Skip to content

CSV bilan işlaş ​

Rasm: CSV bilan işlaş

Nimalarni örganasiz

  • CSV fayl nima va nega u hamma joyda uçraydi
  • csv.writer va csv.reader bilan qatorlarni yoziş va öqiş hamda nega fayllar newline="" bilan oçiladi
  • DictReader va DictWriter qanday qilib örinlar örniga ustun nomlari bilan işlaş imkonini beradi
  • Matnli qiymatlarni sonlarga özgartiriş hamda boşqa ajratkiçlar va qöştirnoqli maydonlar bilan işlaş
  • Savdo faylini defaultdict bilan umumlaştiriş

Nega bu muhim ​

CSV ("comma-separated values", vergul bilan ajratilgan qiymatlar) - jadvalni matnli faylda saqlaşning eng oddiy usuli. Elektron jadvallar uni eksport qiladi, banklar köçirmalarni şu formatda yuboradi, oçiq maʼlumotlar portallari maʼlumotlarni şu formatda eʼlon qiladi. Pythonda CSV bilan elektron jadvallardagi zerikarli işlarni avtomatlaştiriş mumkin: bir oylik savdoni qöşiş, sinf röyxatini tozalaş yoki Excel uçun hisobot tayyorlaş.

CSV fayl qanday körinadi ​

CSV fayl - oddiy matn: har bir qator - yozuv (row), vergullar maydonlarni (field) ajratadi, birinçi qator esa odatda sarlavha (header):

text
date,city,product,quantity,price
2026-09-01,Toşkent,çoy,3,15000
2026-09-01,Samarqand,somsa,10,8000
2026-09-02,Toşkent,palov,2,45000

line.split(",") ni sinab köriş mumkin, lekin Daftar, A5 nomli mahsulot-çi? csv moduli bunday holatlarni töğri hal qiladi.

csv.writer bilan qatorlarni yoziş ​

python
import csv

rows = [
    ["date", "city", "product", "quantity", "price"],
    ["2026-09-01", "Toşkent", "çoy", 3, 15000],
    ["2026-09-01", "Samarqand", "somsa", 10, 8000],
    ["2026-09-02", "Toşkent", "palov", 2, 45000],
]

with open("sales.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    writer = csv.writer(file)
    writer.writerows(rows)

with open("sales.csv", encoding="utf-8") as file:
    print(file.read(), end="")
text
date,city,product,quantity,price
2026-09-01,Toşkent,çoy,3,15000
2026-09-01,Samarqand,somsa,10,8000
2026-09-02,Toşkent,palov,2,45000

csv.writer(file) oçiq faylni öraydi. writerow(row) bitta röyxatni bitta qator qilib yozadi, writerows(rows) bir neçta qatorni yozadi, sonlar esa avtomatik matnga aylanadi.

Har doim newline="" işlating

csv moduli öqiydigan yoki yozadigan CSV fayllarni newline="" bilan oçing. Modul qator oxirlarini özi boşqaradi; busiz yangi qatorlarni özgartiriş (Fayllar va pathlib darsiga qarang) Windows da har bir qatordan keyin böş qator qöşib yuboradi. Bu misollardagi kabi faylning matnini şunçaki çop etiş uçun oddiy open() yetarli.

Excel uçun fayllar

Windows dagi Excel fayl maxsus belgi (BOM) bilan boşlanmasa, ʻ kabi UTF-8 harflarini buzib körsatişi mumkin. Excel uçun möljallangan fayllarni uni qöşadigan encoding="utf-8-sig" bilan yozing; "utf-8-sig" bilan öqiş esa uni yana olib taşlaydi.

