Salom, dunyo!

Nimalarni örganasiz
print()qanday işlaydi: funksiyani argumentlar bilan çaqiriş- Matnni (satrlarni) bittalik, qöş va uçtalik qöştirnoqlar bilan qanday yoziş
- Bir neçta qiymatni birdaniga qanday çiqariş
\n,\tva boşqa maxsus belgilardan qanday foydalanişsepvaendbilan oraliqlar va qator oxirini qanday boşqariş
Nega bu muhim
Çiqariş - dasturingizning siz bilan gaplaşiş usuli. Boşqa narsalarni örganişdan oldin kodingiz nima qilayotganini köriş uçun işonçli yöl kerak. Dasturçilar butun faoliyati davomida print() dan foydalanadi: ham natijalarni körsatiş, ham xatolarni topiş uçun.
Anʼanaga köra, yangi tildagi birinçi dastur Salom, dunyo! deb çiqaradi.
print("Salom, dunyo!")Salom, dunyo!Funksiya çaqirişining tuzilişi
- 1
printfunksiyaning nomi - 2
(oçuvçi qavs: "şu funksiyani çaqir" - 3
"Salom, dunyo!"argument: satr (matn) qiymati - 4
)yopuvçi qavs
- Funksiya (function) - maʼlum bir işni bajaradigan, nomi bor kod bölagi.
printörnatilgan funksiya: u doim mavjud. - Funksiyani çaqiriş - uni işga tuşiriş degani. Funksiyani çaqiriş uçun uning nomini yozib, keyin qavslar qöyasiz.
- Qavslar içidagi qiymat argument (argument) deyiladi: bu funksiyaga beradigan kiritişingiz.
Har bir funksiya çaqiriği şunday körinişda böladi: name(arguments). Siz yuzlab funksiyalardan foydalanasiz va ularning hammasi şunday körinadi.
Satrlar: matn yoziş
Pythonda matn bölagi satr (string) deyiladi. Uni yaratiş uçun matnni qöştirnoq içiga olasiz. Bittalik va qöş qöştirnoqlar bir xil işlaydi:
print("Qöş qöştirnoq işlaydi.")
print('Bittalik qöştirnoq ham işlaydi.')Bitta uslubni tanlang va uni doim işlating. Bu darslikda qöş qöştirnoq işlatiladi. Matningiz içida qöştirnoq belgisi bölsa, boşqa turdagi qöştirnoq qöl keladi:
print("Kitob nomi: 'Ötkan kunlar'.")
print('U "salom" dedi va ketdi.')Yoki qöştirnoq oldiga teskari çiziq (backslash) qöyişingiz mumkin. Şunda Python uni satr oxiri emas, oddiy belgi deb qabul qiladi:
print("U \"salom\" dedi va ketdi.")
print('Kitob nomi: \'Ötkan kunlar\'.')Bir neçta qatorli matn
Uçtalik qöştirnoqlar (""" yoki ''') satrni xuddi siz yozgandek bir neçta qatorda yoziş imkonini beradi:
print("""Xarid röyxati:
- non
- sut
- olma""")Xarid röyxati:
- non
- sut
- olmaMaxsus belgilar: escape ketma-ketliklari
Teskari çiziq va undan keyingi harf maxsus belgi hosil qiladi. Ular escape ketma-ketliklari deyiladi:
| Ketma-ketlik | Maʼnosi |
|---|---|
\n | Yangi qator |
\t | Tabulyatsiya (keng böş joy, ustunlarni tekislaş uçun qulay) |
\\ | Haqiqiy teskari çiziq |
\" va \' | Qöştirnoq belgisi |
print("Birinçi qator\nIkkinçi qator")
print("Ism:\tAziza")
print("Yoş:\t20")
print("Papka: C:\\Users\\aziza")Birinçi qator
Ikkinçi qator
Ism: Aziza
Yoş: 20
Papka: C:\Users\azizaWindows yöllari va yakka teskari çiziq
Yölni yakka teskari çiziqlar bilan yozsangiz, Python baribir har bir teskari çiziqni maxsus ketma-ketlik boşi deb öqiydi. "C:\new\data" da \n jimgina yangi qatorga aylanadi. \d maʼlum ketma-ketlik emas, şuning uçun Python 3.12 va undan yangilari ogohlantiriş ham çiqaradi:
print("Papka: C:\new\data")SyntaxWarning: "\d" is an invalid escape sequence. Such sequences will not work in the future. Did you mean "\\d"? A raw string is also an option.
