Skip to content

Comprehension ifodalari ​

Rasm: Comprehension ifodalari

Nimalarni örganasiz

  • "Sikl içida röyxat yiğiş" kodini bir qatorli röyxat comprehension ifodasiga aylantiriş
  • if bilan filtrlaş va if … else bilan qiymat tanlaş
  • Luğat va töplam comprehension ifodalari hamda ikkita for qismli comprehension ifodalari
  • sum(), any() va all() bilan generator ifodalari va ular nega faqat bir marta işlaydi
  • Qaçon oddiy sikl yaxşiroq tanlov va röyxat, kortej, luğat, töplam qanday taqqoslanadi

Nega bu muhim ​

Kundalik kodning katta qismi bir xil tuzilişga ega: kolleksiyani oliş, har bir elementni özgartiriş yoki filtrlaş, natijalarni yiğiş. Comprehension ifodalari (comprehension) aynan şu tuzilişni sikldan kamroq kod bilan töğridan-töğri ifodalaydi va ular haqiqiy Python kodida hamma joyda uçraydi.

Sikldan comprehension ifodasiga ​

Mana taniş andoza:

python
numbers = [1, 2, 3, 4, 5]

squares = []
for n in numbers:
    squares.append(n * n)

print(squares)

Xuddi şu narsa röyxat comprehension ifodasi körinişida:

python
numbers = [1, 2, 3, 4, 5]

squares = [n * n for n in numbers]

print(squares)
text
[1, 4, 9, 16, 25]

Uni şunday öqing: "numbers dagi har bir n uçun n * n". Umumiy şakli [ifoda for element in kolleksiya]: avval nima yiğilişi, keyin elementlar qayerdan olinişi.

Ifoda istalgan narsa bölişi mumkin:

python
names = ["aziza", "bekzod", "dilnoza"]
prices = [12000, 4500, 30000]

print([name.title() for name in names])
print([len(name) for name in names])
print([f"{p:,} söm" for p in prices])
text
['Aziza', 'Bekzod', 'Dilnoza']
[5, 6, 7]
['12,000 söm', '4,500 söm', '30,000 söm']

Sikl özgaruvçisi içkarida qoladi ​

Comprehension ifodasining sikl özgaruvçisi taşqariga çiqmaydi va şu nomdagi özgaruvçini qayta yozmaydi. for siklniki esa yozadi:

python
x = "taşqi"
squares = [x * x for x in range(3)]
print(x)

for x in range(3):
    pass
print(x)
text
taşqi
2

if bilan filtrlaş ​

Faqat baʼzi elementlarni qoldiriş uçun oxiriga if şart qöşing. Bu Röyxatlar darsidagi "filtr" siklining örnini bosadi: böş röyxat, for, if va .append().

python
scores = [72, 95, 58, 88, 64, 91]

high = [s for s in scores if s >= 85]
curved = [s + 5 for s in scores if s < 60]     # özgartiriş va filtrlaş

print(high)
print(curved)
text
[95, 88, 91]
[63]

if … else bilan qiymat tanlaş ​

Har bir elementga şartga boğliq qiymat beriş uçun şartli ifodani (if, elif va else darsidan) boşiga qöying:

python
scores = [72, 95, 58, 88]

results = ["ötdi" if s >= 60 else "yiqildi" for s in scores]
print(results)
text
['ötdi', 'ötdi', 'yiqildi', 'ötdi']

if qayerga yoziladi?

  • [x for x in items if condition]: oxiridagi if filtrlaydi, şuning uçun natija qisqaroq bölişi mumkin.
  • [a if condition else b for x in items]: boşidagi if … else qiymat tanlaydi, şuning uçun natija asl kolleksiya bilan bir xil uzunlikda böladi.

Oxiridagi if da else bölişi mumkin emas.

Luğat comprehension ifodalari ​

Jingalak qavslarni key: value bilan işlating. Ular mavjud luğatni .items() orqali özgartiriş yoki filtrlaş uçun juda qulay:

python
prices = {"çoy": 15000, "qahva": 45000, "şarbat": 12000}

with_vat = {item: round(price * 1.12) for item, price in prices.items()}
cheap = {item: price for item, price in prices.items() if price < 20000}

print(with_vat)
print(cheap)
text
{'çoy': 16800, 'qahva': 50400, 'şarbat': 13440}
{'çoy': 15000, 'şarbat': 12000}

Qiymatlarni özgartirmasdan ikki röyxatni juftlaş uçun Luğatlar darsidagi dict(zip(keys, values)) comprehension ifodasidan soddaroq.