csv.reader bilan qatorlarni öqiş ​

csv.reader har bir qatorni satrlar röyxati sifatida beradi, hatto 3 va 15000 ham satr. Hisoblaş uçun keraklilarini özgartiring:

python
import csv

with open("sales.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    file.write("date,city,product,quantity,price\n")
    file.write("2026-09-01,Toşkent,çoy,3,15000\n")
    file.write("2026-09-01,Samarqand,somsa,10,8000\n")
    file.write("2026-09-02,Toşkent,palov,2,45000\n")

total = 0
with open("sales.csv", newline="", encoding="utf-8") as file:
    reader = csv.reader(file)
    header = next(reader)            # birinçi qatorni olamiz
    print("Ustunlar:", header)
    for row in reader:               # qolgan qatorlar
        print(row)
        date, city, product, quantity, price = row
        total += int(quantity) * int(price)

print(f"Jami: {total:,} söm")
text
Ustunlar: ['date', 'city', 'product', 'quantity', 'price']
['2026-09-01', 'Toşkent', 'çoy', '3', '15000']
['2026-09-01', 'Samarqand', 'somsa', '10', '8000']
['2026-09-02', 'Toşkent', 'palov', '2', '45000']
Jami: 215,000 söm

next(reader) faqat bitta qatorni öqiydi - sikldan oldin sarlavhani olib qöyişning qulay usuli. Qatorni nomlangan özgaruvçilarga ajratiş kodni tuşunarli qiladi, qatordagi maydonlar soni notöğri bölsa esa darhol ValueError beradi.

DictReader: qatorlar luğat sifatida ​

row[3] kabi örinlarni öqiş qiyin va ustun qöşilganda ular buziladi. csv.DictReader har bir qatorni sarlavha kalitli luğat sifatida beradi:

python
import csv

with open("students.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    file.write("name,group,math,english\nAziza,9A,92,88\nBekzod,9B,75,81\nDilnoza,9A,86,95\n")

with open("students.csv", newline="", encoding="utf-8") as file:
    reader = csv.DictReader(file)
    print(reader.fieldnames)
    for row in reader:
        average = (int(row["math"]) + int(row["english"])) / 2
        print(f"{row['name']:<8} {row['group']}  {average:.1f}")
text
['name', 'group', 'math', 'english']
Aziza    9A  90.0
Bekzod   9B  78.0
Dilnoza  9A  90.5

DictReader sarlavhani özi öqiydi (next() kerak emas), reader.fieldnames esa ustun nomlarini saqlaydi. Qulay andoza: Içma-iç maʼlumotlar darsidagidek barça qatorlarni röyxatga yuklab, turlarni bir marta özgartiriş, şunda dasturning qolgan qismi toza maʼlumot bilan işlaydi.

DictWriter: luğatlarni yoziş ​

csv.DictWriter ga ustun nomlari (fieldnames) kerak. Bir marta writeheader() ni çaqiring, keyin luğatlarni yozing:

python
import csv

orders = [
    {"id": 101, "customer": "Aziza", "total": 125000, "city": "Toşkent"},
    {"id": 102, "customer": "Farrux", "total": 48000, "city": "Buxoro"},
]

with open("orders.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    writer = csv.DictWriter(file, fieldnames=["id", "customer", "city", "total"])
    writer.writeheader()
    writer.writerows(orders)

with open("orders.csv", encoding="utf-8") as file:
    print(file.read(), end="")
text
id,customer,city,total
101,Aziza,Toşkent,125000
102,Farrux,Buxoro,48000

Ustunlar har bir luğatdagi kalitlar tartibiga emas, fieldnames tartibiga amal qiladi. fieldnames da yöq kalit ValueError beradi (uni ötkazib yuboriş uçun extrasaction="ignore" bering). Luğatda yetişmayotgan maydon indamay böş qiymat sifatida yoziladi; restval="nomaʼlum" uning örniga şu matnni yozadi.