Papka: C:
ew\dataYo har bir teskari çiziqni ikkilantiring, yo qöştirnoq oldiga r qöyib xom satr (raw string) yasang. Xom satrda teskari çiziq şunçaki teskari çiziq:
print(r"Papka: C:\new\data")Papka: C:\new\dataBir neçta qiymatni çiqariş
print() ga vergul bilan ajratilgan bir neçta argument bering. U ularni tartib bilan, har birining orasiga bitta böş joy qöyib çiqaradi:
print("Python", "juda", "qiziq")
print("Yil:", 2026)
print("2 + 3 =", 2 + 3)Python juda qiziq
Yil: 2026
2 + 3 = 5Eʼtibor bering: 2026 va 2 + 3 qöştirnoqsiz yozilgan. Ular matn emas, sonlar. Python avval 2 + 3 ni hisoblaydi, keyin natijani çiqaradi. Sonlar haqida tez orada köproq örganasiz.
Böş qatorlar
Içi böş print() böş qator çiqaradi. Bu natijani oraliqlar bilan ajratiş uçun qulay:
print("Hisobot")
print()
print("Barça tizimlar joyida")Natijani boşqariş: sep va end
print() ning ikkita ixtiyoriy sozlamasi bor. Ular name=value körinişidagi kalit söz argumentlari sifatida beriladi:
sep: qiymatlar orasiga nima qöyiladi (standart holatda böş joy" ")end: oxirgi qiymatdan keyin nima qöyiladi (standart holatda yangi qator"\n")
print("2026", "09", "15", sep="-")
print("a", "b", "c", sep="")
print("Yuklanmoqda", end="")
print("...", end="")
print(" tayyor!")2026-09-15
abc
Yuklanmoqda... tayyor!end="" avtomatik yangi qatorni olib taşlagani uçun keyingi print() şu qatorning özida davom etadi.
Dasturlar yuqoridan pastga bajariladi
Python qatorlarni birin-ketin, tartib bilan bajaradi. Har bir print() çaqiriği keyingisi boşlanişidan oldin tugaydi:
print("1. Uyğoniş")
print("2. Çoy damlaş")
print("3. Python örganiş")Qatorlar örnini almaştirsangiz, natija ham özgaradi. Bu tuşunarli tuyuladi, lekin "qaysi qator birinçi bajariladi?" degan savol köp xatolarning ildizida turadi.
Özingiz sinab köring
Özingiz uçun kiçik "vizitka" yarating. Qiymatlarni tekislaş uçun \t ni sinab köring.
"=" * 30 satrni 30 marta takrorlaydi. Sonni özgartirib köring.
Köp uçraydigan xatolar
1. Qöştirnoqlar mos kelmasligi
print("Salom')SyntaxError: unterminated string literal (detected at line 1)Satr bir xil turdagi qöştirnoq bilan boşlanib, şunday qöştirnoq bilan tugaşi kerak.
2. Satr içidagi qöştirnoq
print('Kitob nomi: 'Ötkan kunlar'.')SyntaxError: invalid syntax. Is this intended to be part of the string?Python satr Ötkan oldidagi qöştirnoqda tugadi deb öylaydi. Xabarda ham "bu satrning bir qismi bölişi kerakmidi?" deb söralmoqda. Tuzatiş: print("Kitob nomi: 'Ötkan kunlar'.") yoki print('Kitob nomi: \'Ötkan kunlar\'.').
