Fayllar va pathlib

Nimalarni örganasiz
- Matnli fayllarni
open()bilan, har doimwithiçida vaencoding="utf-8"bilan yoziş va öqiş "r","w","a","x"va"b"fayl rejimlari hamda yangi qatorlar bilan nima sodir bölişipathlib.Pathbilan yöllar yasaş, papkalar yaratiş va fayllar röyxatini oliş- Fayllarni qayta nomlaş, öçiriş va nusxalaş
- Matn qanday baytlarga aylanadi va nega notöğri kodirovka
UnicodeDecodeErrorberadi
Nega bu muhim
Dasturlaringiz hozirgaça yaratgan hamma narsa dastur tugaşi bilan yöqoladi: vazifalar röyxati, eng yuqori ball, kunlik savdo. Fayllar maʼlumotlarning dasturdan keyin ham yaşaşiga imkon beradi va dasturlar hisobotlar, loglar va bank köçirmalarini aynan ular orqali almaşadi.
Bu saytdagi fayllar
Bu saytdagi kod brauzer yorliğingiz içidagi vaqtinçalik fayl tizimida işlaydi. Siz yaratgan fayllar sahifani qayta yuklaguningizça yoki Töxtatiş tugmasini bosguningizça işga tuşirişlar orasida saqlanib qoladi. Öz kompyuteringizda esa fayllar diskka saqlanadi.
Matnli faylga yoziş
with open("shopping.txt", "w", encoding="utf-8") as file:
file.write("çoy\n")
file.write("şakar\n")
file.write("non\n")
print("Saqlandi")SaqlandiHar bir qism nima qiladi:
"w"faylni yoziş uçun oçadi: yöq fayl yaratiladi, mavjud fayl esa öçirib yuboriladi.encoding="utf-8"belgilar baytlarga qanday aylanişini aytadi. Uni har doim bering (nega ekanini pastdagi kodirovkalar bölimi körsatadi).with ... as file:blok tugaganda, hatto xatodan keyin ham, faylni avtomatik yopadi (qanday qilib - with operatori darsida).write()yangi qator qöşmaydi, şuning uçun"\n"ni özingiz qöşing yoki uni siz uçun qöşadiganprint(..., file=file)ni işlating.- Matn rejimida sizga faqat
"\n"kerak. Windows da Python uni diskka\r\nsifatida yozadi va öqişda yana"\n"ga aylantiradi, şuning uçun kodingiz hamma joyda bir xil işlaydi.
Matnli faylni öqiş
read() butun faylni bitta satr sifatida qaytaradi. Fayl obyekti for siklida ham işlaydi va har safar bitta qatorni \n bilan birga beradi:
with open("scores.txt", "w", encoding="utf-8") as file:
file.write("Aziza,92\nBekzod,78\n\nDilnoza,85\n")
with open("scores.txt", encoding="utf-8") as file:
print(repr(file.read()))
total = 0
with open("scores.txt", encoding="utf-8") as file:
for line in file:
line = line.strip()
if not line: # böş qatorlarni ötkazib yuboramiz
continue
name, score = line.split(",")
total += int(score)
print(f"Jami: {total}")'Aziza,92\nBekzod,78\n\nDilnoza,85\n'
Jami: 255Rejim berilmasa, open() öqiydi. strip() yangi qatorni olib taşlaydi; sikl katta faylni bir yöla xotiraga yuklamaydi. Kiçik fayl uçun file.read().splitlines() \n siz qatorlar röyxatini beradi.
Fayl rejimlari
| Rejim | Maʼnosi | Fayl mavjud bölsa | Fayl mavjud bölmasa |
|---|---|---|---|
"r" | öqiş (standart) | öqiydi | FileNotFoundError |
"w" | yoziş | avval uni öçiradi | yaratadi |
"a" | qöşiş | oxiriga qöşadi | yaratadi |
"x" | faqat yaratiş | FileExistsError | yaratadi |
"b" | ikkilik, boşqa rejimga qöşiladi: "rb", "wb" |
"a" loglar uçun mos. "x" faylni qayta yozilişdan himoya qiladi:
with open("visits.log", "w", encoding="utf-8") as log:
log.write("Aziza tizimga kirdi\n")
with open("visits.log", "a", encoding="utf-8") as log:
log.write("Bekzod tizimga kirdi\n")
try:
with open("visits.log", "x", encoding="utf-8") as log:
log.write("Yangi log\n")
except FileExistsError:
print("visits.log allaqaçon bor, uni qayta yozmaymiz")
with open("visits.log", encoding="utf-8") as log:
print(log.read(), end="")visits.log allaqaçon bor, uni qayta yozmaymiz
Aziza tizimga kirdi
Bekzod tizimga kirdiRasmlar, PDF va zip fayllar matn emas. Ularni encoding siz ikkilik rejimda ("rb", "wb") oçing: siz bytes öqiysiz va yozasiz, yangi qatorlar esa özgartirilmaydi.