Qöştirnoqlar: maydon içidagi vergullar ​

Qiymat içida vergul bölsa-çi? csv.writer uni avtomatik qöştirnoqqa oladi, csv.reader esa ularni yana olib taşlaydi:

python
import csv

products = [
    ["name", "price"],
    ["Daftar, A5", 12000],
    ['Ruçka "Klassik"', 3000],
    ["Çoy", 15000],
]

with open("products.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    csv.writer(file).writerows(products)

with open("products.csv", encoding="utf-8") as file:
    print(file.read(), end="")

with open("products.csv", newline="", encoding="utf-8") as file:
    for row in csv.reader(file):
        print(row)
text
name,price
"Daftar, A5",12000
"Ruçka ""Klassik""",3000
Çoy,15000
['name', 'price']
['Daftar, A5', '12000']
['Ruçka "Klassik"', '3000']
['Çoy', '15000']

Qöştirnoqli maydon içidagi qöştirnoqlar ikkilanadi (""); csv moduli buni siz uçun bajaradi.

Boşqa ajratkiçlar ​

Vergul önlik belgi bölgan joylarda (12,5) Excel CSV ni nuqtali vergul bilan saqlaydi. delimiter ni bering:

python
import csv

with open("prices_eu.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    file.write("product;price_usd\n")
    file.write("Noutbuk;799,90\n")
    file.write("Siçqonça;12,50\n")

with open("prices_eu.csv", newline="", encoding="utf-8") as file:
    for row in csv.DictReader(file, delimiter=";"):
        price = float(row["price_usd"].replace(",", "."))
        print(row["product"], price)
text
Noutbuk 799.9
Siçqonça 12.5

Tabulyatsiya bilan ajratilgan fayllar (köpinça .tsv) uçun delimiter="\t" ni işlating.

Faylsiz CSV: io.StringIO ​

io.StringIO satrni oçiq fayl kabi işlatadi, bu testlar yoki boşqa joydan kelgan CSV matni uçun qulay:

python
import csv
import io

text = """city,temperature
Toşkent,34
Nukus,38
Samarqand,31
"""

reader = csv.DictReader(io.StringIO(text))
hottest = max(reader, key=lambda row: int(row["temperature"]))
print(hottest["city"], hottest["temperature"])
text
Nukus 38

Savdo faylini umumlaştiriş ​

Haqiqiy vazifa: har bir şahar böyiça jami tuşumni hisoblab, uni istalgan odam elektron jadvalda oça oladigan yangi CSV fayl sifatida saqlaş. collections va itertools darsidagi defaultdict sanaşni sodda qiladi:

python
import csv
from collections import defaultdict

with open("sales.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    writer = csv.writer(file)
    writer.writerow(["date", "city", "product", "quantity", "price"])
    writer.writerows([
        ["2026-09-01", "Toşkent", "çoy", 3, 15000],
        ["2026-09-01", "Samarqand", "somsa", 10, 8000],
        ["2026-09-01", "Buxoro", "palov", 4, 40000],
        ["2026-09-02", "Toşkent", "palov", 2, 45000],
        ["2026-09-03", "Toşkent", "somsa", 12, 9000],
    ])

revenue_by_city = defaultdict(int)
with open("sales.csv", newline="", encoding="utf-8") as file:
    for row in csv.DictReader(file):
        revenue_by_city[row["city"]] += int(row["quantity"]) * int(row["price"])

with open("city_totals.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    writer = csv.writer(file)
    writer.writerow(["city", "revenue"])
    writer.writerows(sorted(revenue_by_city.items()))

with open("city_totals.csv", encoding="utf-8") as file:
    print(file.read(), end="")
text
city,revenue
Buxoro,160000
Samarqand,80000
Toşkent,243000

Özingiz sinab köring ​

Savdo qatorlarini qöşing yoki şahar örniga har bir kun böyiça savdoni hisoblang.

