöllang va har biri uçun eng yaxşi (eng past) narxni çop eting.
rules = [make_discount(10), make_discount(20, minimum=100000), make_discount(30, minimum=500000)]
prices = [50000, 150000, 600000]Yeçim
def make_discount(percent, minimum=0):
def apply(price):
if price >= minimum:
return price * (1 - percent / 100)
return price
return apply
rules = [make_discount(10), make_discount(20, minimum=100000), make_discount(30, minimum=500000)]
prices = [50000, 150000, 600000]
for price in prices:
best = min(rule(price) for rule in rules)
print(f"{price:>8,} → {best:>10,.0f}") 50,000 → 45,000
150,000 → 120,000
600,000 → 420,000Yangi çegirma qoidasini qöşiş uçun siklga tegmasdan rules ga bitta qator qöşiş kifoya.
Xulosa
- Funksiyalar - qiymatlar, yuqori tartibli funksiya esa ularni qabul qiladi yoki qaytaradi:
sorted,max,mapva öz funksiyalaringiz. lambda params: expressionkiçik nomsiz funksiya yaratadi. Uni joyida işlating, kattaroq narsalar uçun esadefdan foydalaning.key=lambda item: …saralaş,minvamaxni boşqaradi. Bir neça mezon böyiça saralaş uçun kortej qaytaring.mapvafilterlazy iteratorlar qaytaradi, comprehension ifodalari esa odatda öqişga osonroq.- Funksiyalar öz sozlamalarini eslab qoladigan funksiyalarni (closure) yasay oladi.