Töplam comprehension ifodalari ​

Ikki nuqtasiz jingalak qavslar töplam yasaydi, şuning uçun takrorlar olib taşlanadi:

python
emails = ["ali@mail.uz", "vali@gmail.com", "gani@mail.uz", "sami@yahoo.com"]

domains = {email.split("@")[1] for email in emails}
print(sorted(domains))
text
['gmail.com', 'mail.uz', 'yahoo.com']

Ikkita for qismi ​

Comprehension ifodasida bir neçta for qismi bölişi mumkin. Ular yozilgan içma-iç sikllar bilan bir xil tartibda bajariladi:

python
pairs = [(x, y) for x in range(1, 3) for y in "ab"]
print(pairs)
text
[(1, 'a'), (1, 'b'), (2, 'a'), (2, 'b')]

Bu içiga for y in "ab": joylaşgan for x in range(1, 3): bilan bir xil.

Keng tarqalgan qöllaniş: röyxatlar röyxatini tekislaş:

python
matrix = [[1, 2, 3], [4, 5, 6], [7, 8, 9]]

flat = [value for row in matrix for value in row]
print(flat)
text
[1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9]

Comprehension ifodasi içma-iç röyxatlarni ham yasay oladi, bu jadval yaratişning xavfsiz usuli: [[0] * 4 for _ in range(3)] (Içma-iç maʼlumotlar darsiga qarang).

Generator ifodalari ​

Kvadrat qavslar örniga oddiy qavslarni işlatsangiz, generator ifodasi hosil böladi. U elementlarni röyxat yasamasdan, bittadan beradi. Qiymatlar töğridan-töğri sum(), max(), any(), all() yoki "".join() kabi funksiyaga ketganda bu ideal:

python
prices = [12000, 4500, 30000, 8000]

total_with_vat = sum(p * 1.12 for p in prices)
has_expensive = any(p > 25000 for p in prices)
all_affordable = all(p < 50000 for p in prices)

print(round(total_with_vat))
print(has_expensive, all_affordable)
print(", ".join(str(p) for p in prices))
text
61040
True True
12000, 4500, 30000, 8000

any() bu Sikllarda köp işlatiladigan usullar darsidagi bayroq va break bilan qidirişning bir qatorli varianti.

Generator yagona argument bölsa, qöşimça qavslar kerak emas. Kortej comprehension ifodasi esa yöq: (x for x in items) generator, şuning uçun kortej uçun tuple(x for x in items) deb yozing.

Qaçon comprehension ifodasini işlatmaslik kerak ​

Comprehension ifodalari kolleksiya yasaş uçun. Quyidagi hollarda oddiy siklni afzal köring:

  1. Öqiş qiyinlaşsa.
python
data = [[1, -2], [3, 4], [-5, 6]]

# Yomon: haddan taşqari ayyorona
result = [x * 2 if x > 0 else 0 for row in data for x in row if x != 4]

# Yaxşi: tuşunarliroq
result = []
for row in data:
    for x in row:
        if x == 4:
            continue
        result.append(x * 2 if x > 0 else 0)
print(result)
  1. Sizga faqat qöşimça taʼsir kerak bölsa. [print(x) for x in items] None lardan iborat keraksiz röyxat yasaydi.
  2. Sikl içida break, bir neçta buyruq yoki xatolarni uşlaş kerak bölsa.

Agar comprehension ifodasi bir-ikki qatorga siğmasa, sikl işlating.

Kolleksiya tanlaş ​

Törtta örnatilgan kolleksiya yonma-yon:

röyxatkortejluğattöplam
Yozilişi[1, 2](1, 2){"a": 1}{1, 2}
Tartibni saqlaydimi?hahaha (qöşiliş tartibi)yöq
Özgartiriş mumkinmi?hayöqhaha
Takrorlar?mumkinmumkinkalitlar takrorlanmasyöq
Element qanday topiladiörin böyiçaörin böyiçakalit böyiçafaqat in

Törttasidan faqat özgarmas qiymatlardan iborat kortej luğat kaliti yoki töplam elementi böla oladi.

Özingiz sinab köring ​

Boşqa narx böyiça filtrlab köring yoki boşqaça luğat tuzing.

Köp uçraydigan xatolar ​

1. Filtrda else ​

py
evens = [n for n in range(10) if n % 2 == 0 else 0]
text
SyntaxError: invalid syntax

Python sintaksis notöğri ekanini aytyapti. Har bir element uçun qiymat kerak bölsa, şartni boşiga ötkazing: [n if n % 2 == 0 else 0 for n in range(10)].

2. Içma-iç for qismlarining notöğri tartibi ​

py
matrix = [[1, 2], [3, 4]]
flat = [value for value in row for row in matrix]
text
NameError: name 'row' is not defined. Did you mean: 'pow'?

row uni aniqlaydigan qismdan oldin işlatilgan. Tuzatiş: for qismlarini içma-iç sikllar bilan bir xil tartibda, avval taşqisini yozing: [value for row in matrix for value in row].