3. Qiymatlar orasidagi vergulni unutiş
print("Jami:" 42)SyntaxError: invalid syntax. Perhaps you forgot a comma?Python hatto tuzatişni ham taklif qiladi ("vergulni unutmadingizmi?"). Argumentlar vergul bilan ajratilişi kerak: print("Jami:", 42).
4. Hisoblaşni qöştirnoq içiga oliş
print("7 * 6") # 7 * 6 degan matnni çiqaradi
print(7 * 6) # 42 ni çiqaradiQöştirnoqlar matn hosil qiladi. Python biror narsani hisoblaşini istasangiz, qöştirnoqlarni qöymang.
Maşqlar
1. Uç qator, bitta çaqiriq
Buni bitta print() çaqiriği bilan çiqaring:
Atirgul qizil
Binafşa köm-kök
Python juda qiziqYeçim
print("Atirgul qizil\nBinafşa köm-kök\nPython juda qiziq")Uçtalik qöştirnoqli satr ham işlaydi.
2. Matndagi qöştirnoqlar
Aynan şu qatorni çiqaring:
Östoz dedi: "Ikki nuqta ':' belgisini unutmang!"Yeçim
print('Östoz dedi: "Ikki nuqta \':\' belgisini unutmang!"')yoki
print("Östoz dedi: \"Ikki nuqta ':' belgisini unutmang!\"")3. Sana va vaqt
15/09/2026 sanasini va 08:30 vaqtini çiqaring. Kun, oy va yilni (hamda soat va daqiqani) alohida qiymatlar sifatida bering. / va : belgilarini özingiz yoziş örniga sep dan foydalaning.
Yeçim
print(15, "09", 2026, sep="/")
print("08", "30", sep=":")"09" va "08" satr qilib yozilgan, çunki Python butun sonlarda 09 kabi boşlanğiç nollarga ruxsat bermaydi (print(09) - SyntaxError).
4. Tartibli jadval
Ustunlar tekis turişi uçun bu jadvalni \t bilan çiqaring:
Nomi Soni Narxi
Çoy 2 3.00
Somsa 4 4.00Yeçim
print("Nomi\tSoni\tNarxi")
print("Çoy\t2\t3.00")
print("Somsa\t4\t4.00")Yoki sep bilan:
print("Nomi", "Soni", "Narxi", sep="\t")
print("Çoy", 2, "3.00", sep="\t")
print("Somsa", 4, "4.00", sep="\t")5. Jarayon çiziği
end bilan bir neçta print() çaqirişidan foydalanib, şu yagona qatorni hosil qiling:
[#####] 100%Avval [ ni, keyin har bir # ni alohida print() çaqiriği bilan, oxirida esa yopuvçi qismni çiqaring.
Yeçim
print("[", end="")
print("#", end="")
print("#", end="")
print("#", end="")
print("#", end="")
print("#", end="")
print("] 100%")Bir xil qatorni beş marta yoziş zerikarli. Sikllar bölimida buni for sikli yordamida ikki qatorda qilasiz.
Xulosa
print()- örnatilgan funksiya. Uniname(arguments)körinişida çaqiring.- Matnli qiymatlar satrlar deyiladi va
"qöş",'bittalik'yoki"""uçtalik"""qöştirnoqlarda yoziladi. - Escape ketma-ketliklari: yangi qator uçun
\n, tabulyatsiya uçun\t, qöştirnoq yoki teskari çiziq uçun\"yoki\\. print(a, b, c)qiymatlarni böş joy bilan ajratib çiqaradi. Yolğizprint()böş qator çiqaradi.sep=ajratgiçni,end=esa oxirida çiqariladigan narsani özgartiradi.- Kod yuqoridan pastga bajariladi.