Köp uçraydigan xatolar ​

1. Satrlar bilan hisoblaş ​

py
import csv, io

rows = csv.DictReader(io.StringIO("name,score\nAziza,92\nBekzod,78\n"))
total = sum(row["score"] for row in rows)
text
TypeError: unsupported operand type(s) for +: 'int' and 'str'

CSV dagi har bir qiymat - satr. Özgartiring: sum(int(row["score"]) for row in rows). (Saralaşda ham: "100" < "95" True.)

2. Qatorlarni vergul böyiça özingiz böliş ​

python
line = '"Daftar, A5",12000'
print(line.split(","))
text
['"Daftar', ' A5"', '12000']

Qöştirnoq içidagi vergul nomni ikkiga bölib yubordi. csv.reader esa ['Daftar, A5', '12000'] beradi.

3. DictWriter da notöğri kalitlar ​

py
import csv, io

writer = csv.DictWriter(io.StringIO(), fieldnames=["name", "score"])
writer.writerow({"name": "Aziza", "points": 92})
text
ValueError: dict contains fields not in fieldnames: 'points'

points kaliti fieldnames da yöq. Ularni moslang yoki ataylab extrasaction="ignore" bering.

Maşqlar ​

1. Sinf röyxatini yoziş ​

name,age sarlavhasi hamda Aziza 15, Bekzod 16, Dilnoza 15 bilan class.csv ni yozing. Uni csv.reader bilan qayta öqing va har bir qatorni çop eting.

Yeçim
python
import csv

with open("class.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    writer = csv.writer(file)
    writer.writerow(["name", "age"])
    writer.writerows([["Aziza", 15], ["Bekzod", 16], ["Dilnoza", 15]])

with open("class.csv", newline="", encoding="utf-8") as file:
    for row in csv.reader(file):
        print(row)
text
['name', 'age']
['Aziza', '15']
['Bekzod', '16']
['Dilnoza', '15']

2. Örtaça narx ​

io.StringIO yordamida bu CSV ni DictReader bilan öqing va örtaça narxni çop eting:

text
product,price
çoy,15000
qahva,32000
şarbat,12000
Yeçim
python
import csv
import io

text = "product,price\nçoy,15000\nqahva,32000\nşarbat,12000\n"

prices = [int(row["price"]) for row in csv.DictReader(io.StringIO(text))]
print(f"Örtaça narx: {sum(prices) / len(prices):,.0f} söm")
text
Örtaça narx: 19,667 söm

3. Filtrlaş va saqlaş ​

name,city,salary ustunli va yeçimdagi beşta qatorli employees.csv ni yarating. Faqat Toşkentdagi xodimlar va xuddi şu sarlavha bilan tashkent.csv ni yozing, keyin uni çop eting.

Yeçim
python
import csv

with open("employees.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    writer = csv.writer(file)
    writer.writerow(["name", "city", "salary"])
    writer.writerows([
        ["Aziza", "Toşkent", 9500000],
        ["Bekzod", "Samarqand", 7200000],
        ["Dilnoza", "Toşkent", 11000000],
        ["Farrux", "Buxoro", 6800000],
        ["Kamola", "Toşkent", 8300000],
    ])

with open("employees.csv", newline="", encoding="utf-8") as source:
    reader = csv.DictReader(source)
    with open("tashkent.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as target:
        writer = csv.DictWriter(target, fieldnames=reader.fieldnames)
        writer.writeheader()
        for row in reader:
            if row["city"] == "Toşkent":
                writer.writerow(row)

with open("tashkent.csv", encoding="utf-8") as file:
    print(file.read(), end="")
text
name,city,salary
Aziza,Toşkent,9500000
Dilnoza,Toşkent,11000000
Kamola,Toşkent,8300000

Içki with taşqisi hali öqib turganda yozadi. reader.fieldnames dan qayta foydalaniş ustunlarni bir xil saqlaydi.

4. Nuqtali vergulli baholar ​

grades.csv ni nuqtali vergullar bilan yozing: name;math;physics, keyin Aziza;5;4, Bekzod;3;4, Dilnoza;5;5. Uni öqing, average ustunini qöşing va vergulli grades_with_average.csv sifatida saqlang. Natijani çop eting.