Yöq fayllar
Mavjud bölmagan faylni öqiş FileNotFoundError beradi. Uni uşlang va nima maʼqul ekanini hal qiling, masalan maʼlumotsiz boşlaş:
def load_notes(filename):
try:
with open(filename, encoding="utf-8") as file:
return file.read().splitlines()
except FileNotFoundError:
print(f"{filename} topilmadi, qaydlarsiz boşlaymiz")
return []
print(load_notes("no_such_notes.txt"))no_such_notes.txt topilmadi, qaydlarsiz boşlaymiz
[]pathlib bilan yöllar
Yöl (path) fayl qayerda ekanini aytadi. Satrlar bilan macOS va Linux dagi / va Windows dagi \ haqida qayğuriş kerak bölardi; pathlib.Path obyektlari buni özi hal qiladi. Qismlarni / bilan ulang:
from pathlib import Path
report = Path("data") / "reports" / "sales_2026.txt"
print(report)
print(report.name, report.stem, report.suffix)
print(report.parent)
print(report.with_suffix(".csv"))data/reports/sales_2026.txt
sales_2026.txt sales_2026 .txt
data/reports
data/reports/sales_2026.csvWindows da print(report) teskari çiziqlarni körsatadi; kodingiz esa özgarmaydi.
Tekşiriş, yaratiş va röyxatini oliş
from pathlib import Path
folder = Path("homework") / "9A"
print(folder.exists())
folder.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
for name in ["aziza.txt", "bekzod.txt", "notes.md"]:
(folder / name).write_text("...", encoding="utf-8")
print(folder.is_dir(), sorted(p.name for p in folder.iterdir()))
print(sorted(p.name for p in folder.glob("*.txt")))False
True ['aziza.txt', 'bekzod.txt', 'notes.md']
['aziza.txt', 'bekzod.txt']parents=Trueyöq ota papkahomeworkni ham yaratadi;exist_ok=Trueesa "allaqaçon bölsa, xato bermasin" degani. Ikkinçi işga tuşirişda birinçi qatorTrueni çiqaradi vamkdirbaribir muvaffaqiyatli bajariladi.write_text()varead_text()bitta qadamda oçadi, yozadi yoki öqiydi va yopadi;Path.open()esaopen()kabi işlaydi.iterdir()papkadagi hamma narsani röyxatlaydi;glob("*.txt")faqat mos nomlarni beradi (rglobiçki papkalarni ham qidiradi). Ularning tartibi tizimga boğliq, şuning uçun ularnisorted()ga örang.
Eski koddagi os.path
pathlib dan oldin Python kodi os.path modulidan foydalangan va uni hali ham uçratasiz: os.path.join("data", "a.txt") - bu Path("data") / "a.txt", os.path.exists(p) - Path(p).exists(), os.path.basename(p) esa Path(p).name.
Qayta nomlaş, öçiriş va nusxalaş
import shutil
from pathlib import Path
draft = Path("draft.txt")
draft.write_text("Savdo hisoboti\n", encoding="utf-8")
shutil.copy(draft, "backup.txt") # nusxa: ikkala fayl ham bor
final = draft.replace("report.txt") # qayta nomlaş: draft.txt yöq böldi
print(final, draft.exists(), Path("backup.txt").exists())
Path("backup.txt").unlink() # öçiriş
Path("backup.txt").unlink(missing_ok=True) # allaqaçon yöq: xato yöq
print(Path("backup.txt").exists())report.txt False True
Falsereplace() faylni qayta nomlaydi yoki köçiradi va nişon fayl mavjud bölsa, uni qayta yozadi. (rename() Linux va macOS da xuddi şunday işlaydi, lekin Windows da FileExistsError beradi.) unlink() faylni öçiradi: fayl Savatga (Recycle Bin) tuşmaydi, butunlay yöqoladi. shutil.copy() fayl mazmunini nusxalaydi.