3. Generator ifodasini ikki marta işlatiş ​

python
prices = [12000, 4500, 30000, 8000]
cheap = (p for p in prices if p < 10000)
print(sum(cheap))
print(sum(cheap))
text
12500
0

Generator elementlarini bir marta beradi. Birinçi sum() ularning hammasini sarflab böldi, şuning uçun ikkinçisi heç narsa körmaydi va sizni ogohlantiradigan xato ham yöq. Tuzatiş: qiymatlar bir neçta marta kerak bölsa, röyxat ([...]) işlating.

Maşqlar ​

1. Selsiydan Farengeytga ​

celsius = [0, 12.5, 25, 37, 100] ni bitta comprehension ifodasi bilan Farengeyt qiymatlari röyxatiga (c * 9 / 5 + 32) özgartiring.

Yeçim
python
celsius = [0, 12.5, 25, 37, 100]
fahrenheit = [c * 9 / 5 + 32 for c in celsius]
print(fahrenheit)
text
[32.0, 54.5, 77.0, 98.6, 212.0]

2. Faqat unli harflarning örni ​

word = "öquvçilar" uçun comprehension ifodasi içida enumerate() ni işlatib, barça unli harflarning örinlari röyxatini tuzing.

Yeçim
python
word = "öquvçilar"
positions = [i for i, letter in enumerate(word) if letter in "aeiouö"]
print(positions)
text
[0, 2, 5, 7]

3. Söz uzunliklari luğati ​

sentence = "comprehension ifodalari python kodini qisqa va tuşunarli qiladi" uçun har bir sözni uning uzunligiga boğlaydigan luğat tuzing, lekin faqat 4 harfdan uzun sözlar uçun.

Yeçim
python
sentence = "comprehension ifodalari python kodini qisqa va tuşunarli qiladi"
lengths = {word: len(word) for word in sentence.split() if len(word) > 4}
print(lengths)
text
{'comprehension': 13, 'ifodalari': 9, 'python': 6, 'kodini': 6, 'qisqa': 5, 'tuşunarli': 9, 'qiladi': 6}

4. Siklni qayta yoziş ​

Bu kodni bitta comprehension ifodasi qilib qayta yozing:

python
result = []
for n in range(1, 21):
    if n % 3 == 0:
        result.append(n * n)
    else:
        result.append(-n)

Keyin faqat 3 ga karrali sonlarning kvadratlarini qoldiradigan ikkinçi comprehension ifodasini yozing.

Yeçim
python
result = [n * n if n % 3 == 0 else -n for n in range(1, 21)]
squares_of_threes = [n * n for n in range(1, 21) if n % 3 == 0]

print(result)
print(squares_of_threes)

Qiymat tanlaş: şart boşida. Filtrlaş: oxirida.

5. Matritsani transponirlaş ​

Matritsani transponirlaş qatorlarni ustunlarga aylantiradi. matrix = [[1, 2, 3], [4, 5, 6]] ni içma-iç röyxat comprehension ifodasi yordamida [[1, 4], [2, 5], [3, 6]] ga transponirlang. Keyin xuddi şuni zip() bilan bajaring.

Yeçim
python
matrix = [[1, 2, 3], [4, 5, 6]]

rows = len(matrix)
cols = len(matrix[0])

transposed = [[matrix[r][c] for r in range(rows)] for c in range(cols)]
print(transposed)

with_zip = [list(column) for column in zip(*matrix)]
print(with_zip)
text
[[1, 4], [2, 5], [3, 6]]
[[1, 4], [2, 5], [3, 6]]

zip(*matrix) qatorlarni alohida argumentlar sifatida uzatadi, şuning uçun u har bir örindagi elementlarni juftlaydi: bu ustunlar.

Xulosa ​

  • [expr for item in items] röyxat, {k: v for …} luğat, {expr for …} esa töplam yasaydi.
  • Oxiridagi if filtrlaydi. Boşidagi if … else har bir element uçun qiymat tanlaydi.
  • Bir neçta for qismi içma-iç sikllar kabi, avval taşqisi bajariladi: [x for row in grid for x in row].
  • Generator ifodalari (expr for …) röyxat yasamasdan sum, any, all va join ga qiymat uzatadi, lekin faqat bir marta işlaydi.
  • Comprehension ifodasini öqiş qiyinlaşsa yoki sizga qöşimça taʼsir, break yoki bir neçta buyruq kerak bölsa, oddiy siklni işlating.

Qöşimça manbalar ​