Yeçim
python
import csv

with open("grades.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    file.write("name;math;physics\nAziza;5;4\nBekzod;3;4\nDilnoza;5;5\n")

rows = []
with open("grades.csv", newline="", encoding="utf-8") as file:
    for row in csv.DictReader(file, delimiter=";"):
        row["average"] = (int(row["math"]) + int(row["physics"])) / 2
        rows.append(row)

with open("grades_with_average.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    writer = csv.DictWriter(file, fieldnames=["name", "math", "physics", "average"])
    writer.writeheader()
    writer.writerows(rows)

with open("grades_with_average.csv", encoding="utf-8") as file:
    print(file.read(), end="")
text
name,math,physics,average
Aziza,5,4,4.5
Bekzod,3,4,3.5
Dilnoza,5,5,5.0

5. Oylik hisobot ​

date,category,amount ustunli va yeçimda körsatilgan qatorli payments.csv ni yozing (ikki oy davomidagi tölovlar, ulardan birining summasi n/a). Har bir oy (YYYY-MM) uçun nomi böyiça saralangan har bir toifaning jamisini va oyning jamisini çop eting. Summasi yaroqsiz qatorlarni ötkazib yuboring va ular uçun qator raqami körsatilgan ogohlantiriş çop eting.

Yeçim
python
import csv
from collections import defaultdict

with open("payments.csv", "w", newline="", encoding="utf-8") as file:
    writer = csv.writer(file)
    writer.writerow(["date", "category", "amount"])
    writer.writerows([
        ["2026-08-02", "oziq-ovqat", 85000],
        ["2026-08-05", "transport", 12000],
        ["2026-08-14", "oziq-ovqat", 140000],
        ["2026-09-01", "oziq-ovqat", 76000],
        ["2026-09-03", "transport", "n/a"],
        ["2026-09-07", "transport", 15000],
    ])

report = defaultdict(lambda: defaultdict(int))

with open("payments.csv", newline="", encoding="utf-8") as file:
    for line_number, row in enumerate(csv.DictReader(file), start=2):
        try:
            amount = int(row["amount"])
        except ValueError:
            print(f"Ogohlantiriş: {line_number}-qatorda summa notöğri {row['amount']!r}")
            continue
        month = row["date"][:7]
        report[month][row["category"]] += amount

for month in sorted(report):
    categories = report[month]
    print(month)
    for category in sorted(categories):
        print(f"  {category:<10} {categories[category]:>8,}")
    print(f"  {'JAMI':<10} {sum(categories.values()):>8,}")
text
Ogohlantiriş: 6-qatorda summa notöğri 'n/a'
2026-08
  oziq-ovqat  225,000
  transport    12,000
  JAMI        237,000
2026-09
  oziq-ovqat   76,000
  transport    15,000
  JAMI         91,000

defaultdict(lambda: defaultdict(int)) har bir yangi oy uçun içki hisoblagiç yaratadi. start=2 fayldagi qator raqamlariga mos keladi, çunki 1-qator - sarlavha.

Xulosa ​

  • CSV fayl - oddiy matndagi jadval; maydon içidagi qöştirnoq va vergullar töğri işlaşi uçun split(",") emas, csv modulini işlating.
  • CSV fayllarni newline="" va encoding="utf-8" bilan oçing (Excel uçun "utf-8-sig").
  • csv.reader röyxatlar, csv.DictReader luğatlar beradi; csv.writer va csv.DictWriter ularni yozadi.
  • Öqilgan barça qiymatlar satr: ularni int() yoki float() bilan özgartiring.
  • Nuqtali vergulli fayllar uçun delimiter=";", xotiradagi CSV matni uçun io.StringIO, umumlaştiriş uçun defaultdict ni işlating.

Qöşimça manbalar ​