Kodirovkalar: str va bytes
Satrlar darsida matn kodirovka orqali baytlarga aylanişini körgansiz. Fayllar baytlarni saqlaydi, şuning uçun har bir matnli fayl qandaydir kodirovkada yozilgan. read_bytes() xom baytlarni körsatadi, .decode() esa baytlarni yana matnga aylantiradi:
from pathlib import Path
data = "Oʻzbekiston".encode("utf-8")
print(len("Oʻzbekiston"), len(data), data.decode("utf-8"))
old = Path("old_export.txt")
old.write_bytes("Тошкент".encode("cp1251")) # eski Windows dasturi kabi
print(old.read_bytes())
try:
old.read_text(encoding="utf-8")
except UnicodeDecodeError as e:
print("UnicodeDecodeError:", e)
print(old.read_text(encoding="cp1251"))11 12 Oʻzbekiston
b'\xd2\xee\xf8\xea\xe5\xed\xf2'
UnicodeDecodeError: 'utf-8' codec can't decode byte 0xd2 in position 0: invalid continuation byte
ТошкентNotöğri kodirovka bilan dekodlaş UnicodeDecodeError beradi yoki OÊ»zbekiston kabi buzilgan matnni körsatadi. encoding= berilmasa, Python kompyuterning standart kodirovkasini işlatadi, u esa tizimdan tizimga farq qiladi, şuning uçun noutbukingizda işlagan kod Windows kompyuterida xato berişi mumkin. Hamma joyda encoding="utf-8" bundan saqlaydi.
Nisbiy va mutlaq yöllar
Path("notes.txt") kabi nisbiy yöl joriy işçi papkadan, yaʼni dastur işga tuşirilgan papkadan qidiriladi. Mutlaq yöl diskning ildizidan boşlanadi, masalan C:\Users\Aziza\notes.txt. Path.cwd() işçi papkani körsatadi, path.resolve() esa mutlaq yölni beradi. Aynan şuning uçun skript öz papkasidan data.txt ni öqiy oladi, lekin boşqa joydan işga tuşirilganda FileNotFoundError beradi.
Skript yonidagi fayllarni topiş
Skript faylida Path(__file__).parent / "data.txt" dastur qayerdan işga tuşirilganidan qatʼi nazar, skript yonidagi data.txt ni topadi.
Özingiz sinab köring
Kundalikka öz yozuvlaringizni qöşing, keyin kodni faqat maʼlum söz bor qatorlarni çiqaradigan qilib özgartiring.
Köp uçraydigan xatolar
1. "a" örniga "w" bilan oçiş
with open("log.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
f.write("birinçi yozuv\n")
with open("log.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
f.write("ikkinçi yozuv\n")
with open("log.txt", encoding="utf-8") as f:
print(f.read(), end="")ikkinçi yozuv"w" birinçi yozuvni öçirib yubordi. Faylga qöşiş uçun "a" ni işlating.
2. Yangi qatorni unutiş
with open("names.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
for name in ["Aziza", "Bekzod", "Dilnoza"]:
f.write(name)
with open("names.txt", encoding="utf-8") as f:
print(f.read())AzizaBekzodDilnozawrite() aynan siz bergan narsani yozadi. f.write(name + "\n") yoki print(name, file=f) ni işlating.
3. Satr bölmagan narsani yoziş
with open("total.txt", "w", encoding="utf-8") as f:
f.write(125000)TypeError: write() argument must be str, not intAvval özgartiring: f.write(f"{total}\n").
Maşqlar
1. Yozing va sanang
Beşta iş kunini days.txt ga har birini alohida qatorga yozing, keyin faylni qayta öqib, qatorlar sonini çop eting.
Yeçim
days = ["Duşanba", "Seşanba", "Çorşanba", "Payşanba", "Juma"]
with open("days.txt", "w", encoding="utf-8") as file:
for day in days:
file.write(day + "\n")
with open("days.txt", encoding="utf-8") as file:
lines = file.read().splitlines()
print(len(lines))52. Harorat jurnali
31, 34, 29, 36, 33 qatorlari bilan temps.txt yarating (iyuldagi Toşkent). Uni qatorma-qator öqing va örtaça hamda eng yuqori haroratni çop eting.
Yeçim
with open("temps.txt", "w", encoding="utf-8") as file:
file.write("31\n34\n29\n36\n33\n")
temps = []
with open("temps.txt", encoding="utf-8") as file:
for line in file:
temps.append(int(line))
print(f"Örtaça: {sum(temps) / len(temps):.1f}")
print(f"Eng yuqori: {max(temps)}")Örtaça: 32.6
Eng yuqori: 363. Kengaytma böyiça guruhlaş
cv.pdf, photo1.jpg, photo2.jpg, notes.txt va budget.pdf fayllari bilan downloads papkasini yarating (mazmuni muhim emas). Keyin har bir kengaytmani fayl nomlarining saralangan röyxatiga boğlaydigan luğat tuzib, çop eting: {'.jpg': [...], '.pdf': [...], '.txt': [...]}.
Yeçim
from pathlib import Path
downloads = Path("downloads")
downloads.mkdir(exist_ok=True)
for name in ["cv.pdf", "photo1.jpg", "photo2.jpg", "notes.txt", "budget.pdf"]:
(downloads / name).write_text("", encoding="utf-8")
by_extension = {}
for path in sorted(downloads.iterdir()):
if path.is_file():
by_extension.setdefault(path.suffix, []).append(path.name)
print(dict(sorted(by_extension.items()))){'.jpg': ['photo1.jpg', 'photo2.jpg'], '.pdf': ['budget.pdf', 'cv.pdf'], '.txt': ['notes.txt']}4. Xavfsiz qator hisoblagiçi
Matnli fayldagi böş bölmagan qatorlar sonini qaytaradigan yoki fayl mavjud bölmasa None qaytaradigan count_lines(path) funksiyasini yozing. Uni özingiz yaratgan faylda va "missing.txt" da sinab köring.
Yeçim
from pathlib import Path
def count_lines(path):
try:
text = Path(path).read_text(encoding="utf-8")
except FileNotFoundError:
return None
return sum(1 for line in text.splitlines() if line.strip())
Path("poem.txt").write_text("Birinçi qator\n\nIkkinçi qator\nUçinçi qator\n", encoding="utf-8")
print(count_lines("poem.txt"))
print(count_lines("missing.txt"))3
None5. Öquvçilar hisobot fayllari
grades = {"Aziza": [90, 85, 97], "Bekzod": [72, 64, 80]} uçun reports/9A papkasini yarating va har bir öquvçi uçun aziza.txt kabi, oxirgi qatori Örtaça: 90.67 bölgan bitta fayl yozing. Keyin faqat fayllardan foydalanib, örtaçasi eng yuqori bölgan fayl nomini çop eting.
Yeçim
from pathlib import Path
grades = {"Aziza": [90, 85, 97], "Bekzod": [72, 64, 80]}
folder = Path("reports") / "9A"
folder.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
for name, scores in grades.items():
with (folder / f"{name.lower()}.txt").open("w", encoding="utf-8") as file:
print(f"Öquvçi: {name}", file=file)
print(f"Örtaça: {sum(scores) / len(scores):.2f}", file=file)
best_file, best_average = None, -1.0
for path in sorted(folder.glob("*.txt")):
last_line = path.read_text(encoding="utf-8").splitlines()[-1]
average = float(last_line.split(":")[1])
if average > best_average:
best_file, best_average = path.name, average
print(best_file, best_average)aziza.txt 90.67Xulosa
- Matnli fayllarni
with open(path, mode, encoding="utf-8") as f:bilan oçing, şunda ular har doim yopiladi va hamma joyda bir xil öqiladi. - Rejimlar:
"r"öqiş,"w"qayta yoziş,"a"qöşiş,"x"faqat yaratiş; ikkilik fayllar uçun"b"qöşing. for line in fqatorlarni\nbilan beradi;write()yangi qator qöşmaydi,print(..., file=f)esa qöşadi.Path/bilan ulanadi va.name,.suffix,exists(),mkdir(),read_text(),glob(),replace()hamdaunlink()ga ega.- Matn baytlar sifatida saqlanadi: notöğri kodirovka
UnicodeDecodeErrorberadi. Nisbiy yöllar işçi papkadan boşlanadi.